vrijdag 31 augustus 2018

Wij lezen Anna Karenina

Collega-blogster Barbara van Lalagè leest heeft het idee geopperd om met een aantal bloggers tegelijk "Anna Karenina" van Leo Tolstoj te gaan lezen. Ik doe hier graag aan mee. Het principe is simpel. "Anna Karenina" omvat zo'n 1000 bladzijden en bestaat uit 8 delen, waarvan ieder deel (en deel 7 en 8 samen) ongeveer 150 bladzijden omvat. De bedoeling is dat we allemaal zo'n 15 bladzijden per dag lezen en er dan iedere 10 dagen een stukje over schrijven.

In ieder geval Barbara, Sandra, van Sandraleest en ik kiezen voor de vertaling van Hans Boland. Ik heb deze vertaling een maand of 3 geleden gelezen en was hier erg van onder de indruk. Zo zeer zelfs, dat nu in deze nieuwe vertaling "Anna Karenina" bovenaan mijn lijst met favoriete romans staat. Ik ben benieuwd wat de anderen hiervan zullen vinden.

Ik houd jullie op de hoogte van mijn voortgang.

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

zaterdag 25 augustus 2018

Nawoord bij Het Geheim dagboek van Hans Warren

Hans Warren hield een dagboek bij vanaf april 1942 tot enkele dagen voor zijn dood in december 2001. Ik heb me de afgelopen tijd intensief beziggehouden met het 23 delen tellende "Geheim dagboek". Ik denk dat jullie wel door hebben dat ik er erg enthousiast over ben. Voor mij is deze serie een van de absolute hoogtepunten uit de Nederlandstalige literatuur.

Hans Warren werd geboren op 20 oktober 1921 in Borssele, een dorpje vlakbij Vlissingen, destijds ongerept, nu staat er een lelijke kerncentrale. Hij had geen gelukkige jeugd, weinig vriendjes en voelde zich niet begrepen door zijn ouders. Rond zijn 15e begon hij te schrijven, als eerste in zijn "Natuurdagboek", na het succes van het "Geheim dagboek" ook uitgegeven in 1996. Hij begon ook al vrij jong met het schrijven van gedichten. Al vroeg besefte hij dat hij van zijn pen wilde leven. Om zich voor te bereiden op een bestaan als criticus las hij gedurende een aantal jaren ontzettend veel en maakte hij uitgebreide aantekeningen bij wat hij las. Toen hij op zijn 30e begon als criticus bij de Provinciale Zeeuwse Courant kende hij het werk van de belangrijkste Nederlandstalige en buitenlandse schrijvers grondig.

Hans Warren is altijd geïnteresseerd geweest in schrijvers die de zelfkant van de maatschappij beschreven: de Sade, Gide, Genet. Hij heeft in latere jaren ook veel werk vertaald: prozawerken van oa. de Sade en Plato (samen met Mario Molegraaf) en gedichten van Kavafis (ook met Mario).

Hoewel Hans Warren homo was, en daar uitgebreid over schreef in zijn dagboeken, is hij in 1952 getrouwd met de Engelse Mabel McLauren. Samen kregen ze drie kinderen: Amanda, Beryl en Gideon. Ondanks allerlei twisten heeft het huwelijk toch 23 jaar standgehouden.

Nadat Hans gescheiden was van Mabel heeft hij een tijdje alleen geleefd, totdat hij in 1978 Mario Molegraaf ontmoette. Voor beiden was het hun grote liefde, ze leefden heel intens en deden bijna alles samen. Ze maakten talloze uitstapjes, waar vooral Mario van genoot, en Mario hielp Hans enorm bij zijn schrijfwerk. De laatste jaren van het leven van Hans waren er steeds meer ruzies tussen Hans en Mario. Hans takelde steeds verder af en Mario was niet berekend op een taak als ziekenverzorger.

Wat staat er zoal in het "Geheim dagboek". Grofweg omvat de belangstelling van Hans Warren vijf terreinen: de natuur, seks, de literatuur, kunst en lekker eten.

De natuur: Al in zijn jeugd wist Hans Warren erg veel over de natuur, met name over vogels. Hij schrijft zijn hele leven over de vogels die hij waarneemt, als een vogeltje zich tegen de ramen van zijn huis bijna dood vliegt, of over zijn duiven. Zijn natuurwaarnemingen vind ik een van de mooiste aspecten van zijn dagboeken.

Seks: Hans Warren was niet bepaald preuts. Gedurende zijn hele leven genoot hij enorm van seksuele contacten, vooral met jongere mannen, veelal van Arabische afkomst (in zijn jaren in Parijs) en natuurlijk met Mario, die 39 jaar jonger was dan hij.

De literatuur: Omdat Hans Warren schrijver van beroep was en ook nog eens criticus ontmoette hij gedurende zijn leven bijna alle Nederlandse schrijvers van enige naam. Hij schrijft ook gewoon op wat hij van hen denkt: zo beschouwt hij Marcel Möring als de nieuwe Lampo (geen compliment in zijn ogen). Hij sloot vriendschap met oa. Mensje van Keulen, Gerrit Komrij en Brigitte Raskin. Hans Warren is een meester in het neersabelen van slechte vertalingen en moeizaam lopende zinnen van collega-schrijvers.

Kunst: Voordat Hans Warren Mario leerde kennen ging hij al graag naar musea en kocht hij regelmatig kunst. Maar pas gedurende de 23 jaar met Mario ging hij echt los. Iedere week werd er een dagtochtje gemaakt, en op ieder dagtochtje werd minstens één uitgebreid bezoek gebracht aan een museum, tentoonstelling of galerie. Hans schreef op wat hij van de belangrijkste kunstwerken vond die hij zag. Hij schreef bij een doek van Claude Monet dat het leek alsof Monet een stel groene kolen had platgedrukt op het doek. Van Mondriaan en Van Gogh schreef hij dat hun werken wat hem betreft rechtstreeks naar de vuilnisbelt mochten. En hij bejubelde schoonmakers die een kunstwerk van Joseph Beuys voor wat viezigheid hadden aangezien en het schoongemaakt hadden. Hans had niets met moderne kunst, als je één museum voor moderne kunst had gezien, dan had je ze allemaal gezien. Verder kochten Hans en Mario enorme hoeveelheden etnografische kunst. De laatste jaren van zijn leven spendeerden ze daar zo'n 50.000 gulden per jaar aan.

Lekker eten: Hans Warren was volgens Mario een uitstekende kok. Hans kende zijn beperkingen, hij kon geen heel ingewikkelde gerechten maken, maar als je de beste ingrediënten koopt, dan is het makkelijk om een heerlijk maal te maken. Ook gingen ze erg graag uit eten. Hans is vaak erg plastisch als hij het over zijn maaltijden heeft. Zo eten ze ooit een broodje smerig bij een tankstation en een maaltijd in een sterrenrestaurant wordt omschreven als een plas braaksel met een paar hondendrollen erin. Ook aan deze etentjes was hij een kapitaal kwijt.

Er zijn natuurlijk nog meer onderwerpen die Hans Warren bespreekt in zijn dagboeken: de relatie met zijn ouders, met Mabel, met zijn kinderen. Verder maakt hij een aantal reizen waarover hij mijns inziens weinig interessants te melden heeft.

Wat zou nou mijn advies zijn aan andere lezers?
Voor een kennismaking zou ik de tweede bloemlezing "Geheim dagboek 1942-2001" nemen. Als je meer wilt weten zou ik gewoon beginnen met deel 1 en verder lezen zolang je er zin in hebt. De delen 5 en 6 zijn volgens mij de absolute hoogtepunten van de hele serie. Als je die gelezen hebt, dan weet je waarom het "Geheim dagboek" zo bekend is geworden.
Het lezen van de gehele serie vergt wel een flinke tijdsinspanning. Ik lees met een snelheid van ongeveer 50 bladzijden per uur, heb er meer dan 2 uur per dag in gelezen en toch nog 50 dagen gedaan over de 5500 bladzijden.

Dit is het laatste stukje van een serie van 30 stukjes over Hans Warren en zijn "Geheim dagboek".

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

vrijdag 24 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek (1942-2001)

Hans Warren: Geheim dagboek (1942-2001) (Nederland, 2012): 371 blz: Uitgeverij Prometheus

Geheim dagboekIn 2001 verscheen de bloemlezing "Om het behoud der eenzaamheid" met de hoogtepunten uit veertig jaar "Geheim dagboek" van Hans Warren. Deze bloemlezing was samengesteld door Mario Molegraaf en omvatte ongeveer 300 bladzijden tekst, waarmee een selectie was gemaakt uit ongeveer 2800 bladzijden "Geheim dagboek", delen 1 tot 14.

Nadat het gehele "Geheim dagboek" was verschenen, besloot Mario om een nieuwe selectie te maken, met toevoeging van de hoogtepunten uit de delen 15-22. Mario heeft voor "Geheim dagboek 1942-2001" de eerdere bloemlezing als uitgangspunt genomen, en daar ongeveer 80 bladzijden uit geschrapt. Vervolgens heeft hij zo'n 90 bladzijden toegevoegd uit het "Geheim dagboek", delen 15-22. Deze 90 bladzijden tekst zijn een selectie uit ongeveer 2700 bladzijden.

In het complete "Geheim dagboek" deel 15-22 bestaat naar schatting zo'n 80-90 % van de tekst uit de beschrijving van de talloze dagtochtjes die Hans en Mario samen maakten. Deze teksten heeft Mario wijselijk in zijn geheel geschrapt. Wat overblijft zijn teksten over hun relatie, de wat grotere reizen naar Egypte in het voetspoor van Kavafis, de Verenigde Staten en naar Parijs. Verder wat over televisieoptredens van Hans Warren en dat is het dan.

Alleen de krenten uit de pap dus, terwijl de pap in zijn geheel is weggegooid. Ik vermoed dat verreweg de meeste lezers genoegen zullen nemen met deze verkorte weergave, maar als je echt wilt weten hoe het dagelijkse leven van Hans Warren er uit zag op de gewone momenten, dan zul je toch op zijn minst een stuk van de onverkorte tekst moeten lezen.

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.
 

donderdag 23 augustus 2018

Hans Warren: Om het behoud der eenzaamheid

Hans Warren: Om het behoud der eenzaamheid: Hoogtepunten uit veertig jaar Geheim dagboek (Nederland, 2001): 388 blz: Uitgeverij Bert Bakker

Om Het Behoud Der EenzaamheidVlak voor de dood van Hans Warren in 2001, stelde Mario Molegraaf een bloemlezing samen uit de veertien delen "Geheim dagboek" die toen al gepubliceerd waren. In 291 bladzijden geeft "Om het behoud der eenzaamheid" een overzicht van het leven van Hans Warren vanaf 1942 tot aan 1982.

Mario Molegraaf heeft ervoor gekozen om alleen complete aantekeningen van een hele dag op te nemen. Dat betekent dat de opgenomen stukken tekst over het algemeen vrij lang zijn voor een dagboekaantekening. Het betekent ook dat je een doorlopend verhaal krijgt dat erg prettig leest. In dat verhaal natuurlijk vooral (ik zou zeggen bijna uitsluitend) aandacht voor de liefdesavonturen van Hans Warren: met Sybille, Mabel, de Parijse Arabische jongens, Gianni en Mario om de belangrijkste liefdes maar te noemen. Ook is er aandacht voor de hoogte- en dieptepunten van zijn leven: het overlijden van zijn oma, zijn ouders, de geboorte van de kinderen, het huwelijk met en de scheiding van Mabel, de oorlog, de watersnoodramp.

Over het algemeen kun je zeggen dat "Om het behoud der eenzaamheid" een stuk minder afwisselend is dan de originele 14 delen "Geheim dagboek". Het leest erg prettig, maar het is na lezing moeilijk in te zien waarom het "Geheim dagboek" zo bejubeld wordt. Zo is er vrijwel geen aandacht voor de natuur, de liefde voor vogels, het talloze museumbezoek, de lekkere etentjes, het verzamelen van kunst, de terzijdes over tal van schrijvers.

Dan is er nog de kwestie van de vormgeving. In het complete "Geheim dagboek" begint ieder jaar op een rechterbladzijde met het jaartal, gevolgd door een lege linkerbladzijde. Bij "Om het behoud der eenzaamheid" hebben ze deze vormgeving aangehouden, met als gevolg dat er bijna 100 lege of bijna lege bladzijden in het boek staan. Je kunt dat mooi vinden, ik vind het papierverspilling.

Ik kan wel zeggen dat "Om het behoud der eenzaamheid" erg prettig is als kennismaking, maar dat voor een volledig beeld van het leven van Hans Warren je toch echt het gehele "Geheim dagboek" moet lezen.

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

maandag 20 augustus 2018

Plannen voor mijn blog de komende tijd

Allereerst wil ik mijn project over het "Geheim dagboek" van Hans Warren netjes afronden. Ik wil de bloemlezing uit 2001 "Om het behoud der eenzaamheid" op mijn gemak herlezen en tegelijkertijd de aantekeningen uit het gehele "Geheim dagboek" doornemen om te kijken of ik ergens mooie en veelzeggende citaten heb gemist. Na de bespreking van "Om het behoud der eenzaamheid" volgen nog een bespreking van de tweede bloemlezing uit 2012 "Geheim dagboek 1942-2001" en een nawoord.

Vanaf 1 september wil ik samen met Barbara van Lalage leest en een aantal andere bloggers "Anna Karenina" in de prachtige nieuwe vertaling van Hans Boland herlezen met een tempo van 15 bladzijden per dag. Het boek bestaat uit 8 delen en iedere tien dagen wil ik over een deel een stukje schrijven.

Omdat ik meer lees dan 15 bladzijden per dag wil ik "The illustrated history of the world" in 10 delen van J.M. Roberts herlezen en over ieder deel een stukje schrijven. De eerste 6 delen zijn vertaald en die zal ik dus in het Nederlands lezen.

Ik heb gisteren het complete oeuvre van Johan van der Keuken op dvd binnen gekregen. Ik weet niet wat ik hier van kan verwachten. Het enige wat ik tot dusver van hem heb gezien "De grote vakantie" viel zwaar tegen. Ik wil me door zijn oeuvre heenwerken en als ik er iets zinnigs over te zeggen heb dan zal ik daar over bloggen.

Dit zijn waarschijnlijk de grote projecten van de komende tijd, maar er kunnen altijd dingen tussen komen. Ik zal zien!

zondag 19 augustus 2018

Hans Warren: Ik ging naar de Noordnol: Natuurdagboek 1936-1942

Hans Warren: Ik ging naar de Noordnol: Natuurdagboek 1936-1942 (Nederland, 1996): 198 blz: Uitgeverij Bert Bakker

Voordat Hans Warren zijn eerste aantekening maakte in het "Geheim dagboek" had hij al vanaf 1936 een natuurdagboek bijgehouden, waarin hij tot 1942 zo'n 3000 bladzijden tekst neerschreef. Begin jaren 90 toen het "Geheim dagboek" een groot succes werd besloot Hans Warren om nog wat met die oude teksten te doen. Volgens hem hadden die teksten hun jeugdige kracht behouden. Hij publiceerde in 1996 deze selectie van een kleine 200 bladzijden.

Voor Hans Warren waren deze teksten vermoedelijk een stuk belangrijker dan voor de gemiddelde lezer van zijn "Geheim dagboek". Dat vermoed ik althans, afgaande op mijn eigen reactie. Ik heb slechts zo'n 80 bladzijden uit het boekje gelezen. Het zijn allemaal natuurwaarnemingen, mensen komen nauwelijks voor in dit dagboek. Als ik alleen maar over de natuur lees verveel ik mij vrij snel. In het "Geheim dagboek" namen de natuurwaarnemingen een klein gedeelte van de totale tekst in, en daar vond ik die tot de meest interessante stukken tekst behoren. Hans Warren schrijft ergens in zijn "Geheim dagboek": "een Griekse vaas is prachtig, een zaal vol Griekse vazen gaat al snel vervelen." Zo vergaat het mij ook bij de natuurwaarnemingen van Hans Warren.

Dit neemt niet weg dat er interessante observaties staan in het boek en dat het geheel soepel leest, zeker in aanmerking genomen dat de schrijver nog geen 20 jaar oud was toen hij dit opschreef. Ik geloof dat ik "Ik ging naar de Noordnol" alleen aan echte vogelliefhebbers kan aanraden, en dan nog met mate.

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom. 

zaterdag 18 augustus 2018

Hans Warren: Verre werelden: De verzameling van Hans Warren

Hans Warren: Verre werelden: De verzameling van Hans Warren (Nederland, 2009): 160 blz: Zeeuws Museum

Warren Hans  / Dis van Adriaan - Verre WereldenIedereen die een stuk van het "Geheim dagboek" van Hans Warren heeft gelezen, weet dat Hans Warren bij leven een groot en enthousiast verzamelaar was van traditionele kunst uit Afrika, Azië en Oceanië. Talloos zijn de vermeldingen van kunstaankopen in het "Geheim dagboek". De laatste jaren van zijn leven gaven Hans en Mario jaarlijks zo'n 50.000 gulden uit aan kunst, zeer welbesteed volgens Hans. In totaal hadden ze tussen de 500 en 700 kunstvoorwerpen in hun huis, dat slechts een oppervlakte van ongeveer 100 vierkante meter  had.

In het Zeeuws Museum is van 26 september 2009 tot 31 januari 2010 een overzichtstentoonstelling geweest van de kunstvoorwerpen die Hans en Mario hadden verzameld. Ter gelegenheid van die tentoonstelling is het boek "Verre werelden" verschenen, waarin een aantal van die kunstvoorwerpen gefotografeerd en toegelicht zijn.

Voorin het boek staat een prachtig essay van 6 bladzijden geschreven door Adriaan van Dis. Adriaan van Dis is een aantal keer bij Hans en Mario op bezoek geweest. Verder toont het boek een aantal van de mooiste kunstvoorwerpen, die allemaal prachtig gefotografeerd zijn. Op de laatste bladzijden van het boek staat van ieder kunstvoorwerp wanneer en waar het is aangekocht en waar de aankoop vermeld wordt in het "Geheim dagboek".

Ik vind "Verre werelden" een erg mooi boek. De kunstvoorwerpen zijn aantrekkelijk gefotografeerd, de teksten zijn kort maar helder en als bonus zijn er een paar foto's van hoe Hans en Mario hun huis hadden ingericht. Dit boekje is interessant voor iedereen die geïnteresseerd is in deze vormen van kunst en beslist niet alleen voor de liefhebbers van het "Geheim dagboek". Een aanrader!

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom. 

vrijdag 17 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 22 (2001)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 22 (2001) (Nederland, 2002): 340 blz: Uitgeverij Bert Bakker

Het laatste deel van het "Geheim dagboek" staat geheel in het teken van de steeds toenemende aftakeling van Hans Warren, vooral lichamelijk maar ook geestelijk. Er zijn steeds vaker ruzies tussen Hans en Mario. Mario staat voor een haast onmogelijke opdracht om voor een zieke oudere man te zorgen en heeft niemand anders om zich op af te reageren,  zodat hij dat op Hans doet. Het is bewonderenswaardig van Mario, dat hij de scenes waarin hijzelf als een klootzak naar voren komt in de dagboeken, bij publicatie gewoon heeft laten staan. Dat is ongetwijfeld de wens van Hans geweest, maar hoeveel mensen zouden de moed hebben gehad een zo'n onverbloemd portret van zichzelf in druk te laten verschijnen?

- 15 januari 2001 M. is buitengewoon met zichzelf ingenomen, acht zich superieur aan bijna iedereen, en prijst zich dagelijks uitbundig. Ik voel me juist altijd minderwaardig en schuldig.

- 1 maart 2001 Al kreeg ik tot m'n dood huisarrest, het zou me niet deren.

- 26 maart 2001 Gisteravond, toen we bij het naar bed gaan over de Nederlandse poëzie spraken, riep M. me gulhartig en onder mijn zware protest tot de grootste dichter van ons land uit. Hij méént dat. Zoals hij ook de toevoeging "En ik heb er verstand van!" meent.

- 2 april 2001 We zijn gisteravond onverzoend naar bed gegaan. Elk overtuigd van eigen gelijk, maar ik ben de zieke en M. niet. Het maakt bijvoorbeeld een groot verschil of je niet zelf in een auto kunt stappen dan wel je iemands benen er even in moet tillen.

- 5 april 2001 Ik ben me er volkomen van bewust wat ik allemaal aan penibele onbenulligheden opschrijf. Ik geneer me er niet voor te boekstaven dat een geest even jammerlijk verwordt als een lichaam. ... Helaas, dit hoort ook bij het leven. En ik wil alle aspecten tonen, verrukking en verval.

- 13 april 2001 Ik had gisteren niet kunnen poepen en moest vanochtend kort na het opstaan. Een stevige, normale, niet al te grote keutel. Maar kort nadien voel ik dat ik het in m'n broek doe. Het gaat nét goed: de drol is opgevangen in een tissue. Natuurlijk zeg ik er niets over. Na het ontbijt is het weer mis. Ik verlies een massa blubber, met bloed gemengd, m'n slip zit vol, m'n pantalon is op een klein vlekje na schoon gebleven. Hoe alles uit te trekken zonder rampzalige gevolgen? Ik ben ongeveer wanhopig, maar probeer me te redderen. Ik sta in de badkamer m'n onderlijf te wassen als M. komt kijken wat ik toch doe.

- 25 mei 2001 In de allerdiepste ellende.Vannacht ben ik weer gevallen, in het toilet, M. lag net in bed. Ik sloeg met een enorme smak met m'n gezicht op de wc-bril. Het deed afschuwelijk pijn. Daar lag ik op m'n knieën voor de pot, er zat niet anders op dan heel hard om M. te roepen. Het leek uren te duren eer hij me hoorde, hij was al in slaap gevallen. Hij ontstak in een ongekende woede. Werkelijk honderden keren heeft hij me vervloekt en verwenst, ik heb geen zin het allemaal op te schrijven.

- 7 juli 2001 Over een roman: De mooiste uitspraak over ons bestaan is afkomstig van Wouters vader: "Zoon, je moet er altijd voor zorgen dat je leven zo is dat je je voortdurend op de rest ervan verheugt."

- 7 oktober 2001 Ik heb het boek bespreken altijd beschouwd als broodwinning van een niet al te onprettige soort. Nooit heb ik bijvoorbeeld die recensies willen bundelen, krantenwerk hoort niet tussen hardcovers, maar rond de groenten van de volgende dagmarkt. Ik vind mezelf ook helemaal geen goede boekbespreker. Ik heb te weinig kennis en ben te oppervlakkig. Ik vind mezelf wel een goed dagboekschrijver. Ik zeg niet een gróót dagboekschrijver. Zelfs in het onbenullige en larmoyante ben ik, denk ik, herkenbaar. En soms ben ik een goed dichter. En dat is al veel, heel veel.

   

Dit is het laatste deel van mijn blogproject over het "Geheim dagboek". Er volgen nog een bespreking van  "Ik ging naar de Noordnol", het natuurdagboek van Hans Warren uit de jaren 1936-1942 en over "Verre werelden"  een boek van het Zeeuws museum over de kunstverzameling van Hans en Mario. Als allerlaatste wil ik de twee bloemlezingen die van het "Geheim dagboek" zijn verschenen lezen en mijn aantekeningen nalopen per deel om te kijken of ik ergens een prachtig citaat heb gemist. Het was mij een genoegen dit met jullie te delen!

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 21 (1998-2000)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 21 (1998-2000) ( Nederland, 2009): 357 blz: Uitgeverij Bert Bakker

Hoewel Hans er niet veel meer om geeft, worden er nog steeds uitstapjes gemaakt en ook wordt er meer kunst gekocht dan ooit tevoren. Dit deel geeft een ontluisterend beeld van de steeds verdere aftakeling van Hans. Ze zien zelden nog andere mensen.

- 1 april 1998 Het lijkt wel of de mensen steeds mooier gaan zingen, of ligt dat aan de weergave en de ruimere keuze? Het geldt ook voor instrumentalisten en sportlieden, ze worden steeds volmaakter en beter. Helaas geldt het niet voor kunstenaars, die lijken aldoor slechter te worden.

- 19 april 1998 Terwijl ik mijn siësta lag te doen, kwam M. overstuur binnen. Hij had met de motormaaier een egel doodgereden. Ik ben direct komen kijken en we hebben het diertje begraven, er hing wel anderhalve meter darm uit. Het enige wat nog een beetje troostte: het beest moet op slag dood zijn geweest. Hoe ik M. ook verzekerde dat hij er niets aan kon doen, ik zie aan zijn gezicht - terwijl het nu al een uur geleden is - dat hij helemaal van streek is.

- 31 mei 1998 Ik schaam me er niet voor dat m'n aftakeling blijkt uit deze steeds onnozeler wordende aantekeningen. Ik verknoei hele dagen, weken. Ik kan urenlang zomaar wat zitten suffen, tot ik merk dat ik kwijl en in slaap ben gevallen. Niets heb ik te zeggen en ik wil toch alles vasthouden, zolang ik ademhaal.

- 9 juli 1998 Dagboek, houvast, als ik jou niet had, zou ik waarschijnlijk gek worden. Laat me maar in je leuteren, tegenover jou hoef ik geen schijn op te houden. De eentonigheid van mijn leven, de herhaling, het oppervlakkige gezeur. Af en toe eens een vonkje, verder banaliteit, het is verpletterend. Praat ik misschien te weinig met andere mensen? Er gaan weken voorbij dat ik alleen met M. praat. De buren zie ik nooit. Bezoek weren we zoveel mogelijk. Ik hoop dat wie deze aantekeningen persklaar maakt, streng zal zijn. Ben jij het, Mario? Wees ongenadig. En bent u het geachte onbekende: wees nóg ongenadiger. Laat desnoods, die slome stemming even heersen, maar schrap, schrap, schrap.

- 1 augustus 1998 Eigenlijk ben ik heel m'n leven in alles een dilettant gebleven, in de kunst, in de literatuur. Alles oppervlakkig, maar met veel liefde en plezier, en misschien straalt dat er soms een beetje van af.

- 7 november 1998 De liefde bedreven bij het ontwaken. Het gaat nog steeds, maar vrij moeizaam, weinig zaad leek me, en weinig genot. Mijn lichaam wil niet meer. Ik verlies elk moment m'n evenwicht, m'n ogen trillen, mijn anus gaat steeds verder kapot, ik weet het niet schoon te krijgen. Ik verlies drolletjs in m'n slip, plas een beetje in m'n broek. M. is zo'n goeierd en zo'n lieverd, hij moet het moeilijk hebben met een sukkelende oude zeur als ik.

- 7 februari 1999 M. ziet het vertalen van Plato als een van de weinige dingen waarmee hij na mijn dood verder kan. Ik zei hem dat hij overal aan de slag zou kunnen, zeker op een uitgeverij. Dat hij jaren vooruit kon met mijn dagboek. Dat hij als de nood aan de man zou komen altijd iets van de verzameling kon verkopen. Hij zei iets wat me ontroerde: "Denk je dat ik iets zou verkwanselen? Nooit, nooit!" En hij huilde weer hopeloos verder.

- 23 maart 1999 Als automatisch pak ik m'n dagboek. Ik heb weinig te zeggen, maar ik word door M. in de gaten gehouden. Al te vaak krijg ik een verwijt: wat heb je vandaag al gedaan? En ik reciteer: "Geleden, nagedacht, geluierd, geslapen, geteuteld."

- 5 juni 1999 Vanmorgen had M. weer zo'n aanval. De douche werkte niet en daar begon het. De goot lekte over de volle twintig meter en de muren waren beschimmeld en de lambriseringen uitgehold door houtwurm en het huis zakte in en alles was zwart, zwart, zwart. Alles ging hier kapot, en ik deed niets, en godver hier en daar.

- 4 augustus 1999 De enige broek die me nog een beetje past moet naar de stomerij, ik heb hem denk ik wel een jaar gedragen. Vest dito, dat slijt aan randen en mouwen, en stinkt naar een jaar koken. Ik voel me onthand zonder die vertrouwde kleren, maar durf geen nieuwe te kopen. ... Dit rare, verzwegen leed moet veel voorkomen bij oudere mensen. Een kast vol kleren, niets past meer, en je geneert je naar de winkel te gaan wegens je wanstaltigheid. Wat zou ik gelukkig zijn met een paar goed zittende broeken en een behoorlijk vest.

- 30 januari 2000 M. wilde me het koken besparen en hij haalde eten bij een afvalChinees (sorry, dit is écht een verschrijving), maar het smaakte zelfs hem niet.

- 21 maart 2000 Ik werd pas wakker doordat M. het gras maaide. Er volgde een klaaglied, zelfs als ik dood lig, zal hij m'n lijk nog verwijten dat het niet werkt en voor eeuwig vakantie heeft.

- 10 april 2000 In de auto die voor ons stond op de veerpont naar Vlissingen zag ik een merkwaardig staaltje van positieve discriminatie. Het was een grote Citroën, bestuurd door een heer van middelbare leeftijd. Naast hem zijn echtgenote. Op de achterbank twee jonge vrouwen, een jongeman tussen hen in, een neger. Bij het uitstappen bleek ons pas dat er nóg een meisje in de, zeer ruime, kofferruimte was geïnstalleerd. De knapste en de jongste van het gezelschap, maar toch ook al een eindje in de twintig. Bij het aanleggen in Vlissingen zagen we hoe ze weer in de kofferbak werd gepropt, en dat de neger weer op de bank plaatsnam. Toen daagde het pas bij me. Je kunt moeilijk een neger in de kofferruimte opbergen.

- 20 juli 2000 Vanmorgen weer eens in m'n broek gescheten, ik haalde de wc niet. Het liep wondergoed af, ik kon de drol zó uit m'n slip in de closetpot wippen.

Lees verder deel 22

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

donderdag 16 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 20 (1996-1998)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 20 (1996-1998) ( Nederland, 2008): 298 blz: Uitgeverij Bert Bakker

De inhoud van dit 20e deel van "Geheim dagboek" kun je voor een groot deel samenvatten met één woord: dagtochtjes. Mario wilt er iedere week een keer op uit, en Hans noemt de plaatsen waar ze langs komen, de musea en tentoonstellingen die ze bezoeken, de kunstwerken die ze zien en kopen en natuurlijk waar en wat ze gegeten hebben. De gezondheid van Hans loopt langzaam achteruit en er wordt steeds meer geruzied. 

- 6 januari 1996 Een afschuwelijke ruzie met M. Ik had de rits van m'n vest kapotgetrokken. Hij is handig in het repareren van zulke dingen, en op een moment dat ik het gunstig achtte vertelde ik het hem, omzichtig, met een complimentje erbij. Had ik het maar niet gedaan! Dat vest was versleten, vond hij. Ik zou er tegenwoordig als een landloper uitzien, zo kon het niet langer. Ik werd een vieze ouwe vent en hij wilde niet met een vieze ouwe vent leven. Het hield maar niet op.

- 11 maart 1996 "Nooit meer naar een restaurant," roept M. de hele dag. Hij heeft zelfs een waarschuwing op de Michelingids geplakt, "Wees wijs, eet thuis" of iets van die strekking. Binnenkort bezwijken we toch weer, zoals een verslaafde of een hoerenloper die kermt "nooit meer".

- 16 mei 1996 Ik weet niet waarom, maar ik houd niet van dat Duitse mooi met een bergachtige rivierbocht en een ruïne.

- 14 juli 1996 Gistermiddag hinderlijk Warren-toerisme, gelukkig merkte ik het tijdig. Wat dames werden uitgeladen aan het hek, ik zag wijzende armen en trok gauw de gordijnen dicht. Het duurde een hele poos voor ze verdwenen waren. 's Avonds vond M. een briefje in de bus. Fans uit Sassenheim, sorry, ze hadden niet willen storen. De Warren-sitetour, photo please, signature please, m'n zuster wordt veertig. Als ik hier al last van heb, hoe moet dat dan voor mensen die werkelijk beroemd zijn?

- 14 augustus 1996 ... eigenlijk is dit een onbewoonbaar verklaarde woning in het laatste stadium. Maar ik houd van dit huis, ik woon er volgend jaar veertig jaar en wil hier sterven. M. moet later maar zien, ik geloof niet dat hij zo aan het krot is gehecht als ik. Maar ik moet me niet bemoeien met zijn plannen voor later. Je hebt iemand al genoeg belemmerd tijdens je leven, laat hij of zij vrij zijn na je dood.

- 10 oktober 1996 Ik raakte van m'n stuk door een onnozel incidentje. M. vond tijdens de fotosessie een mooi klavertjevier en bood me dat aan, een onuitgesproken geluksbrengertje. Ik stak het in een zak van m'n jack. Geruime tijd later greep ik in die zak, voelde iets koels, vochtigs en verfrommelde het genadeloos tussen m'n vingers. Toen ik het frutseltje tevoorschijn haalde, schrok ik: het klavertjevier, een propje geworden. Ik was niet meer bij de sessie, maar rende naar binnen om het arme klavertje in een glas te dompelen. Warempel, het is nog een beetje in z'n fatsoen gekomen. Ik heb het nu uitgespreid en te drogen gelegd.

- 8 december 1996 Een kind wordt geboren, er wordt een geboorteakte opgemaakt. Een sterfgeval, er wordt een overlijdensakte opgemaakt. Die aktes worden in duplo bewaard. Voor de meeste mensen is dit, denk ik, het enige wat van hun bestaan overblijft. De rest gaat verloren, foto's raken hun naam kwijt, herinneringen verdwijnen.

- 22 januari 1997 De volgende stelling trof me gisteren in de NRC: "De schoonheid van een man komt vooral tot uiting in zijn dochters". Ik zou eerder zeggen: "De schoonheid van een vrouw komt vooral tot uiting in haar zonen."

- 24 februari 1997 Ik las dat mensen uit India onze gewoonte om je neus in een zakdoek te snuiten en dan die lap met snot weer in je zak te steken enorm smerig vinden. Ik had er nooit over nagedacht, maar ze hebben gelijk.

-27 september 1997 Leven is kiezen en beperken. Waar de een alles voor over heeft, zijn leven mee vult, wekt bij een ander slechts afkeer. Dansen, ik heb het nooit gedaan, ik kan en wil het niet. Tennis, skiën, golf, alle sporten, ze staan me tegen, de voetbalwaanzin heel in 't bijzonder. Kaartspelen, ik ken er niet één. Op een zeilbootje varen, in kroegen rondhangen, nee, nee. Hoogst zelden ga ik naar de bioscoop, het theater, een opera of muziekuitvoering. En toch vind ik niet dat ik iets tekortkom, ik taal er niet naar. Ik denk dat het komt omdat ik door mooie dingen wordt omringd. Nooit raak ik daarop uitgekeken.

- 4 oktober 1997 Dikke romans zijn in de mode in Nederland. Doorgaans zijn het boeken waaruit je zonder verlies de helft kunt schrappen. Het trieste is dat kritiek en publiek het slikken, alsof eindeloos aangelengde soep hun beter smaakt dan geconcentreerde bouillon.

- 25 oktober 1997 Een anekdote in de krant over hoe Nederlanders tegenwoordig Frans spreken.
"Pouvez-vous Francais?"
"Oui, je pouve."

- 2 november 1997 ... Zojuist krijg ik buikloop. Ik snel naar de wc, denk aan m'n soep, prop vlug tissues in m'n slip, ren naar de keuken. Te laat, de hele kookplaat sist onder het overkooksel. Dan komt M., hij is een specialist in wijsheden als: "Je moet niet weglopen wanneer de soep op staat, dat heb ik je al zo dikwijls gezegd." Weg is het gevoel.

- 22 december 1997 Maar wat geniet ik van onze mooie dingen! Bij het afstoffen sta ik altijd weer verbaasd dat we met bescheiden middelen zulke prachtige dingen kunnen kopen. Daarmee dagelijks omgaan is een voorrecht. We hebben dit jaar f 41.696 aan etnografica en antiek uitgegeven. Zeer wel besteed. Ik vermoed dat we ook een fortuin in restaurants hebben uitgegeven, en dat is lang niet altijd goed besteed geweest.

- 23 december 1997 Meer dan ooit is dit dagboek een houvast, een toeverlaat, een noodzaak. Vermoedelijk krijgt degene die er later iets interessants uit op moet diepen een zware taak. Ben jij het, Mario? Wees streng, scherp, ik zou het ook hebben gedaan, dat weet je. "Waarom dan al dat gezeur opgeschreven?" zul je vragen. "Je had je schaarse tijd toch beter kunnen besteden?" Nee, dat is het juist. Gedichten dienen zich niet aan, ik heb geen ambitie meer om proza te schrijven. Het enige waaraan ik nog behoefte heb, is dit gebabbel. Ik wil niet met andere mensen praten, ik wil alleen met mezelf praten in dit cahier.

Lees verder deel 21

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

dinsdag 14 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 19 (1993-1995)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 19 (1993-1995) (Nederland, 2007): 379 blz: Uitgeverij Bert Bakker

Opnieuw een deel vol met dagtochtjes naar musea, tentoonstellingen en dure restaurants. De gezondheid van Hans loopt langzaam achteruit. Er wordt in oktober 1994 nog een reis van twee weken door Frankrijk gemaakt. Verder aantekeningen over de natuur, over de relatie van Hans met Mario, over kunstaankopen en over activiteiten in de media.

- 17 januari 1993 "Wie veel reist wordt wijs. Wie wijs is blijft thuis ."

- 25 januari 1993 Als er iets gebeurde, zou ik allereerst deze cahiers uit huis zien te redden. Het klinkt als verraad aan alle mooie dingen die me omringen, maar het is de waarheid.

- 11 februari 1993 Op weg naar Middelburg gebeurde iets deprimerends. Op het fietspad hier reed een invalidenwagen van een ongebruikelijk model. Quasileuk vroeg ik: "Wat is dat voor een buikschuiver?" M. verstond me blijkbaar niet en zei: "Het is Amanda, ik zie haar vrij vaak. Ze is er handig in, ze glipt overal doorheen. Ze heeft twee verschillende karretjes en kan er zo bij Albert Heijn mee naar binnen." Enzovoorts, ik voelde me zwaar gestraft. Dat ik juist ten aanzien van háár zo'n opmerking maakte. Ik zou het kunnen verzwijgen, zelfs aan M. is het ontgaan. Maar ik biecht deze schande op.

- 24 mei 1993 Ik zeur, dus ik ben. De dwang die dit is geworden: zodra ik aan m'n bureau zit, pak ik m'n dagboek en schrijf, ook al heb ik niets te vertellen.

- 31 juli 1993 "Oordeel me niet eer je alles hebt gelezen" zou een motto voor mijn dagboek kunnen zijn. Ik bedacht het zojuist toen ik overwoog welke vervelende taak M. wacht als hij later mijn dagboek uitgeeft. Hij zal op nare en zelfs oneerlijke aantekeningen over zichzelf stuiten.

- 7 oktober 1993 Gistermorgen een brief van Hans Klap. Hij wil samen met Jean van de Velde, een scenarioschrijver, een film of een televisieserie naar mijn Geheim dagboek maken. Een nogal verbijsterend idee, maar ik ben zeker bereid met Klap te praten.

- 14 november 1993 Ik heb een pakje gemaakt van de kopij van de eerste twee delen Plato. Vele malen heb ik geprobeerd mijn naam als vertaler op de tweede plaats te zetten. Wat heb ik eraan gedaan, behalve wat bijschaven? Het is Mario's werk, niet het mijne.

