Robert Fisk: De grote beschavingsoorlog 4

Robert Fisk: De grote beschavingsoorlog: De verovering van het Midden-Oosten (Groot Brittannië, 2005): 1370 blz: Vertaald door: Philia de Boer, Hans van Cuylenborg, Roland Fagel, Bep Fontijn en Aad van Uyen (2005): Uitgeverij Anthos

 

 

Hoofdstuk 4: Iran

 

Citaten:

- Maar de regering van Mossadeq en de staatsgreep die in 1953 een einde maakte aan de onafhankelijkheid van Iran leerden de revolutionairen van 1979  een harde les. Als de sjah ooit van de troon gestoten kon worden, dan was er geen tijd om lippendienst te bewijzen aan constitutionele rechten: geen halve maatregelen, geen enkele ruimte voor contrarevolutionairen die de macht van het westen in Iran zouden kunnen herstellen. ... De spionnen, het ancien régime, alles zou in één klap geliquideerd moeten worden.

- Op een bepaald moment schatte men dat ongeveer een derde van de volwassen mannelijke bevolking van Iran op enigerlei wijze betrokken was bij de Savak, in loondienst, op freelance-basis of door chantage gedwongen om als informant op te treden. Tot deze groep behoorden diplomaten en ambtenaren, mollahs, acteurs, schrijvers en managers van de oliemaatschappijen, arbeiders en boeren, armen en werklozen: de hele samenleving was besmet door angst en machtsmisbruik.

- In dit land met zijn gewelddadige geschiedenis stonden de pleinen vol met standbeelden van dichters - Ferdowsi, Hafiz, Saadi - en niet met die van veroveraars, hoewel de sjah en zijn vader natuurlijk een paar prominente sokkels bezet hielden.

- Geen potentaat in het Midden-Oosten is vaker afgebeeld als de duivel dan de sjah. En nimmer in de geschiedenis van de islamitische kunst is een levend wezen even godgelijk afgebeeld als ayatollah Khomeini, dat staat buiten kijf.

- Iraniërs bleken zich veel meer bewust van de invloed van mondiale gebeurtenissen [...] dan de bewoners van Arabische landen.

- Ik had in Teheran te horen gekregen dat ik altijd Deroot do Khomeini, marg ba Shah! moest roepen tegen iemand die lastig was (Lang leve Khomeini, dood aan de sjah). Ik zegde mijn lesje op, en daarop hieven alle gardes hun rechtervuist in de lucht, terwijl ze luid schreeuwend hun bijval betuigden.

- De aantrekkelijke gastvrouw wekte mijn belangstelling: het gerucht ging dat ze een van de laatste minnaressen van de sjah was geweest. Wanneer de sjah de liefde wilde bedrijven met een vrouw, dan werd zij, naar men zei, uitgenodigd naar een zij-ingang van het paleis te komen. Nadat zij twee uur met hem had doorgebracht in een discreet vertrek, kreeg ze voor ze wegging een labrador-puppy - als teken van de affectie van de Koning der Koningen. Gezien de potsierlijke reputatie van de man vroeg ik me vaak af waarom Teheran niet bevolkt was door honderden rondzwervende labradors. Al deze gedachten had ik van mij afgeworpen op het moment dat het diner ten einde liep en ik afscheid nam van mijn gastheer en gastvrouw. Op dat moment sprong de keukendeur open en schoot er iets harigs op mij af, tot grote consternatie van het echtpaar. Ik staarde in het vriendelijke gelaat van een blonde labrador, die me aankeek alsof hij er de hele avond op had gewacht kennis met mij te maken.

- Tijdens het bewind van de sjah verbleven soms wel een half miljoen Iraniërs in de Verenigde Staten. 

- Een Iraans meisje dat in New York journalistiek had gestudeerd - zij had, zoals ze zei, van de vruchten van de Amerikaanse democratie geproefd - wilde van me weten waarom de Amerikanen bereid waren het bewind van de sjah te steunen terwijl dat geen ruimte had geboden voor individuele vrijheid en afwijkende meningen. "In de Verenigde Staten leerden we alles over vrijheid en over de vrijheid om te zeggen wat we wilden zeggen. Toch bleef Amerika de sjah overeind houden en dwong men hem om de rijkdom van Iran te verspillen aan wapens. Waarom deden de Verenigde Staten dat? Waarom was Amerika thuis een democratie en in het buitenland een dictatuur?"

- Ze zeggen dat Khomeini een nederig leven leidde - en dat was ook zo. Ik kreeg Khomeini's slaapkamer te zien: een ruw tapijt, een matras, een kussen en een glas voor zijn ochtendyoghurt.

- Een van onze chauffeurs stapte naar voren - onze eigen tolk boog voorover naar Khomeini en fluisterde dat het het grootste moment in het aardse bestaan van de chauffeur zou zijn als hij de ayatollah de hand kon schudden. Onze chauffeur hield de rechterhand van de iman en kuste die, en toen hij zijn hoofd weer omhoog bracht, stroomden de tranen over zijn wangen.

 

- Khomeini sprak in de taal van de gewone man, zonder ingewikkeld te doen, niet in de taal van de religieuze exegese, maar alsof hij sprak tegen iemand die naast hem zat.

 

- "Waarom zo vraagt men heeft Iran [er staat in de tekst Irak] F-14's nodig, terwijl dorpelingen op minder dan 5 kilometer afstand van de Tadayon-luchtmachtbasis bij Shiraz nog steeds leven zonder stromend water en elektriciteit?"

- De meerderheid van deze mannen was veroordeeld wegens drugsmisdrijven en het was in zijn nieuwe functie als hoofd van de drugsbestrijding in Iran dat de hojatolislam ons had uitgenodigd naar de Qasr-gevangenis te komen, waar hij ons zijn laatste vangsten van smokkelwaar kon tonen.

 Het was indrukwekkend. Khalkhali had het allemaal laten opstapelen in de gevangenismoskee, een schitterend bouwwerk met fresco's en een koepel van blauwe en rode tegels: tonnen opium, heroïne in kilozakken, grote, kleverige plakken hasj, gestolen koelkasten, fraai uitgesneden backgammonborden, een muur van sigaretten van 2,5 meter hoog - ik moest even denken aan Harveys bacchanalen in het kantoor van Reuters -, duizenden waterpijpen, tapijten, messen, automatische geweren en rijen flessen champagne (Krug 1972). De prachtige moskee verging werkelijk van de hasjlucht terwijl Khalkhali een ereronde maakte langs zijn buit, zijn weg zoekend tussen 20 ton opium en minstens 100 kilogram heroïne, per kilo keurig verpakt in schone witte zakken.

Voorlopig stop ik even met mijn stukjes over "De grote beschavingsoorlog". Het is heel goed mogelijk dat ik de draad later weer oppak, het is toch een erg interessant boek.

 

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.