Jeroen Brouwers: De laatste deur

Jeroen Brouwers: De laatste deur: Essays over zelfmoord in de Nederlandstalige letteren (Nederland, 1983): 506 blz: Uitgeverij de Arbeiderspers

"De laaste deur" is een vuistdikke studie over zelfmoord in de Nederlandstalige literatuur.

Bijna uitputtend behandelt Jeroen Brouwers schrijvers die verkozen hebben de dood te bespoedigen door zelfmoord te plegen. Van iedere besproken schrijver wordt door Brouwers geschetst van hoeveel (meestal hoe weinig) belang hij of zij voor de literatuur was en wat de gekozen methode van zelfmoord was.

Dit boek stond al lang op mijn nog te lezen lijstje, niet in de laatste plaats omdat ik zelf ook vaak over zelfmoord heb nagedacht.

Koen de Jager heeft eerder een enthousiaste recensie van dit boek geschreven. Ik deel zijn enthousiasme niet, ik vond het een saai boek en heb het op blz 227 weggelegd.

Ik vind dat Brouwers geen inzicht geeft in de vraag waarom mensen zelfmoord plegen en al helemaal niet hoe het voorkomen had kunnen worden. Hij blijft bij de constatering dat die en die het op die en die manier hebben gedaan.

Wat het boek nog enigszins te verteren maakt zijn de prachtige formuleringen die Brouwers af en toe gebruikt.
Hieronder een aantal voorbeelden:

- Jan Emiel Daele was niet "een goed schrijver", -in zekere zin kon hij niet schrijven. Zijn Nederlands was gebrekkig, zijn woordenschat besmet, stileren vond hij nutteloos, van zinsbouw trok hij zich weinig aan, zijn literaire creaties waren moerassen van slordigheid en onmacht.

- Jan werd: zielig werd hij. Hij maakte het niet en hij begon het zich bewust te worden. Hij was niet getalenteerd, hij was niet handig, hij had de flair niet, hij was niet gewetenloos.

- De Hongaarse dichter Atilla József (1905-1937) had als scholier al twee zelfmoordpogingen achter de rug toen hij, zeventien à achttien jaar oud, het besluit nam dat hij zelfmoord zou begaan op geen andere wijze dan zich door een trein te laten vermorzelen. Op die leeftijd legde hij zich op een avond op de rails, maar moest het beleven dat toen hij de trein al hoorde naderen deze plotseling op enige afstand van hem vandaan tot stilstand kwam: -aldaar had op hetzelfde ogenblik iemand anders zich eveneens met hetzelfde oogmerk op de rails neergevlijd ...

- De Franse schrijver Roch de Chamfort (1741-1794) schoot zich in zijn werkkamer met zijn pistool voor het hoofd, -de kogel verbrijzelde zijn neuswortel en drong in zijn rechteroog, maar zijn hersens bleven onbeschadigd. Toen greep hij zijn scheermes en bracht zichzelf diepe maar niet dodelijke kerven in zijn hals toe, daarna begon hij met dat scheermes ook andere lichaamsdelen te verwonden, zonder ten gevolge van dit alles te sterven. Tegen zijn vriendin zei hij: "Zo zie je wat er gebeurt als je onhandig bent. Zo'n stommerd als ik kan niks, niet eens zichzelf doden."

Taboedoorbrekend, maar daarom nog niet persé de moeite waaard.

 

Michel Krielaars: Het brilletje van Tsjechov

Michel Krielaars: Het brilletje van Tsjechov: Reizen door Rusland (Nederland, 2014): 406 blz: Uitgeverij Atlas Contact

Nog voordat ik met dit blog begon, in maart 2014 heeft Bettina een zeer enthousiaste recensie over "Het brilletje van Tsjechov" geschreven. Bettina was zo gegrepen door de persoon van Tsjechov dat ze daarna begonnen is met het lezen van Tsjechov zelf.

Als een boek het voor elkaar krijgt dat mensen het werk van een van de grootste schrijvers uit de wereldliteratuur (mijn mening) gaan lezen dan is dat boek wat mij betreft meer dan geslaagd.

Bij mij ging het andersom, ik had alle verhalen van Tsjechov zojuist voor de derde keer gelezen en was benieuwd wat Krielaars daar over te zeggen had.

Krielaars reist door Rusland aan de hand van Tsjechov. Dit houdt in dat hij plaatsen bezoekt waar Tsjechov gewoond heeft (Taganrog, Moskou, Melichovo, Jalta) en de plaatsen waar hij doorheen gereisd is op weg naar Sachalin in 1890.

Krielaars geeft citaten uit het werk van Tsjechov (hij geeft helaas niet aan waar ze te vinden zijn) en hij bespreekt de huidige toestand van Rusland aan de hand van Tsjechov. De citaten zijn goed gekozen, maar de teksten van Krielaars over Tsjechov hebben volgens mij niet zo heel veel meerwaarde.

De problemen in Rusland zijn voor het grootste deel nog hetzelfde als 120 jaar geleden: een niet democratisch regime waar veel corruptie heerst, grote armoede, alcoholmisbruik en de ondergeschikte positie van vrouwen, die veelal in de prostitutie terechtkomen of met buitenlandse mannen trouwen.

De indeling van het boek in korte hoofdstukjes werkt zeer prettig en het boek leest ook erg makkelijk. De stijl van het boek vind ik dan weer wat minder. In dat opzicht haalt Krielaars het niet bij collega-reisschrijvers als Carolijn Visser en Lieve Joris.

Ook vind ik zijn observaties niet zo heel erg origineel. Al met al ben ik toch een stuk minder enthousiast dan Bettina. Voor een beknopte samenvatting van het leven van Tsjechov die zeer to the point is zie ook de recensie van Bettina.

Een aantal citaten:
- Zij doen alsof ze ons betalen, wij doen alsof we werken.

- Geleerden krijgen amper salaris. Alles wat in de Sovjet-Unie praktisch gratis was, zoals reizen en theaterbezoek, is nu nog slechts voor een kleine groep weggelegd.

- En hoe vaak heb ik niet van vrienden gehoord dat ze voor een operatie de behandeld arts een envelop met geld moeten toestoppen, om er verzekerd van te zijn dat hij zijn best doet? Volgens experts werkt het systeem bij zeker een kwart van alle behandelingen zo. Een chirurg die omgerekend 650 euro per maand verdient, ontvangt per operatie nog eens 650 euro extra van een patiënt. Als je ervan uitgaat dat hij twee operaties per dag verricht, dan kan hij zo een westers artsensalaris bij elkaar verdienen.

- Tot op de dag van vandaag is het conservatorium een burcht van beschaving. Er worden topmusici gekweekt, op bijna militaire leest. In Rusland speel je als kind geen viool of piano als hobby, maar als semiprofessional.

- "Weet je wat, Misja, we gaan naar mijn restaurant om verder te drinken, want die wodka hier is niet te zuipen. En ik heb ook veel beter vlees." "Ik moet nog een artikel schrijven," zeg ik als excuus. "Werken kun je ook morgen. Zo doen we het in Rusland altijd. Eerst zuipen en eten, en daarna een beetje werken. Bovendien zuig je dat nieuws toch uit je duim, want zo doen Russische journalisten dat ook. Die liegen alleen maar, omdat ze niet mogen schrijven wat er in Rusland werkelijk aan de hand is. Precies daarom lees ik geen kranten meer. In plaats daaarvan geniet ik van het leven."

- De trek naar de bruisende hoofdstad, waar 80 procent van het economische leven van Rusland zich afspeelt, is mét de uittocht naar het buitenland de enige permanente migratiebeweging in het hele land.

- Een treinreis maken is in Rusland zo ongeveer het leukste wat je kunt doen, omdat Russen altijd wel een praatje met je beginnen en je dan veel over hun altijd interessante en veelbewogen levens te weten kunt komen.

- Slimme autohandelaren hebben een maas in die importwet gevonden. Op de boot van Japan naar Rusland worden de auto's in stukken gezaagd en als losse onderdelen ingevoerd, waarna ze op de wal, als ze eeenmaal door de douane zijn geloodst, weer in elkar worden gezet. Een gevaar op de weg zijn die auto's natuurlijk wel, maar daar maalt in Rusland niemand om. Tenslotte hebben de meeste jonge Russen hun rijbewijs gewoon gekocht. Bovendien wil niemand in het Verre Oosten een Russische auto omdat die te slecht zijn.