- 5 december 1993 Ik snap M. niet. Op een kwartje stroom moet worden bezuinigd, een paar tientjes kostelijk voedsel weggooien is niet erg. Een schitterende catalogus kopen stuit meestal op verzet van hem, maar zo'n restaurantmaaltijd van zes-, zevenhonderd gulden is geen probleem. Terwijl we thuis de goddelijkste spijzen en dranken hebben.

- 19 januari 1994 Gisteravond een bericht in de NRC: "Klap verfilmt Geheim dagboek van Warren", mét foto. De PZC brengt vanmorgen met grote letters op de voorpagina: "Geheim dagboek van Hans Warren wordt verfilmd". Schrijf, publiceer een boek, en je mag blij zijn als er enige aandacht aan wordt besteed. Maak een film die waarschijnlijk nooit komt, waarover alleen maar gedacht wordt, en je haalt onmiddellijk het nieuws.

- 22 maart 1994 Het werk aan het volgende dagboekdeel. Je herinneringen aan het verleden zijn als stenen, meegevoerd door een lange rivier. Eerst zijn ze hoekig, grillig, geleidelijk slijpt de levensstroom ze glad, zelfs de grote, de zware. Andere vergruizelen, gaan onderweg als zand verloren. Maar het dagboek heeft de brokken bewaard zoals ze losraakten, ze zijn gemeen scherp gebleven. Het is ongezond je verleden zo te betreden. Je bent er niet voor niets van bevrijd, de stenen die je levensrivier meevoerde móesten gladder worden.

- 7 april 1994 Ik voel er niets voor om op radio of televisie over Plato te leuteren, nutteloos. Een goede vertaling maken, dat heeft zin. Vaag kwebbelen heeft geen enkele zin.

- 11 april 1994 Ik wil de nederigste karweitjes verrichten, maar als er wordt gezegd: "De wc moet eens schoongemaakt", of: "De koelkast stinkt", denk ik: doe er zelf wat aan.

- 18 juli 1994 Ik  ben M. zo dankbaar voor zijn werk aan Geheim dagboek XII. Vrijwel alle voorstellen neem ik over, het komt vooral neer op schrappen. Ik besef nu pas hoe onbenullig m'n dagboek meestal is. Ook nu. Al die dikke cahiers vol gebabbel en gebazel. Ik kan eenvoudig niet stoppen. Schrijf ik niet, dan voel ik me onbehaaglijk. Ik schaam me tegenover M. Hij moet dit gesukkel opkrikken en hij wil toch z'n respect voor me behouden. Ik loop op zijn stokken.

- 23 augustus 1994 ... er is weinig zo nuttig om je oog te scherpen dan jouw stukken met die uit musea te vergelijken.

- 10 oktober 1994 "Als niet kan wat moet, dan moet maar wat kan."

- 22 november 1994 We zitten een beetje in angst. Vanavond wordt Joost Zwagerman in Middelburg geïnterviewd door Jessica Durlacher. We zijn zo dom geweest tegen hem te zeggen: als je in de buurt bent, kom gerust langs. Sommige mensen vatten dat letterlijk op.

- 27 december 1994 In een interview met Tom Lanoye staat een aardige opmerking over mij. Hij zegt niet te snappen waarom ik zo word onderschat in Nederland. "Ten onrechte. Het zou me niet verbazen als zijn dagboeken over een aantal jaren internationale klassiekers zijn geworden." Jammer dat zoiets verstopt is in De Zeeland Gazet.

- 19 januari 1995 Heel simpele dingen. Wakker worden uit een verkwikkend middagslaapje. In dit gure weer bij een stralende kachel zitten. Een glas heerlijk koel Bru-water. Een stukje toast met daarop een plakje zelfgemaakt kruidig gehakt. Een vaasje sneeuwklokjes en akonietjes op het bureau. Gewoon thuis zijn.

- 28 april 1995 M. verwijt me een beetje dat ik niet aldoor werk. Ik scherts maar dat ik in een rusthuis hoor te zitten om me alles achterna te laten dragen.

- 25 mei 1995 Het heil van mijn ziel (heb ik die?) interesseert me niet, het heil van mijn lichaam vind ik heel belangrijk.

- 22 juni 1995 Geluk maakt je een beter mens, voor jezelf en voor anderen.

lees verder: deel 20

  

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

zondag 12 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 18 (1990-1992)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 18 (1990-1992) (Nederland, 2006): 338 blz: Uitgeverij Bert Bakker

In dit deel weer de nodige bezoeken aan musea, tentoonstellingen en dure restaurants. Hans en Mario sluiten vriendschap met Goedele Goossens, de knappe eigenaresse van restaurant 't Leeuwke in Kappelen. Slechts één grote reis, een tiendaagse reis in oktober 1991 naar New York en Washington. Verder natuurlijk weer ontzettend veel dagtochtjes, het lijkt erop dat Mario minstens eenmaal per week een lange tocht met de auto wil maken. Ook krijgt Hans wat problemen met zijn gezondheid: een slecht gebit, moeilijkheden bij het ontlasten en een dikke buik vanwege een opgezette lever.

- 26 januari 1990 In de zitkamer. Hoe lang is het niet geleden dat ik hier mijn dagboek bijhield. Er is gisteren iets gebeurd wat je toch wel een ramp kunt noemen. De storm, de heftigste in jaren naar het schijnt, heeft ons huis zwaar beschadigd. Van onze bezittingen is niets kapot, maar ik vraag me af of het huis kan worden hersteld.

- 4 mei 1990 Het kasteel van Hoensbroek bleek geen bezoek waard. De vertrekken zijn goed geboend en stofvrij, maar er is niets van belang te zien.

- 10 mei 1990 Een van de voordelen van ruziemaken in de auto is dat je veel scherper met je tong mag zijn, door de veiligheidsriemen kun je elkaar toch niet aanvliegen.

- 15 augustus 1990 ... Al etend deden we zaken. Zo hebben we afgesproken dat we de complete Plato gaan vertalen.

- 23 september 1990 M. had iets nieuws bedacht: in één dag heen en weer naar Parijs.

- 28 oktober 1990 Alle mensen zijn verschillend. Maar ze hebben één ding gemeen: ze willen dat iedereen denkt en doet zoals zij.

- 2 november 1990 Gistermiddag vloog een goudhaantje tegen de deur van de tuinkamer. Het was maar zo'n licht tikje tegen het glas, toch viel het diertje neer. Ik raapte het vogeltje op, z'n toestand leek niet hopeloos. De priegelige teentjes klemden zich om m'n vinger, na een poosje poepte het op m'n hand. Ik liet met een pipet een druppel water op het naaldfijne snaveltje vallen. Het beestje dronk, poepte nog eens. De ademhaling ging normaler, hij fladderde even, keerde nog één moment terug op m'n hand en verdween toen in de tuin. Gered!

- 26 december 1990 Bert biedt me voor mijn zeventigste verjaardag een reis naar New York en Washington aan. Ik voel er niets voor, wat mij betreft kan Amerika worden afgeschaft, maar hij drong aan en M. wil graag.

- 28 februari 1991 We hebben het over de Plato-vertaling gehad. M. moet het voor vijfennegentig procent doen, ik adviseer hoogstens wat, zet puntjes op de i. Het lijkt me trouwens onmogelijk dat ik het verschijnen van het laatste deel, De Wetten, zal beleven.

- 28 mei 1991 Tilly vertelde dat Adriaan van Dis me in zijn programma wil hebben. Geen onaangenaam vooruitzicht, het zou de verkoop van mijn werk geweldig kunnen bevorderen.

- 8 juli 1991 M. zegt vaak: ik geloof niet dat iemand in Nederland zoveel aan eten en drinken uitgeeft als wij. In elk geval worden we steeds veeleisender, van alles bestaat er toch nog weer beter. Een potje honing van het Italiaanse huis Volpaia kost dertig gulden. Maar je hebt nog nooit honing geproefd als je déze niet in je mond had. Zo gaat het ook met boter en olijfolie, met vlees en groenten. Zelfs ganzenlever is er in vele soorten. Heb je eenmaal de beste gehad, dan mondt de mindere niet meer. Het is ook aangenaam koken met zulke ingrediënten, zonder veel moeite zet je de beste gerechten op tafel.

- 12 augustus 1991 Ik zei dat ik het jezelf met maar één gedicht vertegenwoordigen een verkeerde erfenis van Victor van Vriesland vind. Je moet jezelf durven inschatten, ik zou mezelf er drie geven. M. stoof op: "Nee, jij moet er natuurlijk tien hebben." Lieverd, dacht ik, want hij meent het.

- 14 oktober 1991 Het eten in Amerika: het is beter dan de clichés willen, maar je mist verfijning in smaak en presentatie. De porties zijn te groot, het tempo ligt te hoog. Wat een hinderlijke gewoonte om de koffie bij het dessert te geven.

- 1 december 1991 "Vertalen wat er niet staat is de kunst." Hoe wáár is deze boutade.

- 11 december 1991 Hoe moet het als ik er niet meer ben, bijvoorbeeld met dit dagboek? Aan wie dit dan leest: please, polijst de boel een beetje. En gebruik ook eens de lucifer en de vuilniszak.
... Naar aanleiding van een televisiegesprek met Gerard Reve. Ik wachtte op de zin: "Ik heb nergens verstand van, maar overal een mening over." Die kwam niet.

-3 januari 1992 Nooit zal ik onbevangen tegenover geld staan. In mijn jeugd is het er bijna ingestampt: daarover praat je niet, dat is even privé als je schaamdelen. Die toon je, met grote schroom, aan een arts. Je inkomen aan de belastinginspecteur, vernederend. M. lacht erom.

- 13 januari 1992 Willem Frederik Hermans had wel een leuk grapje waar niemand om lachte, over Mozart: "Zijn Nachtmusik was klein, maar z'n dagmuziek was niet veel groter."

