Ryszard Kapuściński: Nog een dag

Ryszard Kapuściński: Nog een dag (Polen, 1976): 190 blz: Vertaald door Gerard Rasch (1988): Uitgeverij de Arbeiderspers

 

 

Ryszard Kapuściński (1932-2007) was een Poolse journalist die ruim dertig jaar in Afrika, Azië en Latijs-Amerika heeft doorgebracht om van daaruit de ontwikkelingen in die landen te beschrijven. Hij heeft zijn ervaringen beschreven in een groot aantal boeken, waarvan de belangrijkste in het Nederlands zijn vertaald. Ik wil de komende tijd zijn boeken (her)lezen die in het Nederlands zijn vertaald.

In "Nog een dag" beschrijft Kapuściński het leven in Angola vlak voor de onafhankelijkheid van Portugal. Hij verblijft vooral in Luanda, de hoofdstad van het land. Bijna iedereen wil weg uit het land, per schip naar Lissabon, Rio de Janeiro of Kaapstad. Kapuściński beschrijft prachtig hoe in de lege stad van steen een stad van houten kisten wordt opgebouwd waarin de spullen van de stenen stad verdwijnen om meegenomen te worden na de uitreis. 

 

Ik had "Nog een dag" nog niet gelezen. Angola is een land dat weinig mensen wat zal zeggen, maar "Nog een dag" is zonder meer een boeiend boek.

 

Citaten:

- Niemand weet wanneer hij hier weg zal komen en waarheen hij zal vliegen. Er heerst een kosmische chaos. Portugezen organiseren is moeilijk omdat het uitgesproken individualisten zijn, door hun karakter niet in staat opeengedrongen en saamhorig te leven. Zwangere vrouwen hebben voorrang. Waarom zij? Ben ik soms slechter omdat ik een half jaar geleden ben  bevallen? Goed, zwangere vrouwen en vrouwen met baby's krijgen voorrang. Waarom zij? Ben ik soms slechter nu mijn zoon drie is geworden? Goed, vrouwen met kinderen krijgen voorrang. O ja? Moet ik dan hier omkomen omdat ik een man ben? En dus klauteren de sterkste mannen het vliegtuig in, maar de vrouwen met de kinderen zijn op het beton gaan liggen, voor de wielen, zodat de piloot niet kan taxiën. De soldaten komen eraan, gooien de mannen eruit, bevelen de vrouwen in te stappen, en de vrouwen gaan triomfantelijk over de trap naar boven, als een detachement overwinnaars dat een pas veroverde stad binnenrukt.

 

- Een onervaren soldaat denkt dan dat veel lawaai maken het allerbelangrijkste is. Hij schiet als een bezetene, in den blinde, want het gaat alleen om het kabaal, hij wil de vijand duidelijk maken dat er een hele sterke legermacht aanrukt. Dit is een vorm van waarschuwen, een manier om in de tegenstander een angst op te roepen die groter is dan onze eigen angst.

- Aan de andere kant, als ik alles nog beter had overwogen, had ik er waarschijnlijk toch heen gewild, want ik vind dat ik niet over mensen moet schrijven als ik niets iets, hoe weinig ook, heb meegemaakt van hetgeen zij dagelijks meemaken.

- Op een gegeven moment vroeg Diogenes, die ononderbroken naar de muur van de rimboe aan zijn kant tuurde: "Ik weet niet, camarada, of je wel weet waar we heen gaan?"

 Ik antwoordde dat ik het niet wist.

 "En ik weet ook niet, camarada," ging Diogenes verder zonder me aan te kijken, "of je wel weet wat het wil zeggen over de weg te rijden waarover we nu rijden?"

 Weer antwoordde ik dat ik het niet wist.

 Diogenes zweeg even want we reden een heuvel op en de motor loeide oorverdovend. Toen zei hij: "Camerada, dit is de weg naar Zuid-Afrika. Vierhonderdvijftig kilometer hiervandaan is de grens. Veertig kilometer voor de grens ligt Pereira d'Eça. Daar is ons detachement gelegerd en daar gaan we naartoe. De steden, Lubango en Pereira d'Eça, zijn in onze handen. Maar het land is in handen van de vijand. De vijand zit in de rimboe waardoor we rijden en de weg is van hem. De afgelopen maand heeft niet één konvooi ons detachement in Pereira d'Eça bereikt. Alle auto's zijn in hinderlagen gelopen en verloren gegaan. En nu proberen wij er te komen. We hebben vierhonderd kilometer voor ons en op elke meter kunnen we in de val lopen. Weetje het nu, camarada?"

 

- Ik sloot me op in mijn kamer en begon te telefoneren. De telefoon werkte. Het begrip van de totaliteit bestaat in theorie, maar niet in het leven. Zelfs in de meest hermetische muur is nog een spleet (of we hopen dat er een is en dat betekent iets). Zelfs wanneer het ons toeschijnt dat er niets meer werkt, werkt er nog iets wat ons een minimaal bestaan mogelijk maakt. Ook al worden we omringd door een oceaan van kwaad, dan nog zullen er groene en vruchtbare eilandjes uit opsteken. Ze zijn te zien, aan de horizon. Zelfs als je je in de slechts denkbare situatie bevindt, is deze nog in ondeelbare elementen te ontleden, en er zullen er altijd zijn die je kunt vastgrijpen zoals je je aan een struik kunt vastgrijpen die aan de oever groeit, om je tegen de maalstroom te verzetten die je naar de bodem wil sleuren. Die spleet, dat eiland, die tak houden ons aan de oppervlakte.

- De wereld kijkt toe bij dit grote schouwspel op leven en dood, dat je je trouwens moeilijk kunt voorstellen, want het beeld van een oorlog kun je niet overbrengen. Noch met de pen, noch met de stem, noch met de camera. De oorlog is alleen werkelijk voor hen die vastzitten in zijn bloederige, weerzinwekkende en vuile ingewanden. Voor anderen is het een bladzijde in een boek, een beeld op het scherm, niets meer.

- Maar tegelijk had ik begrip voor de situatie van mijn collega's. Een redactie stuurt haar correspondent naar het land dat op dit ogenblik de hele wereld fascineert. Zo'n reis kost veel geld. De krant wacht op een groots verhaal, op een voltreffer van wereldformaat, op een sensationele story geschreven terwijl de kogels in het rond vliegen. Onze special correspondent komt per vliegtuig aan in Luanda. Hij wordt naar het hotel gebracht, krijgt een kamer, scheert zich en trekt een schoon overhemd aan. Nu is hij klaar en hij werpt zich meteen in de strijd. 

 Na een paar uur stelt hij vast dat hij met zijn hoofd tegen een muur aan het beuken is.

 Hij kan niets doen.

- De Britse huurlingen die van het noordfront zijn gevlucht zitten al weer in Londen en vertellen wat ze in Luanda hebben gedaan. "Sommige mensen denken," vertelt een van hen aan een verslaggever van de BBC, "dat de oorlog een leuk, licht schaafwondje aan je voet is. Dat is niet waar. Oorlog, dat betekent verbrijzelde schedels, afgerukte benen, kerels die rondkruipen terwijl hun darmen uit hun lichaam komen, kerels die druipen van napalm maar nog leven ..."

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.