Ryszard Kapuściński: De voetbaloorlog (Polen, 1988): 253 blz: Vertaald door Gerard Rasch (1991): Uitgeverij de Arbeiderspers
"De
voetbaloorlog" bevat een keuze uit de artikelen die Ryszard Kapuściński tussen
1960 en 1981 heeft geschreven. Personen en onderwerpen die aan bod komen
zijn onder meer: Kwami Nkrumah en Ghana, Lumumba en Kongo, Zuid-Afrika en de apartheid, Ben Bella en
Algerije, de voetbaloorlog tussen El Salvador en Honduras, Nigeria,
Cyprus en Ethiopië, dit samen met een concept voor een nooit geschreven
boek.
- Ik woon op een vlot, in een zijstraatje van de handelsbuurt van Accra. Het vlot is op palen getild, één verdieping hoog, en heet Hotel Metropol. In de regentijd tasten rotting en schimmel deze architectonische rariteit aan, in de droogteperiode wordt hij kurkdroog en begint te kraken. Maar het vlot houdt! In het midden zijn acht hokjes gebouwd die door tussenschotten van elkaar worden gescheiden. Dat zijn onze kamers. Om de overblijvende ruimte heen loopt een balustrade met houtsnijwerk, die de veranda wordt genoemd. Daar staat één grote tafel, waaraan we eten, en een paar kleine, waar we whisky en bier drinken.
-
De tropennacht is de onafscheidelijke bondgenoot van alle whisky-,
likeur-, cognac- en jeneverstokers en bierbrouwers ter wereld en tegen
hen die de stokers en brouwers hun geld niet gunnen, hanteert de nacht
zijn beste wapen: slapeloosheid. Slapeloosheid is altijd een kwelling,
maar in de tropen is het moordend. Gedurende de dag beult de zon je af,
je raakt uitgeteerd door een nooit te lessen dorst, geradbraakt en
verzwakt moet je slapen.
Je moet. Maar je kunt niet!
Het
is benauwd. De lucht in je kamer is vochtig en kleverig, het is
trouwens geen lucht, het zijn natte watten. Ademhalen staat hier gelijk
aan het doorslikken van een in warm water gedrenkt watje. Het is
ondraaglijk. Het maakt je misselijk, lamlendig, onrustig. De muskieten
steken, de apen krijsen. Je lichaam plakt van het zweet, is te vies om
aan te raken. De tijd staat stil, de slaap komt niet. Om zes uur 's
morgens, het hele jaar door onveranderlijk om zes uur ' s morgens, gaat
de zon op. Aan de dode zwoelheid van dit badhuis voegt hij nog de hitte
van zijn stralen toe. Je moet opstaan. Maar je bent te zwak. Napoleon
strikt 's morgens nooit zijn veters, want - zegt hij - een inspanning
als het bukken naar een schoen is hem te veel. Zo'n nacht brengt een
mens psychisch in een vreselijke toestand. Hij voelt zich als een
afgetrapte schoen. Uitgeblust, tandeloos, als een zak. Onbepaalde
verlangens, onuitsprekelijke nostalgie, donker pessimisme putten hem
uit. Hij wacht, was de dag, was de nacht maar voorbij, was het verdomme
allemaal eindelijk eens voorbij!
- In Aba huurden we ook een auto met een plaatselijke chauffeur. Die auto was een enorme, oude, volledig afgereden Ford. Maar enorme, oude, volledig afgereden Fords hebben de eigenschap dat ze je nooit in de steek laten, en je kunt er het hele Afrikaanse continent mee doorkruisen en nog wat meer.
- Ze smeten al onze bagage op de grond, de treurige inhoud van onze koffers, want wat sleept een verslaggever mee op zijn reizen over de wereld? Een paar vuile overhemden en een paar kranteknipsels, een tandenborstel en een typemachine.
- ... We begonnen ze te roepen en naar ze te zwaaien. We konden dit doen omdat de fatsoenlijke para met de nijlpaardtanden de nachtwacht had, onze man, die gewoon wilde verdienen en leven, die dus een mens was (toen heb ik ervaren dat diegenen die je met een paar centen kunt vermurwen vaak menselijker zijn dan onomkoopbare formalisten) ...
-
Wie Afrika wil begrijpen, moet Shakespeare lezen. In de politieke
drama's van Shakespeare komen alle helden om het leven, de tronen
druipen van bloed - en het volk beziet deze grote voorstelling van de
dood in ontzetting en stilzwijgen.
-
De militaire staatsgreep als methode om regeringen af te zetten is in
Afrika in zwang geraakt en een onafscheidelijk bestanddeel van het
politieke leven geworden.
-
Een volk dat met een onbehouwen, meedogenloze en tegelijk incompetente
regering te maken heeft, die tegelijkertijd doof is voor klachten uit de
samenleving en niet tot hervormingen in staat, een regering die een
systeem heeft geschapen dat elke legale vervanging van de regerende
ploeg bij voorbaat compleet onmogelijk maakt, moet wel zijn toevlucht nemen tot de enige manier om zich van zijn eigengereide machthebbers te ontdoen: de staatsgreep.
- En iemand kan ook geen correspondent zijn, als hij bang is voor de tseetseevlieg, de zwarte cobra, de olifant, de kannibalen, het drinken van water uit rivieren en beekjes, het eten van taart van gebakken miertjes, als hij beeft bij de gedachte aan het slijmdiertje en geslachtsziekten, bij de gedachte dat hij beroofd en geslagen zal worden, als hij geld opzijlegt om thuis een huisje te bouwen, als hij niet in een Afrikaanse lemen hut kan slapen en als hij de mensen over wie hij schrijft veracht.
- In heel Latijns Amerika vervullen stadions een dubbele rol: in rustige tijden worden er wedstrijden gespeeld, bij crises veranderen ze in concentratiekampen.
- We begonnen door het bos te kruipen.
Het schieten bedaarde voor een ogenblik en de soldaat hield stil, hij was moe. Met hijgende stem zei hij dat ik moest wachten en dat hij terug zou gaan naar de plaats waar zijn compagnie had gevochten. De levenden waren zeker opgerukt, zei hij, want ze hadden het bevel de vijand tot de grens te achtervolgen; op het slagveld waren de gevallenen achtergebleven en zij hadden immers geen schoenen meer nodig. Hij zou gaan kijken, een paar van de doden van hun schoenen ontdoen, hij zou ze in de struiken verstoppen en de plaats markeren. Zodra de oorlog afgelopen was en hij naar huis mocht, zou hij hier terugkomen om zijn familie van schoenen te voorzien. Hij had al uitgerekend dat je één paar soldatenschoenen voor drie paar kinderschoenen kon gebruiken en hij had negen stuks klein grut thuis rondkruipen.