- Het merendeel van de Joden in Rusland is uitermate geassimileerd. Een Russische Jood die Hebreeuws kent of enige Bijbelkennis heeft, is zeldzaam. Een Russische Jood die van een goed stuk varkensvlees houdt en op 1 januari de kerstboom opzet met het oog op het naderende Russisch-orthodoxe kerstfeest, dat dertien dagen na het onze begint, is daarentegen doodgewoon.

Met "Het brilletje van Tsjechov" ben ik voorlopig aan het einde gekomen van mijn lectuur over Tsjechov.

  

Henri Troyat: Tsjechov

Henri Troyat: Tsjechov (Rusland, 1984): 311 blz: Vertaald door Clem Schouwenaars (1988): Uitgeverij de Prom

Nadat ik de biografie van V.S. Pritchett over Tsjechov voor de tweede keer had gelezen, had ik nog een andere biografie over Tsjechov in de kast liggen: die van Henri Troyat

Troyat werd in 1911 in Rusland geboren en vluchtte samen met zijn familie naar Parijs na de Russische revolutie. Hij heeft zijn boek in het Frans geschreven en schreef ook biografieën van onder andere Toergenjew en Tolstoj.

In tegenstelling tot Pritchett gaat Troyat uitgebreid op het leven van Tsjechov in. De meeste feiten wist ik al uit de biografie van Pritchett en het stuk over Tsjechov uit "De geschiedenis van de Russische literatuur" van Karel van het Reve.

Ik vind het boek van Troyat wijdlopig en erger nog: het Nederlands van de vertaling leest tamelijk moeizaam, de vertaler heeft helaas niet de gave om het Frans in mooi lopend Nederlands om te zetten. Ik heb het boek weggelegd op bladzijde 109.

Zeker interessant voor wat betreft het levensverhaal van Tsjechov, maar de eerder gelezen biografie van Pritchett is in een veel prettiger leesbare stijl geschreven, geeft meer inzicht in zijn werk en is bovendien een stuk korter.

  

V.S. Pritchett: Chekhov

V.S. Pritchett: Chekhov: A biography (Groot Brittannië, 1988): 227 blz: Uitgeverij Hodder & Stoughton

Veel biografen maken de fout om te uitgebreid te schrijven over het leven van de beschreven persoon.

Ik denk bijvoorbeeld aan de biografie over Proust van William Carter waarin tot in detail beschreven werd naar welke feestjes hij ging en wie hij daar allemaal ontmoette. Of de biografie over Peggy Guggenheim waarin haar liefdesleven zeer uitgebreid werd besproken, hoewel dat van geen enkel belang was voor haar werk.

Pritchett heeft voor het andere uiterste gekozen, hij bespreekt het werk en dan met name de verhalen, die zijns inziens het belangrijkste werk van Tsjechov vormen zeer uitgebreid. Je kunt het boek dan ook lezen als een zeer grondige literaire kritiek. Als je zoals ik net de complete verzamelde verhalen hebt gelezen, is dit een zeer prettige aanpak. Als je die verhalen nog niet hebt gelezen, dan heeft het weinig zin om dit boek te lezen.

Het leven van Tsjechov wordt maar zeer beknopt besproken, ik denk in nog geen 50 bladzijden tekst.

Een boek beoordeel je natuurlijk niet alleen op de inhoud, maar ook op de stijl. "Chekhov" is in zeer verzorgd Engels geschreven en is uiterst leesbaar. Wat mij betreft een geweldig boek, al zou je kunnen vinden dat het leven van Tsjechov er een beetje bekaaid van af komt.

 

Lévi Weemoedt: Met enige vertraging

Lévi Weemoedt: Met enige vertraging (Nederland, 2014): 91 blz: Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar

Toen ik een paar weken geleden bij een bevriend stel in Houten was kwam hij met dit boekje aanzetten. Ik las er even in en ik las een aantal gedichten voor. We moesten er erg om lachen. Toen ik thuiskwam heb ik dit boekje meteen gereserveerd bij de Utrechtse bibliotheek.

Wie mijn blog al een tijdje volgt, weet dat ik over het algemeen niets van gedichten moet hebben. Een uitzondering vormt het light verse met bijvoorbeeld sinterklaasrijmpjes en dichters en liedjesschrijvers als: Drs P., Hans Dorresteijn, Kees Stip en nu dus ook Lévi Weemoedt.

Het boek staat vol met ultrakorte gedichten die bedoeld zijn om een glimlach op te wekken. Bij mij lukte dat uitstekend. De wat langere gedichten in de bundel vond ik over het algemeen wat minder. Hier een aantal van de meest geslaagde:

Carrière:
Toen ik ter wereld kwam,
waren de baantjes al vergeven,
alle vrouwen al getrouwd,
alle boeken al geschreven,
alle toppen al bereikt,
alle zaken al beklonken

Dus besloot ik te gaan drinken.
En heb daarin uitgeblonken.

Keuringsdienst van zwervers:
De pakketten van
de Voedselbank
bevatten te weinig
sterke drank

Record:
Mijn tweede vrouw
is zó snel
weggelopen

dat zij de eerste
nog heeft
ingehaald

Aan de reiziger:
Het streekvervoer in Drenthe
is kortgezegd aldus:

Indien er al
iets langskomt

is het een collectebus

Gezonde liefde:
O, ik ben om háár
met roken gestopt.

O, ik ben om háár
weer begonnen met roken.

Drinken, gelukkig,
heb ik nooit onderbroken.

Zodat de schade
nog meevalt, tot slot.

Liefdessprookje:
"Maar speelt," vroeg het meisje, "het innerlijk dan
van de man die ik trouw niet mee?"

"Ja, natuurlijk wel!" riep haar stiefmoeder fel.
"Het innerlijk van zijn portemonnee!"

Bio:
In de
Natuurwinkel
sta je
al gauw

naast een
zure
meervoudig
onverzadigde
vrouw

Sociale pedagogiek:
Vindt u
uw vrouw
op een andere vent

dan spreken
wij wel
van een leermoment

Forens:
In treinen
sta ik dichter
op een vrouw geplet

dan s'avonds
op mijn echtgenote
in bed

VVV:
Hoe dichter
bij Hattem
hoe minder
van dattem

Grafsteen:
De Heer is mijn herder

Bekijk
het
maar
verder

 

Vladimir Nabokov: De kunst van het lezen: Tsjechov

Vladimir Nabokov: De kunst van het lezen: Tsjechov (Rusland, 1981): 88 blz: Vertaald door Robbert-Jan Henkes & Erik Bindervoet (2004): Uitgeverij Hoogland & Van Klaveren

Nu ik klaar ben met het lezen van alle verhalen van Tsjechov zal ik de komende tijd aandacht besteden aan wat andere schrijvers over Tsjechov hebben gezegd.

De Russische schrijver Nabokov gaf aan zijn studenten op een Amerikaanse universiteit lessen in literatuur. Hij besprak met zijn leerlingen hoe je de groten uit de literatuurgeschiedenis kon lezen en wat je van hen kon leren. Vanzelfsprekend had hij daarbij veel aandacht voor de Russische literatuur. De collegeaantekeningen van Nabokov zijn bewaard gebleven en in boekvorm uitgegeven zodat nu iedereen er zijn voordeel mee kan doen. Bij uitgeverij Hoogland & Van Klaveren zijn dunne, mooi vormgegeven boekjes uitgegeven over respectievelijk Tsjechov, Dostojewski, Gogol, Toergenjew en Tolstoj.

Wat de Russische lezer pas echt aansprak, was dat hij in de helden van Tsjechov het type van de Russische intellectueel herkende, de Russische idealist, een merkwaardig en aandoenlijk schepsel dat in het buitenland niet erg bekend is en dat in het Rusland van de Sovjets niet kan bestaan. De intellectueel van Tsjechov is iemand die het diepste menselijk fatsoen waartoe de mens in staat is, combineert met een bijna belachelijk onvermogen om zijn idealen en principes in daden om te zetten; iemand die geeft om morele schoonheid, het welzijn van zijn volk en het welzijn van het universum, maar in zijn privé-leven niet in staat is iets nuttigs te doen; die zijn provinciale leventje verbeuzelt in een waas van utopische dromen; die precies weet wat goed is, wat de moeite waard is om voor te leven, maar tegelijkertijd steeds verder wegzinkt in de modder van een eentonig bestaan, ongelukkig in de liefde, hopeloos ondoelmatig in alles - een goed iemand die het er niet goed afbrengt. Dat is het karakter dat - verkleed als dokter, student, dorpsonderwijzer en vele andere beroepsbeoefenaars - voorbijkomt in alle verhalen van Tsjechov.