- 21 januari 1992 Had ik Gianni maar nooit ontmoet, denk ik vaak. Maar dat geldt voor meer mensen. Gianni bracht me ook veel nieuws, rijkdom, inspiratie. En hij heeft me de geelzucht bezorgd die mijn lever heeft verpest.

- 18 februari 1992 De vraag of het nooit eens benauwend is zo intens samen te leven als met M. heb ik nadrukkelijk met néé beantwoord, maar het is natuurlijk já.

- 3 april 1992 Iedereen zegt dat het goed is gegaan.  ... Adriaan stelde me voor een moeilijke taak toen hij me vroeg "Aubade met lijsters" te lezen. Maar ik kreeg een groot applaus voor mijn "pirix pirix tjuwie tjuwie tjitjuwuwu/ tlie tluu tlie tiriktiping tjulililili".

- 19 juli 1992 Ik ben gisteren en vandaag intensief bezig geweest met Dagboek x: het verwerken van M.'s vele, zo goede aantekeningen, opmerkingen en wijzigingen. Wat knapt het boek daardoor op. Natuurlijk is het dagboek van tegenwoordig niet beter. Wie moet dat allemaal fatsoeneren? Het mág niet zo de wereld in. Een dagboek is bijna als erts. In ruwe vorm is het vervelend, en iemand vervelen is ongeveer het ergste dat je kunt doen.

Lees verder deel 19

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

donderdag 9 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 17 (1987-1990)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 17 (1987-1990) (Nederland, 2005): 363 blz: Uitgeverij Balans

Geheim Dagboek 1987-1990In de jaren 1987-1990 zoals inmiddels gebruikelijk weer veel bezoeken aan musea, tentoonstellingen en dure restaurants. Er worden weer wat grotere reizen gemaakt: eentje naar Londen en twee wat langere reizen door Frankrijk. Hans neemt zitting in de jury voor de AKO-literatuurprijs en zorgt er via slim manoeuvreren voor dat zijn kandidaat de prijs wint. Dit deel eindigt met een heuse cliffhanger als een storm het huisje waarin ze wonen dreigt te verwoesten.

- 6 mei 1987 Zondag aten we kikkerbilletjes, verse uit Frankrijk, een brochette van een dozijn. Ze zullen wel clandestien geïmporteerd zijn, ik meen dat de kikker al sinds 1914 beschermd is. Ik had een beetje wroeging bij het zien van de voetjes, zo keurig gekruist op een rij. Maar ze waren heerlijk, snel in roomboter gebraden, met kruiden en citroen.

- 29 mei 1987 Anne Frank was als jong meisje al een indrukwekkend schrijfster. Etty Hillesum hoort tot de grootste auteurs van onze literatuur. Wat is hier toch gebeurd? Ze hebben geen gelegenheid gehad om hun notities te corrigeren, en toch is hun stijl prachtig, ze vermijden banaliteiten, ze hielden zich bij het essentiële. Er zijn weinig schrijvers voor wie ik zoveel respect heb. Niet alleen voor hun houding, bovenal voor hun vakwerk.

- 13 juni 1987 ... Het eten was billijk en behoorlijk, op het dessert na, een dame blanche die men kennelijk in de diepvries had bewaard. Herman Brusselmans vroeg de ober: "Mag ik alstublieft een hakbijl van u?"

- 2 februari 1988 Wat leef ik raar. Ik word omgeven door de mooiste dingen en geniet van de meest exquise gerechten, maar woon in een krot. Een pauper zou hier niet willen leven, terwijl ik me aan de andere kant als Geld spielt keine Rolle-mens gedraag. We eten nectarines die drie gulden per stuk kosten, terwijl de wc-pot wankelt als je erop gaat zitten.

- 3 maart 1988 Onze voorpret over de Griekse Spiegel is groot. Ik ben benieuwd hoe de vakmensen zullen reageren nu Malle Jopie en Malle Hassie de taak die zij lieten liggen wel hebben verricht.

- 27 mei 1988 Ik vind kleren kopen zonde van het geld.

- 14 juni 1988 Zelfs al bezat ik een Rembrandt met een oog of een vinger op de verkeerde plaats, dan zou ik dat verbeteren.

- 26 augustus 1988 Wanneer je het als schrijver over een braamsluiper, een bastaardsatijnvlinder of een moeraswespenorchis hebt, mag je een lachsalvo van de vaderlandse recensenten verwachten. Kennis van zaken in dit opzicht wordt niet op prijs gesteld. Integendeel, een auteur die de koekoek in september een weemoedige afscheidsroep toedicht, die een vleermuis eieren laat leggen of hei op de schorren laat bloeien, wordt volstrekt serieus genomen.

- 13 februari 1989 Ik heb de neiging de woorden van Eugénie de Guérin te lenen: "Rien." Dat het regent, dat de loodgieter is geweest om de kranen te repareren en dat het werk voor de krant nog niet af is - het verdient toch geen vermelding?

- 13 september 1989 En dat allemaal vanwege die quiz. Zoiets haalt toch niets uit? Een succesvol optreden bij Van Dis wél, maar voor zulk soort dingen word ik niet gevraagd. Men blijft mij zien als een matig dichter, een provinciale boekbespreker, een mislukt romancier, en dagboeken, dat is toch geen Literatuur met L?

- 18 november 1989 Geef mij tachtig miljoen gulden om uit te geven aan kunst en ik kom terug met een verzameling waarmee je een mooi museum kunt vullen.

- 30 december 1989 Gezien de wrakkige staat vraag je je af wie het eerder begeeft: dit huisje of ik. Maar ik zou hier tot m'n dood willen wonen. In ruim dertig jaar is er heel wat verpest. Maar als je niet al te goed kijkt, blijft het een aantrekkelijke plek. Dat komt vooral door de bomen. Worden die gerooid, dan zie je alleen nog maar lelijks. Terwijl ze veel te groot zijn geworden. Als ze door een storm op het huis zouden vallen, zal daarvan niets meer over zijn.

- 25 januari 1990 De storm is verontrustend. ... Opeens stortte door het trapgat een lawine van steen en pannen. Juist op het moment dat Cobie en Marinus, die het dak hadden zien wegwaaien, ons kwamen helpen. Ook aan de voorkant van het huis kletterden dakpannen en puin neer. Nu stort het hele huis in, nu is álles verloren, was onze gedachte. Nog wou ik blijven, maar de buren trokken ons mee: "Wegwezen! Wegwezen! Je hebt maar één leven, en dat is belangrijker dan je spullen." M. en ik huilden en jammerden: "Dít is ons hele leven!"

Lees verder deel 18

  

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

dinsdag 7 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 16 (1984-1987)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 16 (1984-1987) (Nederland, 2004): 352 blz: Uitgeverij Balans

Deel 16 van het "Geheim dagboek" is het eerste deel dat geheel door Mario is geredigeerd en is verschenen na de dood van Hans Warren. In dit deel geen grote reizen, wel dagtochtjes naar België: Luik, Brugge en Leuven. Verder uiteraard weer de nodige bezoeken aan musea, tentoonstellingen en dure restaurants. Hans komt regelmatig op televisie en wordt gevraagd om zitting te nemen in de jury voor de eerste AKO-literatuurprijs. De door Hans Warren en Mario Molegraaf vertaalde bundel met gedichten van Kavafis verschijnt.


- 11 januari 1984 Mijn bestaan wordt van jaar tot jaar mooier, rijker, aangenamer. De lichamelijke ongemakken: ze waren er toch vroeger ook altijd? Ik leef intenser dan vroeger, begrijp meer, heb een beter overzicht, alle gevoelens lijken dieper. Ook de heel bevredigende seks met Mario is belangrijk. Altijd heb ik verlangd wat ik nu heb: een ware partner met wie je je volledig kunt laten gaan. De voldoening is groter dan ik ooit heb gekend, groter ook dan de lust die zelfbevrediging geeft. Zelfs nu verval ik daar nog wel eens toe, maar het genot schiet dan tekort, terwijl M.'s prikkelingen me tot ongekende orgasmen brengen.

- 13 februari 1984 Zal deze week onze Kavafis-bundel verschijnen? Zelden heb ik zo naar een boek uitgezien. Meer dan naar een boek van mezelf. Al lijkt het of deze vertaling deel van mijn eigen werk uitmaakt. Komt het omdat we er sámen zoveel zorg aan hebben besteed? ... Het boek is een monument van onze vriendschap, maar ook van onze bewondering voor Kavafis. Blanken heeft zijn best gedaan, maar vaak bracht hij niet veel meer voort dan stroef gehakkel. Dát is de reden geweest om het over te doen, zo simpel ligt dat.
... Ik ben weer aan de slag met het vierde deel van Geheim dagboek. Het fascineert me, ik kijk opgewekt de zonnige winterdag in. Eindelijk heb ik ook een besluit genomen wat het verhaal over de abortus betreft. Dat moet erin, ondanks alles. Om Mabel te sparen heb ik lang gedacht: schrappen, maar dat zou verraad zijn.

- 11 maart 1984 Het moeilijkste zijn de verhalen over Mabel geweest, ik was er avonden, nachten beroerd van, ik lever haar wel erg uit. Nu zie ik dat niet meer zo. Het moet een goed boek worden, dáár gaat het om. En dan: wat heb ik nog met Mabel te maken? Het enige dat me een beetje beklemt, is dat ze zo dicht in de buurt woont.

- 22 juni 1984 Meer en meer beschouw ik de dagboeken zoals ik ze publiceer als een literair kunstwerk. Ik móet de cahiers bewerken, veel ervan is bruikbaar, maar ook is er veel dat kan vervallen. Het is dwaas daarover een slecht geweten te hebben. Ik doe toch hetzelfd emet mijn gedichten? Het is volstrekt legitiem. Ik geef de teksten zoals ik ze publicabel acht. Dat ik m'n vroegere zelf en m'n omgeving daarbij soms een andere kleur geef, komt niet alleen mijn visage, maar ook de boeken ten goede. Waarom zou je de echtheid zo ver voeren dat je de lezer gaat vervelen? Dé waarheid kan toch nooit gezegd worden, die bestaat niet.

