zaterdag 13 december 2014

Varlam Sjalamov: Verhalen uit Kolyma



Sjalamov heeft in totaal 22 jaar doorgebracht in de Stalinistische strafkampen die bekend zijn geworden onder de naam Goelag. Kolyma ligt in het uiterste noordoosten van de USSR in een gebied rond de poolcirkel waar de zomers kort duren en het in de winter tot 60 graden Celsius kan vriezen..

In "Verhalen uit Kolyma" heeft Sjalamov zijn ervaringen heel nuchter en realistisch opgeschreven. Bij het lezen van dit boek moest ik meteen denken aan het werk van Primo Levi die op een soortgelijke manier over zijn ervaringen in Auschwitz heeft geschreven. Twee korte citaten:

"Luizen hebben is natuurlijk een begrip dat nader moet worden gepreciseerd. Een stuk of tien luizen in je ondergoed telt niet mee. Het begint anderen, de dokters en barakgenoten, pas te verontrusten als je bij iemand de luizen zo van zijn kleren kunt plukken en als zijn trui vanzelf beweegt door de luizen die zich erin genesteld hebben."

"De arbeiders kregen de thermometer niet te zien; dat was ook niet nodig want bij iedere temperatuur moest er gewerkt worden. Bovendien wist de oude garde ook zonder thermometer bijna exact te bepalen hoe hard het vroor: als er een ijzige mist hangt betekent dat dat het buiten veertig graden onder nul is; als het uitademen van de lucht te horen is maar het ademhalen nog makkelijk gaat, is het vijfenveertig graden; als de ademhaling te horen is en met kortademigheid gepaard gaat is het vijftig graden. Als het meer dan vijfenvijftig graden vriest, bevriest je slijm zodra je het uitspuugt."

Berichten uit Kolyma Er is inmiddels een complete editie (2000, 900 blz, uitgeverij de Bezige Bij) verschenen met de verhalen van Sjalamov. Die heb ik ook gelezen en behoort in mijn ogen tot de meest indrukwekkende boeken van de 20e eeuw. De vertaling van Marja Wiebes en Yolanda Bloemen is geweldig.
  
 

2 opmerkingen:

  1. Klinkt als een interessant boek, Erik, ik heb deze titel op mijn lijstje geplaatst. Dank je wel voor de tip!

    Groetjes,

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Hoi Bettina, interessant is nog te zwak uitgedrukt. Dit boek heeft mij volkomen overrompeld. Als ik een lijst moest maken van de 10 meest indrukwekkende boeken die ik gelezen heb uit de 20e eeuw staat deze er zeker bij. Ongelooflijk als je leest wat Sjalamov heeft meegemaakt en er dan ook nog zo over kunnen schrijven! Ik zou meteen voor de versie van de Bezige Bij gaan van 900 blz. Als je op een gegeven moment genoeg hebt van de verhalen (dat kan ik me ook goed voorstellen) dan heb je in ieder geval een indruk van het leven in de Goelag. In Nederland is Alexander Solzjenitsyn veel bekender dan Sjalamov, maar in mijn ogen is Sjalamov de veel betere schrijver. Na het verschijnen van "Berichten uit Kolyma" is nog "De handschoen" verschenen, ook met verhalen uit de Goelag. Dit tweede boek kun je rustig ongelezen laten, lees dat alleen als je echt alles van Sjalamov wilt lezen. Groetjes, Erik

    BeantwoordenVerwijderen