Nabokov bepreekt in detail 2 verhalen: "De dame met het hondje" en "In het geuldal" en een toneelstuk "De meeuw". Over de twee verhalen is Nabokov erg enthousiast, over het toneelstuk heeft hij wel wat kritische opmerkingen.

Achter in het boekje staan nog 10 bladzijden met noten van de vertalers, waarbij steeds een aantal bestaande Tsjechov-vertalingen met elkaar worden vergeleken.

Tot slot nog een opmerking van de vertalers zelf: Waarom eigenlijk hervertalingen maken als er in plaats van fouten verbeterd, fouten bijgemaakt worden? Het schijnt dat de meeste hervertalers er uit principe hun voorgangers niet bijhouden of op naslaan, omdat ze "bang zijn beïnvloed te worden". Zo kunnen we lang wachten op een foutloze vertaling.

Het boekje is een aardige aanvulling op de Tsjechov-bibliotheek, maar zeker geen must.

  

Tsjechov: Verzamelde werken: delen 1-5

Tsjechov: Verzamelde werken: delen 1-5 (Rusland, 1880-1903): ongeveer 3000 blz: Vertaald door Tom Eekman, Aai Prins en Anne Stoffel (2004-2010): Uitgeverij van Oorschot, serie de Russische bibliotheek 

Ik heb de afgelopen ongeveer 50 dagen de verzamelde verhalen van Tsjechov voor de derde keer gelezen.

Tsjechov wordt door velen beschouwd als de grootste verhalenschrijver uit de wereldliteratuur. Ik kan het hier alleen maar hartgrondig mee eens zijn.

Als men mij vraagt wat mijn favoriete schrijver is, dan kom ik altijd uit bij Tsjechov. Meer in het specifiek bij zijn verzamelde verhalen zoals die zijn uitgegeven in de serie "De Russische bibliotheek" van uitgeverij van Oorschot in de jaren 2004-2010 in 5 delen in de vertaling van Tom Eekman, Aai Prins en Anne Stoffel. Deze verhalen omvatten ongeveer 3000 bladzijden tekst.

Karel van het Reve zei over Tsjechov: "Het is bijna onmogelijk om een verhaal van Tsjechov niet mooi te vinden."

Op de flap van deel 5 staat: Wij zouden kunnen betreuren dat Tsjechov al op zijn 44ste stierf zodat er op dit vijfde deel, niet nog meer delen kunnen volgen. Maar dat zou een vergissing zijn, en onnodig bovendien: immers van welke schrijver kan men zijn hele leven lang 3000 bladzijden onbeperkt herlezen? Want dit is wel het grootste geheim van Tsjechovs unieke schrijverschap: men herinnert zich hoe mooi men veel verhalen vond, vraagt zich af waarom ook weer, neemt enig deel opnieuw ter hand, bladert er wat in, begint een willekeurig verhaal opnieuw te lezen en is wederom verloren. Men vergeet de tijd, zijn plichten, huishouden en afspraken met vrienden en denkt: "Tsjechov voor altijd, ik blijf lekker lezen."

Enkele redenen waarom ik de verhalen van Tsjechov zo goed vind:

- Zijn verhalen zijn realistisch. De verhalen zijn natuurlijk uit de fantasie van Tsjechov ontsprongen, maar ze zijn gebaseerd op de werkelijkheid. Ieder verhaal van Tsjechov zou zo waargebeurd kunnen zijn.

- Zijn verhalen zijn kort. Terwijl andere schrijvers een hele roman schrijven om hun verhaal kwijt te kunnen, schrijft Tsjechov in een verhaal van zo'n 30-40 bladzijden evenveel. Dit kan hij door zeer economisch te schrijven en er staat geen overtollige tekst die niets toevoegt in zijn verhalen.

- Zijn verhalen zijn mooi. Tsjechov is een meester in het kort maar duidelijk beschrijven van zijn personages. Bovendien staan er veel mooie sfeerbeschrijvingen en natuurbeschrijvingen in zijn verhalen.

- Zijn verhalen lezen lekker. Het is een genot om de verhalen van Tsjechov te lezen. Het Nederlands doet weldadig aan en ik heb altijd zin om door te lezen. Dit komt natuurlijk ook voor een groot deel door de prachtige vertaling. Ik vind de vertaling van zijn verhalen vijf van de in het mooiste Nederlands geschreven boeken die ik ken.

Als je mij vraagt wat het mooiste verhaal is van Tsjechov, dan weet ik het niet. Het is zoiets als naar het mooiste liedje van de Beatles vragen of naar de leukste sketch van van Kooten en de Bie. Er is zeer veel dat de moeite waard is.

Wat leuk is aan de verzamelde werken van Tsjechov is dat de verhalen in chronologische volgorde staan. Daardoor kun je de ontwikkeling van zijn schrijversschap goed volgen. Ieder deeltje in de serie is dan ook beter dan het daaraan voorafgaande. Toch kun je het beste Tsjechov in zijn geheel lezen. Als ik een advies mag geven: verlies je er volledig in, en lees een tijdje alleen maar Tsjechov.

Beroemde navolgers van Tsjechov zijn onder andere:
- Boenin, een andere Russische schrijver en bijna tijdgenoot van Tsjechov. Boenin schreef ook prachtige korte verhalen een beetje in de stijl van Tsjechov. Ook zeer warm aanbevolen!
- Alice Munroe, die ook wel de Canadese Tsjechov wordt genoemd. Of dat terecht is kan ik niet beoordelen, daarvoor heb ik te weinig van haar gelezen.
- Simon Carmiggelt, de Nederlandse Tsjechov, vooral vergelijkbaar met de vroege verhalen van Tsjechov.


Het mag duidelijk zijn, ik ben een fan. Ik ben benieuwd naar de ervaringen van jullie met het lezen van Tsjechov. Mocht je nog niets gelezen hebben van Tsjechov, doe jezelf een groot plezier en begin er eens aan. Je zult er geen spijt van krijgen.

 

Willem G. Weststeijn: Een jaar lang lezen

Willem G. Weststeijn: Een jaar lang lezen: Verslag van een verslaving (Nederland, 2016): 345 blz: Uitgeverij Lias

In "Een jaar lang lezen" bespreekt Weststeijn de boeken die hij gedurende een jaar heeft gelezen. In dat jaar heeft hij in totaal 128 boeken gelezen, waarover hij in 83 korte stukjes van gemiddeld 4 bladzijden lengte verslag doet.

Hij zegt over zijn leeservaringen het volgende: "Ik pretendeer allerminst de wijsheid in pacht te hebben, maar kan misschien, behalve mijn enthousiasme voor het lezen, ook iets overbrengen van de kunst van het lezen. Die kunst is niet aangeboren, maar moet je je geleidelijk verwerven door veel, geduldig en met aandacht te lezen."

Ik heb het boek van Weststeijn in ieder geval met veel plezier gelezen. Wat Weststeijn in zijn boek doet (het achtereenvolgens bespreken van de boeken die hij leest) doe ik in feite op mijn blog ook en met mij vele andere boekloggers. Weststeijn is als schrijver duidelijk superieur aan mij en de meeste andere bloggers. Ik kies voor een aantal citaten waarbij ik vaak de mening van Weststeijn over het lezen weergeef:

- Ergens te moeten wachten zonder dat ik een boek, krant of tijdschrift bij me heb is iets verschrikkelijks- zo zonde van de tijd die je aan lezen zou kunnen besteden. Ik heb dan ook bijna altijd wel een boek bij me en betreur het in hoge mate dat ik niet ook nog de tijd kan gebruiken van de mensen die wachten zonder iets te doen.

- Ik heb wel een voorkeur voor wat over het algemeen voor "echte" literatuur doorgaat, literatuur, die zowel inhoudelijk als wat stijl betreft verrassend is, of op zijn minst de moeite waard.

- Bovendien, wat bij elk boek interessant is, en wat een boek voor een lezer zoveel boeiender maakt dan een film: je ziet wat een schrijver kan en waar hij uitglijdt of tekortschiet. Ook een matig of slecht geschreven boek scherpt je oordeel om vast te kunnen stellen wat goed is en wat niet.