- 7 oktober 1984 "De overtuiging dat men er te veel is, is realistischer dan de verwaandheid dat men onmisbaar is."

- 4 januari 1985 Gistermiddag heb ik het dagboek 1954 tevoorschijn gehaald, want ik moet het nieuwe deel gaan samenstellen. Prompt heeft het me weer in de misère gestort. Het was erg onaangenaam om zo rechtstreeks met je totale ontreddering te worden geconfronteerd. De scène met Rabah is een dieptepunt in mijn leven, die schok, die waarschuwing heeft vérgaande gevolgen gehad. Toen ik M. vertelde over de ingewikkelde situatie met Mabel en de drie Arabieren was hij juist opgetogen. Seks, geweld, de dreiging van moord, dat moest er juist allemaal in.

- 25 januari 1985 De vroege Rembrandt (Palamedes) is een horreur. Twintig was hij toen al, een volstrekt talentloze prutser zou je hebben gezegd.

- 8 april 1985 Ik heb de roes verwerkt en koester geen verwachtingen meer. Maar het is eindelijk ook tot mijn gehersenspoelde hoofd doorgedrongen dat ik lang ten onrechte in een hoek ben gedreven. Dat ik wel degelijk enkele verdiensten heb. Dat mensen van me zouden kunnen houden. Ik houd van niemand meer, behalve van M. Familie bestaat niet voor me. De paar vage vriendschappen hebben haast geen betekenis. Ik ben geen misantroop, maar het interesseert me gewoon niet, dat geblaat van mensen met wie je ooit door toeval in aanraking bent gekomen en die uit gewoonte beslag op je blijven leggen.

- 7 juni 1985 Zojuist heb ik een jonge merel losgeknipt uit een net van de buren. Zoiets brengt me altijd in een conflict. Je beschadigt andermans eigendom, maar je kunt een dier toch niet zo laten lijden?

- 28 juli 1985 Een mysterie is opgelost. Terwijl ik zat te lezen, hoorde ik opeens het angstaanjagende geluid waarvan ik 's nachts wel eens wakker ben geworden. Wat bleek: er kroop een grote wijngaardslak over de ruit achter me. Af en toe kwam zijn vochtige huisje tegen het glas. Dat veroorzaakt een hoog, vibrerend gegier, heel griezelig. Het gebeurde maar een enkele keer. Het huisje moest onder een bepaalde hoek het glas raken, het effect en ook een beetje de klank van een glasharmonica.

- 11 september 1985 Hij schreef een recept voor nieuwe brillenglazen. We zijn er meteen mee naar de opticien gegaan. Ik heb zoveel herseninhoud, kreeg ik daar te horen, dat monturen voor mij altijd te korte poten hebben. In plaats van te zeggen: meneer, u hebt een waterhoofd.

- 13 oktober 1985 Hoe moet je over een ongeneeslijke ziekte schrijven? Gisteren las ik Nee heb je van Renate Rubinstein en nu weet ik het. Zó dat de lezer de tranen van het lachen over het gezicht lopen. Ziekte, ouderdom, dood, het is geen welkome trits. Word je een jammerende zeurpiet, een aansteller die alles overdrijft? Of word je een van de respect afdwingende mensen die van wat hun aan leven en kracht rest, maken wat er nog van te maken valt?

- 24 november 1985 Waarom zo exquis eten? Van alle weelde die de aarde biedt, zijn alleen de zaligste spijzen voor mij betaalbaar. Voor het prachtigste huis, de beste kunst, de mooiste kleren zelfs moet je onmetelijk rijk zijn. Maar iets beters dan een gebraden houtsnip met cantharellen, precies op het juiste moment opgediend, bestaat er niet.

- 1 januari 1986 Zo moet je een jaar beginnen: met een goed orgasme.

- 16 april 1986 Hoeveel mooie dingen ik ook heb, het lijkt zodoende op een old curiosity shop. De dingen zouden in een huis van weelde ereplaatsen krijgen. In het kamertje waar ik dit schrijf, zie je werken van Goudt, Della Bella, Dujardin, Fantin-Latour, Braquemond, Shannon, Mankes, Van Gelder, Deveria, Ward. Er is het belangrijke beeld van Leighton, zeldzaamheden als de strigilis en de strigilishouder, bijzondere etnografica, een prachtig Ming-beeld.

- 6 augustus 1986 De gierige, schrepe Hollander en de gulle, ronde Belg, de steile calvinist tegenover de weelderige katholiek. Nee, ik vergis me niet. Proef hoe ze eten en drinken. De Hollander eet vies, een zuinig stukje vlees, geen vis, veel kookaardappels, hij drinkt er niet bij. De Belg eet lekker, een goed stuk vlees of vis, frieten, de nationale trots, hij drinkt er wijn of bier bij. Het verschil is zo groot dat je in Nederland in een doorsnee-restaurant walgt van het je voorgezette voedsel, terwijl je in België in een dergelijk etablissement smakelijk eten krijgt voorgezet.

- 5 oktober 1986 Ik heb 57 jaar alleen geslapen, maar ik ben er helemaal aan gewend geraakt met M. te slapen. Hij slaapt heel vast, maar als ik uit bed ben geweest en terugkom, merkt hij dat en draait hij z'n rug naar mij toe. Ik sluit hem dan in, mijn buik tegen zijn billen, de voorkant van mijn dijen tegen de achterkant van de zijne.  Het is heerlijk zijn warme lijf tegen me aan te voelen, zo slaap ik lekker in.

- 15 oktober 1986 De Fettecke van Joseph Beuys in de Kunstacademie van Düsseldorf werd door schoonmakers voor een smerige plek aangezien en grondig gereinigd. De laatste restjes gingen de vuilnisbak in. Je zou een leger van zulke schoonmakers in de musea voor moderne kunst aan het werk willen zetten.

- 25 januari 1987 Gisteren heeft M. de samples voor een proefvertaling van Geheim dagboek klaargemaakt. Hij had een goede keuze gemaakt uit de delen 1, 2, 4 en 6, daarbij schreef hij een aardige verbindende tekst. Hij zal, denk ik, niet rusten voor ik wereldberoemd ben.

-18 april 1987 Er waren kievitseieren te koop bij de ISPC, Breda, Hollande. Ze kostten f 3,75 per stuk. Zojuist het ik een kievitsei geproefd, voor het eerst in onheuglijke tijden. Natuurlijk maakte ik er een kleine ceremonie van. Heel, heel even gekookt. Geserveerd in een antiek dopje. Erbij een stukje vers getoost Frans brood, besmeerd met door buurvrouw Cobie gekarnde boter. Wat grof zeezout erover en hap. Het glazig-blauwe wit maar nét gestold. De donkeroranje dooier zo zalig. Een slok goede sherry na. Hoe is het mogelijk dat een mens kniest over het leven!

Lees verder deel 17

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.


zondag 5 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 15 (1982-1983)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 15 (1982-1983) (Nederland, 2000): 227 blz: Uitgeverij Bert Bakker

Het 15e deel van het "Geheim dagboek" is het laatste deel dat Hans Warren zelf geredigeerd heeft. In augustus 1982 wordt Hans Warren opgenomen in het ziekenhuis om geopereerd te worden aan zijn lies en armen. In dit deel uiteraard weer veel bezoeken aan musea en tentoonstellingen en aan dure restaurants. Er staan  stukken in over Kavafis, de favoriete dichter van Hans en Constantin Guys, de favoriete tekenaar van Hans. Een stuk over het koraal dat in de Zeeuwse wateren groeit. In december 1983 maken Hans en Mario een reis in de voetsporen van Kavafis langs Athene, Caïro, Alexandrië en Istanbul. Ook weer verslag van het liefdesleven en de ruzies tussen Hans en Mario.

- 16 augustus 1982 Zojuist kwam het bericht dat ik morgenochtend om halftien in het ziekenhuis word opgenomen voor de operatie aan mijn lies en aan mijn armen. Ik ben blij dat het gebeurt en voel me rustig. Mario is veel nerveuzer dan ik. Wel zie ik tegen de narcose op, maar die is onvermijdelijk. Ik zal me aan al de handen toevertrouwen die zich met mijn bezig gaan houden. Het beste bewijs is mogelijk mijn handschrift: vaster en regelmatiger dan meestal het geval is.

- 23 augustus 1982 Wie met een voorliefde voor dagboeken, memoires en andere autobiografische geschriften behept is, komt niet altijd aan zijn trekken bij de schrijvers en de dichters van zijn voorkeur. Van hen zou je immers alles willen weten, elke emotie willen kennen, elke voorkeur en tegenzin, elk geheim, elk bedrog, wat ze mooi en lelijk vonden, en lekker, wat ze bewonderden en verfoeiden - zo veel mogelijk. En soms, in dagboeken, kom je daar werkelijk achter.

- 6 september 1982 Mario plaagt me wel eens: als ik er niet was, zou je een raar oud mannetje worden. In hoeverre is dat juist? Doordat hij in mijn leven is gekomen, veranderde er erg veel. Zijn inzet voor mij maakt waarschijnlijk dat ik meer kan, meer bereik. Het is jammer dta hij me niet inspireert tot gedichten. Mogelijk doordat ik hem direct had, niet hoefde smeken of werven. Hij heeft me ervan weerhouden het werk voor de krant op te zeggen. Zonder hem zou ik nooit aan de complete Kavafis-vertaling begonnen zijn. Zonder hem geen registers, noten, zorgvuldige correcties, bemoediging, waardevolle adviezen. Ik kan op hem rekenen. Onbegrijpelijk dat een jongeman van tweeëntwintig jaar dit allemaal kan.

- 19 september 1982 Merkwaardig is dat je in brieven aan een bepaalde persoon alles een bepaalde kleur geeft. Heel anders dan in een dagboek. Je praat naar iemand toe, komt hem of haar tegemoet, en dat vervormt alles een beetje, óók jezelf. Hoe eerlijk je ook bent, je toont toch het duidelijkst de facetten die bij de ontvanger in de smaak vallen, je wilt behagen. Tegenover iedere correspondent ben je een ander, zelfs in je leugens en onoprechtheid.

