woensdag 4 juli 2018

Hans Warren: Homo, dichter, criticus, vertaler en dagboekschrijver

Hans Warren is bij het grote publiek vooral bekend als dichter, criticus en vertaler. Hij heeft voor de Zeeuwse krant meer dan 1000 boekbesprekingen geschreven (terug te vinden in de bibliotheek op literom), en heeft werk van markies de Sade (de 120 dagen van Sodom), de Griekse homofiele dichter Kavafis en alle dialogen van Plato vertaald. Voor Kavafis en Plato heeft hij samen met Mario Molegraaf (zijn partner gedurende zijn laatste 23 levensjaren) oud- en nieuw Grieks geleerd en ze hebben samen deze schrijvers vertaald.

Hij heeft gedurende een zeer groot deel van zijn leven een dagboek bijgehouden, dat oorspronkelijk uitsluitend privé was, maar dat uiteindelijk toch in zijn geheel gepubliceerd is. Hans Warren is geboren in 1921 en zijn dagboek loopt van 1942 tot aan zijn dood in 2001. Er zijn ook wat losse aantekeningen uit 1939 en 1940 die samen het nulde deel van het dagboek vormen. Het dagboek omvat in totaal 23 delen en zo'n 6000 bladzijden. Hiermee is het een van de langste teksten uit de Nederlandse literatuur, hoewel ik vermoed dat de romanseries "Het bureau" van J.J. Voskuil en de  "De tandeloze tijd" van A.F.Th. van der Heijden nog meer tekst bevatten.

Waar schrijft Hans Warren zoal over?
Zoals gezegd is het "Geheim dagboek" vooral een dagboek waarin Hans Warren zijn privé-leven beschrijft. Over grote politieke gebeurtenissen zoals de Tweede Wereldoorlog schrijft hij nauwelijks. Het dagboek is daarmee volstrekt anders van toon dan de beroemde dagboeken van de Duitse jood Viktor Klemperer die het steeds heeft over de politieke situatie van zijn tijd en vooral ook over hoe de rechten van de joden in de loop der jaren steeds verder worden ingeperkt. Ook heeft Klemperer het veelvuldig over zijn werk, terwijl dat bij Hans Warren nauwelijks aan bod komt. Klemperer heeft het daarentegen nauwelijks over zijn privé-leven en al helemaal niet over wat hij met zijn vrouw uitspookt, terwijl bij Hans Warren de bladzijden vol staan met erotische escapades met vooral jongemannen.

Hans Warren was ook een echte levensgenieter. Naast seks hield hij ook enorm van lekker eten, begeleid met liters goede wijn. In de jaren 90 en al samenwonend met zijn 40 jaar jongere vriend Mario Molegraaf gaat hij zeer vaak uit eten in dure restaurants. Een maaltijd van 100 gulden per persoon, bestempelt hij als een goedkope maaltijd, terwijl hij in een jaar tijd niet meer dan 2 gulden heeft uitgegeven aan kleding: één paar nieuwe sokken. Mario verzucht ergens "dat er in Nederland wel geen stel zal zijn dat zoveel geld aan eten uitgeeft als zij met zijn tweeën".

Verder heeft Hans Warren het vaak over de natuur, met name over vogels die hij allen kende en na kon fluiten. Hij heeft het over zijn duivenverzameling die hij op een goed moment van de hand deed. Hij heeft het over zijn verzameling beelden, veelal oude boeddhistische kunst. Hij woonde maar in een klein huisje, maar dat stond zo tjokvol met allerlei oude beelden, dat hij in zijn eentje gemakkelijk een middelgroot museum van kunst zou kunnen voorzien. Samen met Mario bezoekt hij honderden musea, veelal in Frankrijk, met name in Parijs. Ook maken hij en Mario in de laatste 20 jaren van zijn leven talloze dagtochten met de auto, zelfs nog als Hans slecht ter been is en de tochtjes met Mario steeds meer een kwelling voor hem worden.

Wat maakt het "Geheim dagboek" zo leuk om te lezen? Als je kijkt naar wat Hans Warren te vertellen heeft lijkt het allemaal niet zo bijzonder. Het zit hem vooral in de manier waarop Hans Warren schrijft, de stijl zogezegd. Hans Warren is zonder meer een heel groot stilist. Een mooi voorbeeld is in zijn latere jaren als hij bij een tankstation ergens onderweg een broodje vies eet. Hier kan ik mij van alles bij voorstellen en wat is dat mooi en beknopt opgeschreven.

Verder is Hans Warren onvoorstelbaar openhartig. Zo schrijft hij in zijn laatste levensjaar dat hij in zijn onderbroek een gevouwen servetje heeft gelegd. Als hij dan weer eens in zijn broek heeft gepoept, dan kan hij met een handige beweging de drol uit zijn onderbroek wippen. Vraag is natuurlijk of wij hier niet allemaal een beetje een voyeur worden, maar Hans Warren schrijft (in mijn ogen terecht) dat hij zijn hele leven nauwkeurig geboekstaafd heeft en dat de gebreken bij toenemende ouderdom er ook bij horen.

Het "Geheim dagboek" is vanaf 1981 gepubliceerd, het laatste deel verscheen in 2009. De delen die tijdens het leven van Hans Warren zijn gepubliceerd, zijn geredigeerd door Hans Warren en Mario Molegraaf. De laatste delen, die na de dood van Hans Warren zijn gepubliceerd zijn geredigeerd door Mario Molegraaf. Voor Mario moet dan een pijnlijk proces zijn geweest, Hans Warren spaarde zijn levenspartner in zijn dagboeken niet bepaald. Des te groter is mijn bewondering voor Mario, die ook de voor hem pijnlijke passages gewoon heeft laten staan en niet heeft weggelaten. Zo zou Hans Warren het ook gewild hebben. Mario heeft aangekondigd om ook nog een uitgebreide biografie over het leven van Hans Warren te gaan schrijven. Of die er ooit zal komen en of daar dan nog veel nieuws in zal staan is de vraag. Voor mij is het zeker: als Hans Warren in het Engels had geschreven, dan zouden zijn dagboeken nu wereldberoemd zijn. Voor zo'n project is het Nederlands taalgebied eigenlijk te klein.

Ik heb het gehele "Geheim dagboek", twee keer in zijn geheel gelezen en met veel plezier. Omdat ik toen nog geen blog bijhield heb ik geen uitgebreide aantekeningen gemaakt. Daarom lijkt het mij een mooi project om dit in zijn geheel voor een derde keer te lezen en op mijn blog te bespreken. Het idee is om na ieder gelezen deel een stukje te schrijven. Ik zal er wel een tijdje mee bezig zijn.

Lees verder in mijn bespreking van Geheim dagboek deel 0

6 opmerkingen:

  1. Wat een mooi project. Ooit heb ik het eerste deel gelezen en vond het wel wat maar niet voldoende om alles te gaan lezen. Wie weet dat jij me kan enthousiasmeren om dat wel te gaan doen.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Niek, het is wel een beetje een uitdaging om zo lang met een schrijver bezig te zijn. Ik ben benieuwd hoe ver ik kom. Tot nu toe heb ik er nog zin in. Groetjes, Erik

      Verwijderen
  2. Dagboeken lezen werkt altijd inspirerend op je eigen geschrijf vind ik altijd.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Hoi Hella, daar ben ik het helemaal mee eens, zeker als het dagboeken zijn van een zo groot stilist als Hans Warren is. Groetjes, Erik

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Ik zal er op zijn minst 1 moeten lezen heb ik inmiddels begrepen. Dapper om zolang met 1 auteur bezig te zijn! Zelfs als je hem graag leest. Heb je ook ander werk van hem gelezen? Ik vind zijn gedichten erg mooi.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Jannie, ik vind het altijd wel leuk om langere tijd met een auteur bezig te zijn. Zo heb ik ook het verzameld werk van "Boenin", "Dostojewski", "Toergenjew", "Tolstoj", "Tsjechow" en "Proust" vrijwel in een ruk gelezen. De dagboeken van Hans Warren hebben als groot voordeel dat ze lekker afwisselend zijn. Zijn gedichten heb ik nooit gelezen, gedichten (uitgezonderd nonsens-poëzie en sinterklaasrijmpjes) kunnen mij vrijwel nooit boeien. Groetjes, Erik

      Verwijderen