zaterdag 13 augustus 2016

Herodotos: Verslag van mijn onderzoek

Herodotos: Verslag van mijn onderzoek (Griekenland, 430 voor Christus): 623 blz: Vertaald door Hein van Dolen (1995): Uitgeverij Sun 

Het verslag van mijn onderzoekIn 480 voor Christus trok de Perzische koning Xerxes met een enorm leger op tegen Griekenland. Volgens Herodotos bestond zijn leger uit meer dan 1 miljoen manschappen. Bij Thermopylai wisten de Perzen door een Griekse verader de Griekse legermacht te verslaan, maar toen hun vloot bij Salamis een verpletterende nederlaag leed trok Xerxes zich met het grootste deel van zijn leger in allerijl terug.

In "Het verslag van mijn onderzoek" doet Herodotos verslag van de gebeurtenissen die tot de oorlog tussen Griekenland en Perzië hebben geleid. In de eerste boeken vertelt hij over verschillende volkeren, met name de Egyptenaren, de Perzen en de Skythen. Hij doet dit als een hedendaagse antropoloog, hij vertelt over allerlei gebruiken die in zwang zijn. Vaak zegt hij erbij: "Ik weet niet of het waar is, maar het is een mooi verhaal, dus vertel ik het toch maar". Het vertelplezier straalt van het boek af.

Thucydides, de iets jongere tijdgenoot van Herodotos vond deze werkwijze maar niets. Hij beweerde dat zijn voorgangers een gunstig onthaal door hun publiek prefereerden boven de waarheid. Sappige verhalen horen volgens Thucydides niet in een geschiedwerk thuis, alleen de eigen waarneming en de ooggetuigenverslagen zijn acceptabele bronnen van informatie.

Twee van de mooiste verhalen van Herodotos zijn dat van Gyges en Kandaules en dat van de Egyptische aannemer en zijn zoons.

Kandaules was smoorverliefd op zijn vrouw en vertelde aan iedereen hoe mooi zij was. Dat deed hij ook aan zijn beste vriend Gyges die lid van zijn lijfwacht was. Volgens Kandaules moest Gyges haar met eigen ogen naakt zien. Gyges wilde niet, daar komt maar gedonder van. Kandaules zette echter door. Gyges werd door de koningin gezien terwijl hij wegsloop. Zij zon op wraak. De volgende dag liet de koningin Gyges bij haar roepen en zei tegen hem: "Nu jij mij naakt hebt gezien, heb jij 2 keuzes: of jij moet dood, of jij doodt Kandaules wordt in zijn plaats koning en trouwt met mij." Het verhaal liep slecht af voor Kandaules.

Een Egyptische aannemer had bij het bouwen van een schatkamer een geniaal idee gehad en de muur zo geconstrueerd dat een van de stenen blokken zonder veel moeite door twee mannen en met een beetje goede wil zelfs door één, eruitgehaald kon worden. Hij vertelde op zijn sterfbed zijn twee zoons hoe ze daar gebruik van konden maken. Dat ging een tijd goed, tot een van de broers vast kwam te zitten. Hij zei tegen de andere broer dat hij zijn hoofd eraf moest hakken omdat ze anders herkend zouden worden. Later steelt de overgeleven broer ook het lijk om het te begraven. Het einde van het verhaal is dat de farao zo veel waardering had voor de vindingrijkheid van de man dat hij hem een vorstelijke beloning gaf en met zijn dochter liet trouwen.

Nog een aantal citaten:

Perzen zijn fanatieke wijndrinkers. Wanneer over een zaak van groot gewicht moet worden beslist, bedrinken zij zich doorgaans voordat ze overleg plegen. De volgende dag legt de gastheer bij wie ze hebben beraadslaagd, het uiteindelijke besluit nog eens aan hen voor, terwijl ze nuchter zijn. Als ze er op dat moment nog steeds mee ingenomen zijn, voeren ze het uit, en zo niet, dan gaat het over. Omgekeerd wordt alles wat ze met een nuchter hoofd hebben vastgesteld, met een zatte kop heroverwogen.

Als je een beetje goedgelovig bent, zul je deze Egyptische verhalen voor zoete koek aannemen. Mijn uitgangspunt is dat ik alle, maar dan ook alle overleveringen van elk volk doorgeef zoals ze mij zijn verteld.

In het Oosten wonen de Padeeërs. Zij zouden het volgende gebruik hebben: wanneer in hun stam een man of vrouw ziek is, wordt de man door zijn beste kameraden geslacht. Hun motief is dat het vlees oneetbaar wordt als de patiënt nog verder wegkwijnt. Hij mag dan wel beweren helemaal niet zo ziek te zijn- het helpt hem geen zier, evenzo vrolijk maken zij hem af om van zijn vlees te smullen. Hetzelfde gebeurt als het slachtoffer een vrouw is, maar dan doen haar intiemste vriendinnen het.

De gewoontes van de Trausers komen in grote trekken overeen met die van de overige Thraciërs, maar hun manier van doen bij geboorte en dood is wel heel bijzonder. Wanneer er een baby is geboren, gaan de familieleden eromheen zitten jammeren! Zij sommen dan alle ellende op die een mens maar kan overkomen en denken aan het leed dat het kind te wachten staat. Daarentegen maken zij grapjes als een van hen is overleden, en zij begraven hem in alle opgewektheid, want naar hun opvatting is zo iemand bevrijd van alle zorgen en daarom volmaakt gelukkig.

Periander had Thrasyboulos, de tiran van Milete schriftelijk om advies gevraagd over de veiligste manier om het land zo goed mogelijk te besturen. Thrasyboulos nam de bode van Periander mee naar een bloeiend korenveld buiten de stad en liep met hem op en neer door de akker, terwijl hij hem keer op keer dezelfde vraag stelde: waarom was hij eigenlijk uit Korinthe naar hem toe gekomen? Tussendoor knipte hij alle korenaren af die hij boven de rest zag uitsteken, en gooide die opzij. Op het laatst had hij zo de mooiste en sterkste halmen allemaal afgetopt. Toen ze het hele veld waren doorgegaan, stuurde hij de man zonder een woord te verspillen weg.

Maar van één ding ben ik overtuigd: als alle mensen eens een bundeltje van hun eigen tekortkomingen konden maken om ze op de markt te ruilen voor die van de anderen, dan zal iedereen na een vlugge blik op de fouten van zijn buurman ervoor kiezen zijn eigen pakketje maar weer mee naar huis te nemen.

De vertaling van Hein van Dolen is een genot om te lezen. In het boek staan ook een aantal verhelderende landkaarten en een zeer uitgebreide index. "Verslag van mijn onderzoek" hoort ongetwijfeld bij de meest indrukwekkende geschiedenisboeken die ooit geschreven zijn.

  

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen