donderdag 12 oktober 2017

Sarah Bakewell: Hoe te leven


Small Cover ImageNadat ik afgelopen maand "De essays" van Michel de Montaigne in de prachtige vertaling van Hans van Pinxteren heb herlezen was het tijd om dit boek van Sarah Bakewell over Montaigne en zijn boek te herlezen.

"Hoe te leven" is een dubbelbiografie. Enerzijds gaat het over de mens Michel de Montaigne en anderzijds over "De essays", het boek waarmee hij beroemd is geworden.

Over het leven van Montaigne is relatief weinig bekend, buiten wat hij zelf heeft opgeschreven in zijn essays.

Montaigne is geboren op 28 februari 1533. In zijn vroege jeugd leerde hij spelenderwijs Latijns spreken doordat iedereen in zijn omgeving Latijns met hem sprak, zelfs zijn ouders en de bedienden die speciaal hiervoor een paar woordjes Latijns leerden.

Hij had een vrij conventionele schoolperiode. Van 1548 tot 1554 heeft hij waarschijnlijk rechten gestudeerd. Op 23 september 1565 trouwt Montaigne.

Hij krijgt van zijn vader de opdracht om voor hem een boek van Raymond de Segond te vertalen, dat waarschijnlijk de inspiratie vormde voor zijn latere loopbaan als schrijver. In 1568 stierf zijn vader en erfde Montaigne het landgoed en het bijbehorende kasteel.

Rond 1572 begint Montaigne aan het werk van "De essays" die in 1580 worden gepubliceerd.

Ondanks het feit dat Montaigne geen publieke functie nastreeft wordt hij in 1581 tot burgemeester van Bordeaux gekozen, wat hij tot 1585 blijft. Op 13 september 1592 sterft Montaigne als gevolg van complicaties die hij heeft van zijn nierstenen.

Belangrijke gebeurtenissen in die tijd zijn de voortdurende burgeroorlogen tussen de katholieken en protestanten tussen 1562 en 1595 en de pestepidemie van 1585.

De biografie is goed geschreven en geeft een levendig beeld van Montaigne en zijn tijd.Wel vond ik de hoofdstukken over de ontvangst van Montaigne in latere eeuwen door verschillende schrijvers niet zo relevant. Het boek had wat mij betreft rustig 100 bladzijden korter gekund.

Een aantal citaten:

- Montaigne had belangstelling voor morele dilemma's, maar was minder geïnteresseerd in wat mensen hoorden te doen dan in wat ze in werkelijkheid deden.

- In het grote vertrek had hij de nokbalken laten beschilderen met citaten die ook voornamelijk klassiek waren.

- Terwijl de man Montaigne zich met zijn dagelijkse leven op het landgoed bezighield, liep de schrijver Montaigne achter hem aan, bespiedde hem en maakte aantekeningen.

- Montaigne herzag eerdere versies van de Essays steeds opnieuw, voegde materiaal toe zoals het hem inviel en deed geen poging zijn boek in het keurslijf van beginselvastheid te persen. Binnen een paar regels ontmoeten we Montaigne als jonge man, vervolgens als oude man met één been in het graf, en dan weer als burgemeester van middelbare leeftijd die gebukt gaat onder zijn verantwoordelijkheden.

 - Omdat hij zich in zijn vroege jeugd zich slechts had laten leiden door zijn eigen nieuwsgierigheid, groeide hij op tot een volwassene met een onafhankelijke geest die in alles zijn eigen weg volgde in plaats van zich naar plicht en discipline te voegen.

- Montaigne koos voor Frans en niet voor Latijn. In de Essays geeft hij hier een merkwaardige reden voor. Van het Frans kon niet worden verwacht dat het even duurzaam zou zijn als de klassieke talen, zei hij; daarom waren zijn schrijfsels gedoemd tot een korte levensduur en kon hij opschrijven wat hij maar wilde, zonder zich over zijn reputatie te bekommeren.

-Doorgaans koesterde Montaigne minachting voor academische filosofen: hij hield niet van hun geleerde gedoe en hun abstracties. Maar hij toonde een eindeloze fascinatie voor een andere filosofische traditie: de grote pragmatische scholen die vragen onderzochten als: hoe kun je het hoofd bieden aan de dood van een vriend, hoe kun je moed verzamelen, hoe moet je handelen in moreel moeilijke situaties en hoe kun je het beste van het leven maken.

- Het komt mij voor dat er voor elke door mij nagegane redenering die iets onomstotelijk lijkt te bewijzen een andere redenering te vinden is die onomstotelijk, en even overtuigend of betwijfelbaar, het tegenovergestelde lijkt te bewijzen.

- Er was slechts één uitzondering op zijn regel "betwijfel alles": hij verklaarde omzichtig dat hij zijn geloof boven elke twijfel verheven achtte. Hij onderschreef de algemeen aanvaarde leerstellingen van de katholieke Kerk, en daarmee was de kous af.

- Montaigne daarentegen zag zichzelf totaal anders: als een in elk opzicht door en door gewone man.

- Montaigne smeerde zijn woorden niet in alle richtingen uit zoals Joyce, maar wel was het zijn gewoonte om alles wat hij had geschreven te herzien, uit te werken en aan te vullen. Hoewel hij steeds weer op zijn werk terugkwam, lijkt hij vrijwel nooit de aandrang te hebben gevoeld om dingen te schrappen, maar alleen om er meer aan toe te voegen.

"Hoe te leven" staat vol met citaten uit "De essays" deels dezelfde die ik vermeld heb bij de bespreking van "De essays".

Collega bloggers Anna, Jacqueline, Joke en Koen hebben alle vier een prachtige bespreking van "Hoe te leven" geschreven. Zij hebben er alle vier voor gekozen om "Hoe te leven" te lezen alvorens aan "De essays" te beginnen.

Zelf heb ik er voor gekozen om eerst "De essays" te lezen. In mijn ogen zijn "De essays" prima te lezen zonder aanvullende informatie. Enigszins chargerend gezegd volstaan de vier bladzijden chronologie op blz 413 tot 416 uit "Hoe te leven". Omgekeerd valt van "Hoe te leven" veel meer te genieten als je eerst "De essays" hebt gelezen.


 

2 opmerkingen:

  1. Dag Erik. Ik heb het boek ook gelezen en vond het bijzonder de moeite waard! http://detheetante.blogspot.be/2014/01/montaigne-en-de-kunst-van-het-misschien.html

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Jacqueline, ik was jouw bespreking vergeten. Ook een erg goede bespreking, het moet haast wel een goed boek zijn :). Ik heb jou nu ook vermeld bij mijn verwijzingen. Groetjes, Erik

      Verwijderen