woensdag 31 mei 2017

Jeroen Brouwers: De laatste deur

Jeroen Brouwers: De laatste deur: Essays over zelfmoord in de Nederlandstalige letteren (Nederland, 1983): 506 blz: Uitgeverij de Arbeiderspers

De laatste deur"De laaste deur" is een vuistdikke studie over zelfmoord in de Nederlandstalige literatuur.

Bijna uitputtend behandelt Jeroen Brouwers schrijvers die verkozen hebben de dood te bespoedigen door zelfmoord te plegen. Van iedere besproken schrijver wordt door Brouwers geschetst van hoeveel (meestal hoe weinig) belang hij of zij voor de literatuur was en wat de gekozen methode van zelfmoord was.

Dit boek stond al lang op mijn nog te lezen lijstje, niet in de laatste plaats omdat ik zelf ook vaak over zelfmoord heb nagedacht.

Koen de Jager heeft eerder een enthousiaste recensie van dit boek geschreven. Ik deel zijn enthousiasme niet, ik vond het een saai boek en heb het op blz 227 weggelegd.

Ik vind dat Brouwers geen inzicht geeft in de vraag waarom mensen zelfmoord plegen en al helemaal niet hoe het voorkomen had kunnen worden. Hij blijft bij de constatering dat die en die het op die en die manier hebben gedaan.

Wat het boek nog enigszins te verteren maakt zijn de prachtige formuleringen die Brouwers af en toe gebruikt.
Hieronder een aantal voorbeelden:

- Jan Emiel Daele was niet "een goed schrijver", -in zekere zin kon hij niet schrijven. Zijn Nederlands was gebrekkig, zijn woordenschat besmet, stileren vond hij nutteloos, van zinsbouw trok hij zich weinig aan, zijn literaire creaties waren moerassen van slordigheid en onmacht.

- Jan werd: zielig werd hij. Hij maakte het niet en hij begon het zich bewust te worden. Hij was niet getalenteerd, hij was niet handig, hij had de flair niet, hij was niet gewetenloos.

- De Hongaarse dichter Atilla József (1905-1937) had als scholier al twee zelfmoordpogingen achter de rug toen hij, zeventien à achttien jaar oud, het besluit nam dat hij zelfmoord zou begaan op geen andere wijze dan zich door een trein te laten vermorzelen. Op die leeftijd legde hij zich op een avond op de rails, maar moest het beleven dat toen hij de trein al hoorde naderen deze plotseling op enige afstand van hem vandaan tot stilstand kwam: -aldaar had op hetzelfde ogenblik iemand anders zich eveneens met hetzelfde oogmerk op de rails neergevlijd ...

- De Franse schrijver Roch de Chamfort (1741-1794) schoot zich in zijn werkkamer met zijn pistool voor het hoofd, -de kogel verbrijzelde zijn neuswortel en drong in zijn rechteroog, maar zijn hersens bleven onbeschadigd. Toen greep hij zijn scheermes en bracht zichzelf diepe maar niet dodelijke kerven in zijn hals toe, daarna begon hij met dat scheermes ook andere lichaamsdelen te verwonden, zonder ten gevolge van dit alles te sterven. Tegen zijn vriendin zei hij: "Zo zie je wat er gebeurt als je onhandig bent. Zo'n stommerd als ik kan niks, niet eens zichzelf doden."

Taboedoorbrekend, maar daarom nog niet persé de moeite waaard.

 

8 opmerkingen:

  1. Het leuke van al die boekenblogs is wel dat je ziet hoe verschillend mensen op boeken reageren. Ik geloof dat ik deze titel maar aan me voorbij laat gaan.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Hella, Koen en ik reageren wel heel verschillend. Ik denk dat in onze situatie dit boek ook niet heel erg opwekkend is. Groetjes, Erik

      Verwijderen
    2. In "onze" situatie? Ik weet niet precies waar je op doelt maar ik heb dergelijke gedachten nooit gehad hoor. Ik vind wel dat hij het fenomeen boeiend beschrijft

      Verwijderen
    3. Hoi Koen, ik bedoel dat het leven voor mij en ook voor Hella (zoals te lezen op haar blog) niet altijd erg mee zit en dat in ieder geval ik vaak last heb van sombere gedachten. Groetjes, Erik

      Verwijderen
  2. Een saai boek over zelfmoord, dat vind ik best wel bijzonder.
    Persoonlijk zou ik de vraag hoe het voorkomen had kunnen worden, niet interessant dus dat zou ik in dit boek niet missen. Maar dat er helemaal geen aandacht wordt besteed aan waarom iemand tot zo'n keuze komt des te meer.
    Alleen de constatering en het hoe zou ik inderdaad ook wel erg saai vinden. Dank voor de waarschuwing, ik laat dit boek aan mij voorbij gaan.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Niek, gezien mijn (af en toe) belabberde psychische conditie vind ik zelfmoord een erg relevant onderwerp. Brouwers schrijft een heel boek vol en weet niet veel meer te zeggen dan dat het gebeurt. Op zich is het mooi zo'n monument voor door zelfmoord overleden schrijvers, maar ik denk niet dat hun namen na dit boek nog bekend zullen worden. Wel kan Brouwers af en toe briljant formuleren en daarom krijgt het boek van mij toch nog 3 sterren. Groetjes, Erik

      Verwijderen
  3. Jammer Erik, ik vind dit juist een boek om nogmaals te lezen. Het is opnieuw uitgebracht dus dat zal er wel een keer van komen. Ik las het al even geleden maar ik geloof dat er waar mogelijk wel in stond waarom men zover kwam. Over hoe het voorkomen had kunnen worden, daar was het Brouwers m.i. niet om te doen, daar zijn andersoortige boeken voor. Hij wilde een scala aan vaak vergeten schrijvers hun plaats in de literatuur geven en daar is hij wat mij betreft zeker in geslaagd. Ook de essays over zelfmoord in het algemeen voegen wat mij betreft wat toe aan het geheel, dus ik handhaaf mijn enthousiasme :)

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Hoi Koen, om die vergeten schrijvers hun rechtmatige plaats in de literatuur te geven is hem inderdaad gelukt. Alleen zullen de meesten hiervan nergens anders dan in dit boek vermeld worden. Sterk punt van Brouwers vind ik wel zijn wijze van formuleren, regelmatig moest ik lachen om een zinsnede. Groetjes, Erik

      Verwijderen