- Zoals zo vaak in een (goede) roman suggereert de eerste zin al heel veel van de rest die zal volgen.

- (uit besproken boek): "The ladies all talk at once, yet all hear everything that is said. If there is any significant difference between the sexes, it may be that a woman can talk as she listens, while a man hears only himself."

- (uit een boek van Dubravka Ugresic): Omdat haar eigen naam, Dubravka, veel te moeilijk is voor het bedienend personeel, gebruikt ze overal maar de standaardnaam Jenny. In Dublin had ze met de jongen van het koffieapparaat een keer een "standaardgesprek", waarin hij vroeg hoe het met haar ging, haar de koffie serveerde en informeerde naar haar verdere plannen die dag. Toen ze daarop antwoordde "Ik ga mezelf straks ophangen", reageerde de jongen met "Heel goed idee, Jenny" en ging door met de volgende klant.

- De bibliotheek van Alexandrië is verbrand, volgens een apocrief verhaal op last van een Arabische veroveraar, die er de noodzaak niet van inzag de boeken te bewaren: als ze in overeenstemming waren met de Koran waren ze niet nodig, als ze tegen de Koran ingingen nog veel minder.

- Hoewel ik van oordeel ben dat een literair werk voor zichzelf moet spreken en informatie over de auteur niet echt nodig is, is het toch altijd goed een boek in zijn context te plaatsen.

- Een van de redenen om in de (grote) stad te wonen is dat er boekwinkels zijn waar je, zodra je daar zin in hebt, even naar toe kunt fietsen.

- Aandacht voor details is een kenmerk van grote literatuur, denk aan de beroemde geur van madeleines bij Proust of de niet minder beroemde grote oren van Anna Karenina's echtgenoot, die haar pas opvallen wanneer ze Vronski heeft ontmoet.

- Literaire kritiek is uniek omdat "men het enorme voorrecht heeft haar te beoefenen in hetzelfde medium dat je aan het beschrijven bent."

 

Dvd: Anton Corbijn: Inside Out

Anton Corbijn: Inside Out (Nederland, 2015): 81 minuten: Regisseur Klaartje Quirijns

De regisseusse Klaartje Quirijns heeft Anton Corbijn gedurende 4 jaar van nabij gevolgd.

Anton Corbijn is wereldberoemd als fotograaf van popmuzikanten en in iets mindere mate als regisseur, onder andere van de film "Control" over de zanger Ian Curtis van de Engelse groep Joy Division.

In deze documentaire veel aandacht voor het fotografische werk van Corbijn, er worden tal van foto's getoond. Eerlijk gezegd was ik tot dusver niet zo onder de indruk van de foto's van Corbijn die ik had gezien. Na het zien van deze documentaire is daar zeker verandering in gekomen, er kwamen een aantal prachtige foto's voorbij en ik zal in de toekomst ook zijn fotoboeken wat uitgebreider bekijken.

"Inside Out" is een documentaire die in een vrij rustig tempo een sympathiek beeld geeft van het leven en werk van Corbijn. Een aanrader voor liefhebbers van fotografie of met aandacht gemaakte documentaires. Voor de eerste keer gezien.

  

Dvd: Oh Boy!

Oh Boy! (Nederland, 1991): 84 minuten: Regisseur Orlow Seunke

In "Oh Boy!" staat ergens op een verlaten plek een tankstation dat gerund wordt door Boy (Orlow Seunke). Klanten kunnen er terecht voor een tankbeurt en een kopje koffie.

Als op een dag Boy wakker wordt, blijkt er een tankstation bijgekomen te zijn dat gerund wordt door Gert (Kees van Kooten) met zijn mooie dochter Chloe (Monique Smets).

Er ontstaan een rivaliteit tussen beide mannen, zowel voor klanten als voor de aandacht van Chloe. Tussendoor wordt de film regelmatig onderbroken om commentaar te geven op het proces van filmen.

"Oh Boy!" is een erg grappige slapstickfilm met weinig dialogen geïnspireerd door het werk van Buster Keaton en gedeeltelijk een parodie daar op. Ik vind het een van de meest onderhoudende Nederlandse films die ik ken, maar je moet er wel een beetje van houden. Intussen heb ik deze film een keer of 6 gezien.

Op IMDB krijgt "Oh Boy!" van 108 mensen een waardering van slechts 6,1.

Voor zover ik weet is deze film nog niet verkrijgbaar op dvd, ik heb van iemand een dvd gekocht die omgezet is vanaf video.

 

Dvd: Entre les murs

Entre les murs (Frankrijk, 2008): 124 minuten: Regisseur Laurent Cantet

"Entre les murs" is gebaseerd op de ervaringen van schrijver/ leraar Laurent Cantet op een middelbare school in een moeilijke wijk in Parijs, waarbij de leraar Francois gebaseerd is op zijn ervaringen.

Een tweede klas wordt gedurende een jaar gevolgd, waarbij de lessen Frans door Francois gegeven centraal staan. De klas is erg multicultureel, misschien wel de helft van de leerlingen is niet van Franse afkomst.

De film komt erg authentiek over, iedereen die zelf op school heeft gezeten, (en wie heeft dat niet?) kan met de leerlingen meevoelen.

Ik vind dit een prachtige film, die veel aandacht heeft voor de zaken die bij het lesgeven komen kijken. Eigenlijk verplichte kost voor iedereen die nog op de middelbare school zit!

  

Dvd: Starship Troopers

Starship Troopers (Verenigde Staten, 1997): 120 minuten: Regisseur Paul Verhoeven

Vanavond heb ik voor de 3e of 4e keer naar "Starship Troopers" gekeken, een film die door Amerikaanse critici verguisd werd, maar waar ik zelf graag naar kijk.

Het verhaal is niet zo heel ingewikkeld. De Aarde verkeert in staat van oorlog met een planeet ver weg, die bevolkt is door een soort insekten, alleen zijn die veel groter en kwaadaardiger dan op Aarde gebruikelijk is.

Mensen die bereid zijn om voor het voortbestaan van de Aarde te vechten zijn een soort ereburgers en hebben als enigen kiesrecht.

De film volgt de lotgevallen van een groep vrienden die besluiten om bij het "leger" te gaan.

Er valt wel het een en ander af te dingen op de film, maar ik vind hem erg onderhoudend. Zelf heb ik lang niet alle films van Paul Verhoeven gezien, maar van degenen die ik wel heb gezien vind ik "Starship Troopers" en "Zwartboek" het meest onderhoudend.

  

Peter de Wit: Sigmund weet wel raad met kinderen

Peter de Wit: Sigmund weet wel raad met kinderen (Nederland, 2008): 95 blz: Uitgeverij de Harmonie

Sigmund is de kleine wat dikke psychiater met een kaal hoofd, ooglapje en baard die op een wat cynische manier advies geeft aan zijn patiënten. Sigmund is duidelijk een parodie op de beroemde Weense psychiater Sigmund Freud al mag je hopen dat die wat meer empathie toonde bij zijn patiënten.
In deze bundel geeft Sigmund advies aan ouders (vooral moeders) met kinderen.

Wat citaten:
- Ik ben veertien. Ik heb scheve tanden, flaporen en puisten. Zal ik ooit een meisje krijgen? Ach gut. Speciaal voor jongens als jij heb ik deze jeugdfoto van Leonardo DiCaprio. Jemig! Jij kan het wel vergeten, jongen.

- Meneer, ik kan toch alles worden wat ik wil? Jazeker kleine meid. Ook een boom of een huis? Nee, dat gaat niet. En een prinses? Dat ... kan. Maar het is niet eenvoudig. U bent een heel negatief persoon, weet u dat?

- Contact tussen kinderen en ouders verloopt niet altijd even soepel. Hou op, schei uit. Ik leer u een communicatietechniek die specifiek gericht is op kinderen. Dat is mooi. (volgende plaatje: moeder met megafoon). Luisteren! Sigmund: harder.

- Vind je het een goed idee om je kamer op te ruimen? Stop! Slappe hap! Nu kan hij gewoon nee zeggen. Aha. Ik wil dat je je kamer opruimt. Feller! Ruim je kamer op, of ik knal je overhoop! Ja, mam. Iets minder fel.