- 10 december 1982 Vanmorgen kwam er een envelop met knipsels van besprekingen over het tweede deel van mijn dagboek, waaronder een stuk door J. Huisman in het Algemeen Dagblad, waar ik verlegen mee ben. Hij vergelijkt me met Léautaud, Pepys en Flaubert.

- 20 december 1982 Gerrits grapje over zijn versie van Die Wahlverwandtschaften werd door niemand opgemerkt. Hij zei: "Elkaar aanstoten en ... o, ik bedoel aantrekken en afstoten ..."

- 28 maart 1983 Hard gewerkt aan de Spiegel van de Nederlandse poëzie. Wat Mario allemaal voor me doet! Met al zijn energie en kennis helpt hij me, hij stuwt mij op, stuurt bij, houdt de moed erin. Zijn bewondering voor mij blijft grenzeloos. Na het herlezen van Steen der Hulp, in verband met de herdruk, was hij weer in alle staten. Het maakt me wel eens moe, maar wat zou ik zijn zonder hem? Zou ik de strijd niet hebben opgegeven? Ik ben bang van wel. Ons leeftijdsverschil houdt me bovendien jong van geest. Ik ben gedwongen belang te stellen in allerlei zaken die anders wellicht buiten mijn gezichtsveld zouden blijven.

- 20 mei 1983 En wij? Mario en ik hebben de laatste tijd zo vaak afschuwelijke ruzies dat ik overweeg me van hem los te maken. Het gaat er niet eens meer om wie er gelijk heeft of niet, ik wil die ellende voorkomen. Beter eenzaam dan deze vernederende botsingen.

- 27 juni 1983 Langs dijken en wegen bloeien sinds het gebruik van de gifspuit afnam meer bloemen. Naast het nieuwe fietspad tussen 's-Gravenpolder en Ovezande groeit een overdaad aan klaprozen, kamille en kaasjeskruid. De klaprozen zo rijkelijk dat je aan impressionistische schilderijen moet denken.

- 21 oktober 1983 Na het avondeten (lamszadel) kreeg Mario een erg aanhankelijke bui, hij maakte me geil en we praatten met heel geknepen stemmetjes. We waren beesten. Ik een kikkertje, en hij nu eens een konijntje, dan weer een zwart poesje met witte voorpootjes, en soms een "foebal". En ik moest eigenlijk Ome Leo, de grote leeuw, zijn. Juist toen ik aan het brullen sloeg, wordt er op het raam getikt. Hoe lang de persoon buiten van onze voorstelling heeft genoten? We vielen natuurlijk prompt stil.

Lees verder deel 16

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

donderdag 2 augustus 2018

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 14 (1981-1982)

Hans Warren: Geheim dagboek: Deel 14 (1981-1982) (Nederland, 1999): 200 blz: Uitgeverij Bert Bakker

Nu hij Mario als partner heeft is Hans Warren productiever dan ooit. In dit deel wordt verteld hoe de delen 1 en 2 van "Geheim dagboek" persklaar worden gemaakt. Verder zijn er de besprekingen van boeken die Hans gelezen heeft en veel uitstapjes naar musea en goede restaurants, waarvan "Inter Scaldes" het favoriete restaurant van Hans en Mario is. Tussendoor nog een reis naar Griekenland en Istanbul, eentje naar Rome en eentje naar Parijs.

- 15 januari 1981 Deel 1 van  Geheim Dagboek is bijna klaar. Of ik later, als alles verwerkt is, de oorspronkelijke dagboeken bewaar, weet ik niet. Er staat te veel onbeduidends in. Het beste lijkt me dat ik nu het geheel nog eens doorlees en dan ga typen. Ik zal ook nog namen veranderen. Duif wordt Willem, M.de R. zal ik niet Bea maar Sybille noemen. Dat werd ook wel gezegd, en die naam past beter bij haar. Op die manier kan ik nog veel camoufleren.

- 9 februari 1981 Wie over een lange periode dagboek houdt, weet welke fouten het geheugen maakt. Gebeurtenissen en perioden gaan samenvallen. Woorden van de een schrijf je aan de ander toe. Je denkt met X ergens geweest te zijn, het blijkt met Y te wezen. Jaren lopen door elkaar, er ontstaan hiaten. Niets is bedrieglijker dan de herinnering, niets onbetrouwbaarder dan memoires.

- 16 maart 1981 Ik ben zo blij met Mario. Het is jammer dat ik door mijn drift deze prachtige verhouding een beetje aangetast heb, zo voel ik het toch. Het aldoor bij elkaar zijn was wennen voor mij. Het langst heeft het voor me geduurd om het samen slapen prettig te vinden. Maar wanneer ik nu naast hem schuif onder de grote donszak en dan zijn warme en soepele jonge lichaam naakt tegen me aan voel, en ook als hij diep en vol vertrouwen slaapt, ben ik gelukkig. Hoe bestaat het dat ik, een oudere, onaantrekkelijke man, zó  bemind word door een zo mooie en jonge kerel?

- 26 april 1981 We praatten voorzichtig over onze moeilijkheden, onze verschillende opvattingen. Mario zocht toenadering door zich tegen me aan te drukken. Hij voelt zich blijkbaar "rechteloos". Een zielig hondje op het eilandje had hij aldus toegesproken: "Jij bent ook zonder rechten ..."

- 25 mei 1981 De eerste de beste bundel waardeloze gedichten of knullige vertelsels is automatisch literatuur, en unieke geschriften die over extreme toestanden, obsessies en bezetenheden handelen zouden dat niet zijn. Juist onder die boeken die mogelijk in de marge van de grote literatuur geschreven zijn, bevinden zich mijns inziens vaak de meest fascinerende geschriften: dagboeken, brieven, biografieën, reisbeschrijvingen, essays, invallen. In wezen is er geen grens. Mits goed geschreven en origineel gedacht kan een kookboek of een werk over het fokken van duiven literatuur zijn.

- 23 augustus 1981 Er zaten nog steeds foutjes in de proeven. Mario, die het boek nu wel voor de tiende keer doorgenomen heeft, zegt dat hij het nog steeds prachtig vindt. Hij vroeg hoe ik op 24 juli 1944 kon opschrijven dat het werken voor de Wehrmacht op 5 mei 1945 klaar moest zijn. "Het staat er zo ongeloofwaardig." Ik heb hem de passage in het originele schrift laten zien. Wanneer ik dat cahier, zoals mijn plan is, later vernietig, wordt het inderdaad een vreemde situatie. Nu heeft hij het in elk geval gezien. Hoe ik destijds aan die wijsheid kwam, weet ik uiteraard ook niet meer.

- 15 september 1981 Andreas vertelde me gister dat ik de Culturele Prijs van Goes krijg. Men heeft neiging daar wat neerbuigend over te doen, ik vind het juist aardig wanneer je in je directe omgeving geëerd wordt.

- 11 oktober 1981 De roes van spanning rond Geheim Dagboek raakt uitgewerkt. Er zal niet veel veranderen, ik moet verder. Waardering krijgen voor iets wat je op twintigjarige leeftijd maakte, is ook ietwat bitter: of je door je jongere zelf voorbijgestreefd wordt.

- 22 oktober 1981 ... Het komt ook een beetje doordat ik de organisatie helemaal aan Mario overlaat. Hij is daar veel beter in dan ik, hij regelt de reis als een militaire campagne en weet overal de weg. We zouden geen derde zien van wat we nu zien als hij zich niet zo inspande. Maar hij jaagt me voort, soms doet hij zo bot. Misschien zijn ruzies wel noodzakelijk in het leven, en moet je je daar bij neerleggen. Ik heb dat nooit gekund.

- 15 november 1981 Ik reserveerde voor het diner bij "Inter Scaldes". Het eten was buitengewoon goed. Niemand had ooit zulke voortreffelijke wildpaté gegeten, ook de hertenbiefstuk was heerlijk. Toen door de obers de vier grote zilveren cloches plechtig van onze borden werden gelicht en een paar minuscule nouvelle cuisine-hapjes te voorschijn kwamen, zei Gerrit heel luid en in zo plat mogelijk Zeeuws: "Wi bin noe de petaoten?" Iedereen gierde het uit, aan alle tafels.

- 15 januari 1982 Het gaat beter met het redigeren van Geheim Dagboek, deel II, ik heb nu het jaar 1946 af. Ik mag die H.W. niet, hij urmt mij te veel. Ook zit ik met een probleem: toen ik op de gemeentesecretarie werkte, heb ik een keer geknoeid met evacuatiegelden. Ik maakte er een notitie over en schaam me daar nu voor. Ik legde het geval aan Mario voor: beter schrappen? Hij wil per se dat ik het vermeld. We hebben er gisteravond in bed lang over gestreden, konden er niet van slapen. Hij heeft gelijk, het was een zwak ogenblik.

- 22 februari 1982 Ik ben het met George Sand eens dat de ouderdom de mooiste en rijkste leeftijd is, als je tenminste een redelijke gezondheid behoudt. Het is dat je weet dat het niet meer zo lang kan duren, maar verder zou ik met niemand willen ruilen. Ik vind het leven nu veel boeiender en aangenamer dan het ooit is geweest. Het is of ik alles nader kom, of ik intenser, dieper beleef. Natuurlijk heeft het invloed dat ik nog nooit zo gelukkig geweest ben met iemand als nu met Mario, en ook dat ik het nog nooit zo goed heb gehad.

- 10 juli 1982 Ik ontzag het met die hitte te gaan koken, en we besloten Maartje Boudeling dat voor ons te laten doen. Veel mensen hadden blijkbaar dezelfde gedachte gehad, "Inter Scaldes" zat helemaal vol. We namen het menu van de maand, buitengewoon lekker en goedkoop: met aperitief en een paar prachtige wijnen honderd gulden de man. Zelden zijn we zo voordelig uit geweest.

Lees verder deel 15

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.