De strips van Sigmund moet je een beetje gedoseerd lezen wil het leuk blijven, een hele bundel achter elkaar is duidelijk te veel van het goede. Ideaal is een stripje per dag zoals ze ook in de krant verschijnen.

 

Karl Popper: De open samenleving en haar vijanden

Karl Popper: De open samenleving en haar vijanden (Oostenrijk, 1945): 530 blz: Vertaald door Hessel Daalder & Steven van Luchene (2007): Uitgeverij Lemniscaat: Oorspronkelijk uitgever Routledge & Kegan Paul Ltd.

Van "De open samenleving en haar vijanden" heb ik alleen het eerste deel gelezen (tot blz 232), waarin Popper een kritiek geeft op de ideeën van Plato. Van Plato heb ik het verzameld werk in de prachtige vertaling van Hans Warren en Mario Molegraaf. Daarvan heb ik de eerste 9 delen gelezen.

Kort gezegd komt de kritiek van Popper op het volgende neer:
Plato geeft in zijn werk en met name in "De staat" en "De wetten" een soort van blauwdruk van hoe een ideale staat er volgens hem uit dient te zien. In de loop der eeuwen had Plato veel bewonderaars, met name door de toegankelijke manier waarop hij zijn ideeën vorm heeft gegeven. Dat zijn ideale staat een soort voorloper van een totalitaire staat was werd daarbij nauwelijks opgemerkt.
In de tijd dat Popper "De open samenleving en haar vijanden" schreef (1940-1945) vond de Tweede Wereldoorlog, een wereldomvattende strijd tussen democratische en totalitaire staten plaats. Popper vond het van het grootste belang om te wijzen op de vroegste uiting van totalitaire ideeën in deWesterse cultuur en zijn afkeer daarvan uit te spreken.

Ik was de naam Karl Popper al vaak tegengekomen en dat met name een verwijzing naar dit boek, dat een van de meest invloedrijke filosofische boeken uit de 20e eeuw schijnt te zijn. Ik verbaas me daar eerlijk gezegd wel wat over. Van filosofieboeken is bekend dat ze voor de leek nogal moeilijk leesbaar zijn. Dat geldt voor dit boek in extreme mate. Nooit eerder las ik zo'n moeilijk leesbaar boek. Iemand die een college wil geven over onleesbare teksten kan hier tal van voorbeelden vinden.

Ik zeg het niet vaak met zoveel woorden van een boek, maar dit boek kun je beter ongelezen laten. Ga in plaats daarvan een lekker eindje wandelen, klets wat met vrienden of kies voor een wat leesbaarder boek!

   (Voor de leesbaarheid verdient het boek slechts één ster)

Riad Sattouf: De Arabier van de toekomst: deel 2

Riad Sattouf: De Arabier van de toekomst: deel 2 (Syrië, 2015): 158 blz: Vertaald door Toon Dohmen (2015): Uitgeverij de Geus

In 1984 was Riad zes jaar oud en nog altijd een betoverend mooie man:
- Blond haar dat opwaait in de wind als bij een Californische actrice
- Moet heel erg zijn best doen om niet te huilen wanneer hij is gevallen
- Zich iets te goed bewust van zijn aantrekkelijke verschijning
- Stem van een klein meisje
- Veters gestrikt door zijn moeder

Riad staat voor de grootste uitdaging van zijn leven: hij gaat naar school. En niet in Frankrijk, nee, in het land waar zijn vader vandaan komt, het Syrië van Hafez al Assad.

De juf is een forse vrouw met een vriendelijk gezicht. Ze heeft echter ook een stok in haar hand. Telkens als een leerling iets doet wat haar niet bevalt, dan zegt ze dat die leerling haar zijn handen moet laten zien en geeft ze er klats een keiharde mep op waarna de leerling in tranen uitbarst.

wat citaten:

"En een vrouw kan zeker geen twee mannen hebben?"
"Ha Ha, dat is een goeie!"
"Nee, natuurlijk niet ... Maar het is voor mannen ook niet gemakkelijk: ze kunnen niet zomaar wat doen. Het is allemaal heel goed doordacht ..."
"Volgens de islamitische traditie kan een man meerdere vrouwen hebben, mits hij ze allemaal gelijk behandelt. Heel rechtvaardig."
"Als een man een van zijn vrouwen een halsketting cadeau doet, moet hij voor zijn andere vrouwen ook zo'n ketting kopen ... Hij moet voor hen allemaal een eigen kamer hebben en bij toerbeurt de nacht met ieder van hen doorbrengen."

Op een avond kwam Riad's vader terug uit Damascus met iets onder zijn arm. "Ha Ha! Kijk! Zo gaat onze grote luxe villa eruitzien" Zeg maar het Witte Huis. Mijn moeder was niet erg enthousiast over het ontwerp. Ze vond het te groot. "Natuurlijk is het groot! We hebben veel kamers nodig voor alle kinderen die we gaan krijgen!" "Ik denk groot! Dit wordt het grootste huis van het dorp! Een villa met presidentiële allure."

Op bezoek bij een neef die generaal is:
"Maar, neef, vertel eens, wat doe je met die graafmachine? Zoek je soms een schat?" "Ha Ha Ha Ha! Nee, helemaal niet ..." "Ik laat een zwembad van 10 meter diep uitgraven, zodat mijn kinderen er vanaf het dak in kunnen duiken."

Dit jochie heette Abdel Rahman. Hij was heel aardig. Samen met zijn neef Amien was hij urenlang bezig om kikkers uit poelen te vissen. Ze bonden de kikkers zorgvuldig met een touwtje vast aan zijn fietsband. Vervolgens fietste hij een stukje en beoordeelde hij de mate van vermorzeling.

Riad gaat met zijn ouders weer een keer naar Frankrijk. Hij is verbaasd over wat er allemaal in de supermarkten te koop is.

Dit tweede deel van "De Arabier van de toekomst" is een waar genot om te lezen. Ik vind het zelfs nog iets sterker dan het eerste deel. Een derde deel is al aangekondigd. Dat ga ik tezijnertijd ook zeker lezen!

  

Lees verder in deel 3.

 

Riad Sattouf: De Arabier van de toekomst

Riad Sattouf: De Arabier van de toekomst: deel 1 (Syrië, 2014): 158 blz: Vertaald door Toon Dohmen & Mariella Manfré (2015): Uitgeverij de Geus

Een paar weken geleden was een vriend bij mij op bezoek en gaf hij mij het boek "De Arabier van de toekomst: deel 2" cadeau. Ik heb het diezelfde avond uitgelezen en was er erg enthousiast over. Ik heb meteen deel 1 gereserveerd bij de bibliotheek.

"De Arabier van de toekomst" is een graphic novel getekend en geschreven in het Frans door een Syriër die een Syrische vader en een Franse moeder heeft. Je zou het niet verwachten bij een Arabische schrijver, maar er zit erg veel humor in dit boek.

In deel 1 is Riad een jongetje van de leeftijd van 2 tot 6 jaar oud. Het boek begint veelbelovend:
Ik heet Riad. In 1980 was ik twee jaar oud en een ideale man:
- Een dikke bos lang, platinablond haar
- Goud glanzend
- Verzorgd en gevoelig
- Doordringende en zeer sprekende ogen
- Smachtende lippen
- Jong en onbedorven
In die tijd was de wereld een wazig oord bevolkt door bewonderende reuzen. Elke vrouw wilde me in haar armen nemen.

Het boek leent zich voor wat citaten:

Riad beschrijft de kennismaking van zijn ouders in de mensa:
"Goeiiidag, ik heet, Abdel Razak, en jij?"
"Ik? Ik heet niks"
"Ach? Wat leuk, is dat Afrikaans?"
"En jij? Hoe heet jij?"
"Net als zij, Ik heet net als zij"
"Nettalszij"! Wat mooiii! Is dat typisch Frans? Want ik...
Abdel maakt een afspraak en netalszij komt uit medelijden met hem.

Abdel heeft gestudeerd in Frankrijk om aan de jarenlange Syrische dienstplicht te ontkomen. Militairen zijn sukkels! Ik voer liever het commando!

Bij aankomst in Syrië krijgen ze een huis toegewezen. Als ze de volgende dag boodschappen zijn wezen doen heeft een ander gezin het huis betrokken.

Bij een bezoek aan Frankrijk:
Alles in Frankrijk leek rijker en levendiger. De mensen hadden heel expressieve gezichten. Opa: "Ha, als ik jou was zou ik al achter de meiden aan zitten!" "Papa, kom, hij is vier" "Je kunt niet vroeg genoeg beginnen! Straks wordt ie nog een flikker!"

We gingen het dak op om de omgeving te bekijken. Het was niet zo'n groot dorp. Alle huizen leken op elkaar. Ze waren grauw en leken allemaal niet helemaal af. Net als bij ons staken overal stukken ijzer uit de platte daken. "In Syrië is het zo dat je belasting voor je huis moet betalen als het af is ... Omdat niemand wil betalen, maakt niemand zijn huis af!"

Scheldwoorden op zijn Arabisch:
Mohammed en Waël leerden me de Syrische basisscheldwoorden. "Hondezoon is gewoon hondezoon, dat kan je altijd zeggen." Of anders: "Lik m'n reet". Dat betekent, "Nee" Als een hondezoon je iets vraagt, kun je dat antwoorden. "Wat je altijd kunt gebruiken om alles en iedereen te beledigen is "Neuk je moeder"". De scheldwoorden werden erger als het over de vader ging. "Vervloekt zij je vader" daar moet je mee oppassen, dat is gevaarlijk. Zorg ervoor dat je zeker weet dat je de bekken van de gasten tegen wie je dit zegt dicht kunt timmeren. Want het wordt ongetwijfeld knokken als je "Vervloekt zij je vader" zegt.

Warm aanbevolen, voor een luchtige kijk op de Arabische wereld!

  

Lees verder in deel 2.

Pieter Steinz: Gids voor de wereldliteratuur

Pieter & Jet Steinz: Gids voor de wereldliteratuur (Nederland, 2015): 560 blz: Uitgeverij Nieuw Amsterdam

"Gids voor de wereldliteratuur" is een samenvoeging, volledige bewerking en actualisering van 2 eerdere boeken van Pieter Steinz: "Lezen &cetera" uit 2003 en "Lezen op locatie" uit 2004.

Pieter Steinz was jarenlang chef redacteur van de boekenbijlage van het NRC-Handelsblad. Eerder las ik van hem het aangrijpende "Lezen met ALS", over zijn laatste levensjaren waarin hij leed aan de ziekte ALS. Pieter Steinz is vorig jaar overleden.

"Gids van de wereldliteratuur" is encyclopedisch van opzet. Centraal staan de 416 lemma's van schrijvers, waarbij 104 meesterwerken wat nader belicht worden. Verder staan er in het boek 52 landkaarten van landen, continenten, steden en gebieden en 52 boekwebben waarin invloeden op een bepaald boek besproken worden, andere boeken van dezelfde schrijver en suggesties van wat te lezen na het besproken boek.

De lemma's van de schrijvers zijn erg kort, zodat het onmogelijk is om aan de hand van de teksten een beeld te vormen van de leeswaarde van de betreffende boeken. Verder worden alle mogelijkheden aangegrepen om nog meer boektitels te geven, waarbij de boeken steeds in een zin gekarakteriseerd worden.

Ik denk dat in dit uitputtende boek meer dan 3000 titels gegeven worden, veel meer dan de doorsneelezer ooit zal lezen.

Wat is nu het nut van dit boek? Ik denk dat de praktische waarde van het boek groter wordt naarmate je meer gelezen hebt. Zelf heb ik zo'n 2700 boeken gelezen, dus veel genoemde titels ken ik wel. Toch denk ik dat voor de meeste mensen dit een boek voor de boekenkast is, dat hoogstens een enkele maal zal worden opengeslagen om iets op te zoeken.

  

Giacomo Casanova: Mijn avonturen met non M.M.

Giacomo Casanova: Mijn avonturen met non M.M. (Italië, ongeveer 1790): 48 blz: Vertaald door Theo Kars (1993): Uitgeverij van Oorschot: Oorspronkelijk uitgever Athenaeum-Polak & van Gennep

Over de memoires van Casanova heb ik al eerder geschreven. Het is een van mijn absoluut favoriete series boeken.

In de jaren 90 zijn de complete memoires van Casanova vertaald door Theo Kars voor uitgeverij Athenaeum-Polak & van Gennep. Er bestaat zowel een hardcover editie met stofomslag als een paperbackeditie. Beiden zijn al jaren uitverkocht en alleen met enige moeite antiquarisch te vinden.

Voor liefhebbers van het werk van Casanova is er goed nieuws: de complete memoires worden opnieuw uitgegeven in een 3-delige set hardcovers in dundruk met 200 kleurenillustraties van de mij onbekende Auguste Leroux.

Als soort van amuse heeft van Oorschot dit kleine boekje uitgegeven met het liefdesavontuur van Casanova met de non M.M. Het is te koop in de boekwinkel voor de vriendelijke prijs van 3,50 euro.

Casanova heeft in de eerste plaats naam gemaakt door zijn talloze liefdesavonturen en de prachtige manier waarop hij die beschrijft. Dit langere fragment van iets meer dan 40 bladzijden is bijzonder goed gekozen. Het is bijna onmogelijk om niet onder de indruk te zijn van hoe Casanova de geschiedenis aanpakt. Er staan net als altijd bij Casanova weer een aantal mooi citeerbare zinnen in dit boekje, maar daarvoor moet je het boekje toch echt zelf even lezen.

Als het bij de andere lezers net zo gaat als bij mij dan is dit boekje zeer leeslustopwekkend. Ik kan je verzekeren dat de memoires van Casanova voor vele uren leesgenot zorgen.

Lees dit boekje voor een eerste indruk!

  

Favoriet jeugdboek, schrijver, personage, roman

Mijn favoriete jeugdboek is "De kleine Nicolaas" van René Goscinny (ook de schrijver van Asterix) en de tekenaar Jean-Jacques Sempé. Het boek gaat over een jongetje van een jaar of 8 dat op de lagere school zit en allerlei kattekwaad uithaalt met zijn vriendjes.

Favoriete schrijver is Anton Tsjechov die in zijn korte verhalen een hele wereld weet te verbeelden. Ik ben net begonnen met het herlezen van alle verhalen van Tsjechov in de nieuwe vertaling van Tom Eekman, Aai Prins en Anne Stoffel in de serie "Russische bibliotheek" van uitgeverij van Oorschot. Waarschijnlijk komt binnenkort op mijn blog meer over deze fantastische schrijver.

Bij mijn favoriete romanpersonage smokkel ik een beetje, ik kies voor de persoon van de schrijver Giacomo Casanova zoals die naar voren komt in zijn 12-delige memoires "De geschiedenis van mijn leven". Casanova heeft in zijn leven een jaloersmakende hoeveelheid avonturen en avontuurtjes meegemaakt en daar op latere leeftijd prachtig over geschreven. Van deel 1: "De school van het leven" heb ik op mijn blog een aantal citaten gegeven. Ook de Nederlandse vertaler van Casanova: Theo Kars kon er wat van.

Favoriete boek van mij is "Oorlog en vrede" van Leo Tolstoj. In 2015 is er een prachtige nieuwe verfilming van het boek verschenen bij de BBC.

Blikvangers: Tekeningen van Fiep Westendorp

Blikvangers: Tekeningen van Fiep Westendorp (Nederland, 2016): 269 blz: Uitgeverij Querido

Veel mensen zal de naam Fiep Westendorp niet zo veel zeggen. Maar als je Annie M.G. Schmidt zegt, dan denk je automatisch aan de prachtige tekeningen bij haar boeken en die zijn gemaakt door Fiep Westendorp.

Fiep Westendorp was geboren in 1916 en overleed in 2005. Haar 100-ste geboortejaar was aanleiding voor een groots overzichtswerk.

Doorbladerend door het boek vallen de prachtige illustraties meteen op. Fiep kon schitterend tekenen en had een duidelijke zeer herkenbare eigen stijl. Ze is natuurlijk vooral bekend geworden door haar samenwerking met Annie M.G. Schmidt, maar ze heeft de omslagen van een groot aantal boeken getekend en verder ook veel werk in opdracht afgeleverd. Over het algemeen waren de opdrachtgevers zeer te spreken over haar werk en dat is ook moeilijk anders voor te stellen.

Voor de illustraties krijgt het boek zonder meer 5 sterren. Wat jammer is dat de teksten niet zo boeiend zijn. Het was leuk als iemand van het statuur van Annie M.G. Schmidt de teksten bij het boek had geleverd, dan waren de teksten zo veel boeiender geweest. Zoals het nu is, lijdt het boek zoals veel kunstboeken eronder dat de teksten niet van dezelfde kwaliteit zijn als de illustraties.

Een mooie aanvulling op de bibliotheek voor iedereen die van het werk van Annie M.G. Schmidt houdt, en wie doet dat niet?

 

Tentoonstelling van Ed van der Elsken in het Stedelijk Museum te Amsterdam

Vanmiddag ben ik met een vriendin naar het Stedelijk Museum in Amsterdam geweest voor de tentoonstelling van het werk van Ed van der Elsken. Zoals jullie weten ben ik een groot fan van fotoboeken. Een van de fotografen waar ik fan van ben is Ed van der Elsken.

De laaste 10 jaar ben ik niet vaak in een museum geweest. Ik heb vandaag een Museumjaarkaart gekocht in de hoop om het komende jaar vaker naar een museum te gaan. Ik wil in ieder geval een keer naar het Rijksmuseum, naar het van Goghmuseum en naar het Kröller Möllermuseum. Verder wil ik alle musea in de stad Utrecht tenminste eenmaal bezoeken, daar hoef ik tenslotte niet voor te reizen.

Wat vond ik nu van deze fototentoonstelling van het werk van Ed van der Elsken?

De foto's hangen voornamelijk in 4 grote zalen: respectievelijk met foto's uit: Amsterdam, Parijs, Japan en foto's van zijn boeken Bagara (reis door Centraal Afrika) en Sweet life (wereldreis). De foto's zijn meestal erg klein afgedrukt, formaat van 30 bij 20 centimeter, wat ik teleurstellend klein vind. De foto's hangen in 2 rijen boven elkaar. De samenstellers van de tentoonstelling hebben er voor gekozen om veel foto's ten toon te stellen, waardoor niet alleen zijn topfoto's er hangen, maar ook (hoe zeg je dat eerbiedig?) zijn mindere werk. Gelukkig was het in deze zalen niet te druk, het publiek stroomde rustig door.

Opvallend was dat er vrijwel geen kleurenfoto's getoond werden, hoewel Ed van der Elsken ook prachtige kleurenfoto's gemaakt heeft.

Verder miste ik zijn foto's uit Hong Kong, er hangt alleen een havengezicht op de stad. Van de vele boeken van Ed van der Elsken vind ik juist zijn boek over Hong Kong het mooiste.

In de kleinere kabinetten stonden installaties waarop filmpjes van Ed van der Elsken worden getoond. Deze heb ik nauwelijks bekeken omdat ik al zijn filmwerk thuis op dvd heb. Deze kleinere zaaltjes zaten vaak vrij vol wat me lichtelijk een claustrofobisch gevoel gaf.

Eigenlijk vond ik deze tentoonstelling ietwat teleurstellen (zeker in vergelijking met de prachtige tentoonstelling van Jimmy Nelson in 2014), maar er viel genoeg moois te zien.
Misschien ga ik nog een keertje terug voor de installaties (de museumkaart heb ik nu toch).

Co Rentmeester: Footprints

Co Rentmeester: Footprints (Nederland, 2012): 327 blz: Uitgeverij de Kunst

Co Rentmeester is de enige Nederlandse fotograaf die ooit de World Press Photo van het jaar heeft gewonnen. Het gaat om de foto van een tankcommandant die door de loop van zijn kanon kijkt terwijl het licht op zijn rechteroog valt. Ik vind het zelf niet zo'n heel sterke foto (hij was door de redactie van Life ook afgewezen), maar hij was wel uit Vietnam en dat was op dat moment hot nieuws.

"Footprints" geeft een overzicht van het fotografisch werk van Rentmeester. Rentmeester was van 1965 tot en met 1972 fotograaf voor het blad Life. Het boek begint met een verslag van de Watts rellen in Los Angeles in 1965 en gaat verder met foto's van onder andere Vietnam, Indonesië, Dierenleven, Nederland op het ijs en foto's van beroemde sporters, waaronder een prachtige foto van Michael Jordan.

De waarschijnlijk beroemdste foto van Rentmeester staat op de cover, een Japanse sneeuwaap die in een heetwaterbron zit met op zijn vacht wat plukjes sneeuw.

Het boek is erg mooi uitgevoerd, in hardcover met begeleidende teksten in het Engels en Nederlands (de bijschriften bij de foto's zijn alleen in het Engels). Dan de foto's zelf: er staan zeker prachtige foto's in het boek, maar de meeste doen me toch niet zo heel veel.

 

Sara Wheeler: Cherry

Sara Wheeler: Cherry: A life of Apsley Cherry-Garrard (Groot Brittannië, 2001): 298 blz: Uitgeverij Jonathan Cape

Toen Sara Wheeler zelf in Antarctica verbleef en daar "The worst journey in the world", het boek van Apsley Cherry-Garrard, las raakte ze gefascineerd door het boek en de schrijver ervan die in zo'n prachtig proza over zijn eigen belevenissen en die van de andere expeditieleden van de Zuidpoolexpeditie onder kapitein Scott had geschreven.

Cherry's claim voor beroemdheid was dat hij had deelgenomen aan die beroemde expeditie en vooral vanwege dat boek dat hij erover geschreven had. Verder heeft Cherry-Garrard gedurende zijn leven nauwelijks iets geschreven.

Cherry-Garrard was van gegoede afkomst, al voor zijn 20e erfde hij een enorm landgoed met landhuis van zijn vader en was hij millionair. In feite hoefde hij niets te doen voor de kost. Om iets om handen te hebben meldde hij zich aan voor de Zuidpoolexpeditie onder bevel van Scott. Hij wilde tevens 1000 pond bijdragen als hij aangenomen werd. Uiteindelijk werd hij niet aangenomen, maar besloot hij om het geld sowieso te geven. Dat maakte een goede indruk, hij werd vlak voor de expeditie vertrok alsnog aangenomen. Met zijn 24 jaar was hij de op een na jongste deelnemer aan de expeditie.

Hij ging mee met de sledetocht om op 80 graden breedtegraad een depot voor de volgende winter aan te leggen, voor als de poolreizigers op de terugweg naar huis waren. In de winter van 1911 maakte Cherry-Garrard met Bowers en Wilson een barre tocht om een ei van een keizerspinguïn te bemachtigen. Het liep maar op het randje goed af, maar Cherry-Garrard sloot diepe vriendschap met Bowers en Wilson.

Een heel gezelschap vertrok eind 1911 richting de Zuidpool. Uiteindelijk waren er drie ploegen van elk 4 man. Cherry-Garrard behoorde tot de eerste ploeg die huiswaarts gestuurd werd.

Eind maart 2012 ging Cherry-Garrard met een maat naar het depot om de terugkomst van Scott en zijn metgezellen af te wachten. Ze zouden nooit komen, zo'n 18 kilometer van het depoty vandaan vonden zij hun dood. Cherry-Garrard kon hier niets aan doen, maar in zijn latere leven heeft hij zich vaak afgevraagd of hij ze toch niet had kunnen redden.

Na de terugkomst in Engeland brak de Eerste wereldoorlog uit. Cherry-Garrard werd ongeschikt voor de dienst bevonden. Hij hield wel contact met de overlevende expeditieleden. Cherry-Garrard woonde in een groot landhuis in Lamer. Een van zijn buren was de beroemde schrijver George Bernard Shaw. Deze spoorde Cherry-Garrard aan om een boek over zijn belevenissen te schrijven en hielp hem met tal van adviezen. Het boek kwam uit en was meteen een groot succes.

Nadat hij het boek gepubliceerd had gebeurde er nog weinig bijzonders in het leven van Cherry-Garrard: hij trouwde, kreeg last van depressies en stierf uiteindelijk op de leeftijd van 73 jaar.

"Cherry" is een prachtig geschreven biografie over een weinig opmerkelijk man die 2 grote wapenfeiten op zijn naam heeft staan: de expeditie en het boek over die expeditie.

  

Dvd: Madame Bovary (Verenigde Staten, 2014)

Dvd: Madame Bovary (Verenigde Staten, 2014): 114 minuten:Regisseur Sophie Barthes

Normaal gesproken bespreek ik alleen films die van mij een waardering van 4 of 5 sterren krijgen.

Ik maak hier een uitzondering voor de nieuwste verfilming van "Madame Bovary", naar het boek van Gustave Flaubert.

Ik heb nog niet zo lang geleden het boek herlezen en twee eerdere verfilmingen gezien.

Ik wist dus een beetje wat ik kon verwachten. De film viel helaas niet mee. Mooie beelden en mooie muziek kunnen de film niet redden. Vergeleken met het boek komt de prachtige taal van Flaubert slecht tot zijn recht. Ook worden de verschillende romantische relaties die Emma aanknoopt wel zeer beknopt weergegeven. Normaal zou ik zeggen dat er in de meeste films van tegenwoordig te veel bloot zit, maar hier had het best wat meer gekund.

Ik heb de film bekeken in gezelschap van een vriend en dat was een aangename manier om de avond door te brengen. Had ik hem in mijn eentje bekeken, dan was ik waarschijnlijk ergens halverwege afgehaakt. Als ik een advies mag geven, sla deze over een bekijk een van de twee eerdere verfilmingen: die met Isabelle Huppert van Claude Chabrol of die van de BBC


 

Robert Falcon Scott: Scotts laatste expeditie

Robert Falcon Scott: Scotts laatste expeditie (Groot Brittannië, 1913): 168 blz: Vertaald door J.M.A.G. Hendriks (1987): Uitgeverij Hollandia

"Scotts laatste expeditie" is een vertaling van twee boeken. Hoofdstuk 1 tot en met 25 is vertaald uit de Duitse uitgave Letzte fahrt (F.A. Brockhaus, Wiesbaden 1981). De tekst vanaf hoofdstuk 26 is een vertaling van de integrale tekst van de dagboeken van kapitein Scott, vanaf 19 janauri 1912.

Het boek bestaat uit de dagboekaantekeningen van Scott. Het moet meteen maar gezegd worden: Scott is geen groot dagboekschrijver, alle aantekeningen bestaan voornamelijk uit de afgelegde afstand, bereikte positie, de temperatuur en vermeldingen over kwetsuren aan het lichaam en het eten. Wel geeft het een goed beeld van de doorstane ontberingen.


Wat citaten:
- Wilson probeerde op het ijsveld enkele pinguïns te vangen. Hij ging languit op de grond liggen en begon te zingen, waarna de dieren snel naar hem toe waggelden; maar zodra hij ophield, maakten ze zich weer uit de voeten. Gezang oefent op deze dieren een zeer grote aantrekkingskracht uit; Meares heeft met zijn volle stem het meeste succes.

- Honger en angst zijn de enige drijfveren van een hond: een lege maag maakt hem razend. Aangetuigd zijn deze dieren meestal goede vrienden; ze lopen naast elkaar, schuren hun schouders tegen elkaar, de een stapt over de ander heen als hij wil gaan liggen, een vreedzaam tafereel. Maar zodra ze voer ruiken, is de rust voorbij; de ene hond wantrouwt de andere en het kleinste voorval is voldoende om elkaar tot bloedens toe te bijten.

- Ik haalde opgelucht adem toen ik, behalve onze twee tenten, nog een derde in het Noodkamp zag! Maar elk voorval van vandaag verbleekte bij de inhoud van de brief die Atkinson mij overhandigde: er stond in dat de Noor Amundsen, die ook een zuidpoolexpeditie ondernam, in de Walvisbaai zijn winterkwartier heeft betrokken! Die man doorkruist mijn plannen. Hij is 110 kilometer dichter bij de pool dan ik. Bovendien had ik nooit gedacht dat hij zoveel honden veilig naar de ijsbarrière kon brengen. Met de honden kan hij al vroeg in het voorjaar vertrekken; met pony's is dat onmogelijk. Hoe het ook zij: ik mag mij door Amundsens handelwijze niet van de wijs laten brengen en blijf bij mijn oorspronkelijke plan alsof ik niets van Amundsen wist. Gewoon doorgaan, zonder vrees of dralen!

- De temperatuur in de hut is natuurlijk laag, maar verder is het erg gezellig. Wij beschikken over een onbeperkte hoeveelheid scheepsbeschuit, tamelijk veel cacao, koffie en thee, en zout en suiker hebben wij ook voldoende. De robben bij het Praamstation moeten ons van vlees voorzien - scheepsbeschuit in robbenvet gebakken is zelfs heel lekker - en een kleine voorraad lekkernijen, zoals choclade, linzen, rozijnen, havermout, sardientjes en jam brengt enige afwisseling in het menu.

- Het koken voor vijf personen duurt overigens een half uur langer dan voor vier. Bij de samenstelling van deze groep heb ik daar helemaal niet bij stilgestaan.

Ik vind het verhaal van Scott's zuidpoolexpeditie beter beschreven door Cherry-Garrards "The worst journey in the world" en vooral in de dubbelbiografie van Scott en Amundsen van Roland Huntford: "The last place on earth"

Het boek gaat bij deze van mijn lijst met favoriete reisverhalen af.

 

Jan Wolkers & Dick Matena (tekeningen): Turks fruit

Jan Wolkers & Dick Matena (tekeningen): Turks fruit (Nederland, 2016): 187 blz: Uitgeverij Meulenhoff

"Turks fruit" van Jan Wolkers is een van de bekendere romans uit de Nederlandse literatuur. Het boek gaat over een kunstenaar Erik en zijn grote liefde Olga. In het boek komt nogal veel sex voor.

Ik heb het boek eerder gelezen, maar was er niet erg van onder de indruk. Ook voor de gelijknamige film van Paul Verhoeven kan ik niet warmlopen.

Dick Matena heeft als tekenaar gewerkt bij de studio van Marten Toonder.
Daarna is hij een eigen carriëre begonnen met het verstrippen van bekende romans. Behalve "Turks fruit" heeft hij van Wolkers al eerder "Kort Amerikaans" in 3 delen verstript, "Kees de jongen" van Theo Thijssen, "De avonden" van Gerard Reve in 4 delen en "Kaas" van Willem Elsschot.

Vooral van "Kaas" was ik erg onder de indruk, de tekeningen vulden de tekst perfect aan.

Nu heb ik de eerste 37 bladzijden van "Turks fruit" herlezen en de tekeningen erbij gezien. Ik vond de tekst prettiger om te lezen dan ik me kon herinneren, maar van de tekeningen was ik niet erg onder de indruk. Toegegeven, Dick Matena kan erg goed tekenen. Zijn figuren van mensen lijken op mensen. Maar er komen bijna alleen tekeningen van mensen voor in het boek. Ik vond het al met al erg eenzijdig, saai om zo maar te zeggen.

Het boek is uitgegeven in oblongformaat zoals de strips van Marten Toonder van Olivier B. Bommel. Wat mij betreft voegen de tekeningen niets toe aan het boek. Zonde van het talent van Matena!

 

D.H. Lawrence: Lady Chatterley's Lover

D.H. Lawrence: Lady Chatterley's Lover (Groot Brittannië, 1928): 345 blz: Vertaald door J.A. Sandfort (1950): Uitgeverij Atlas Contact: Mijn exemplaar: de Volkskrant verboden boeken deel 3

Constance Reid (Connie) trouwde in 1917 met Clifford Chatterley, toen hij een maand met verlof thuis was.

Zes maanden later kwam hij in brokken weer naar huis, verlamd in zijn onderlichaam tot in zijn heupen. Hij was 29 jaar oud, Connie 23. Zij woonden in een groot huis met park in Wragby Hall, dat hij geërfd had van zijn vader die was overleden.

Door zijn verlamming was Clifford niet meer in staat tot lichamelijke liefde. Connie kwijnde langzaam weg, had een tijdje een minnaar, maar hij was ook niet de ware.

 In het park stond een hutje. Connie trok zich daar vaak terug en ontmoette daar de boswachter Oliver Mellors. Langzaam maar zeker ontstond een heftige liefde, waar ze helemaal vol van was. Clifford wist er niets van.

Toen het boek uitkwam in 1928 was het verboden in Engeland  en moest het gedrukt worden in Frankrijk. Vergeleken met wat er tegenwoordig allemaal over seks geschreven wordt is het boek vrij tam. Ik denk niet dat er nu nog veel mensen zijn die er aanstoot aan zullen nemen. Het verhaal op zich stelt niet zo veel voor en was het niet vanwege de prachtige verfilming dan had ik het boek waarschijnlijk nooit gelezen.