Georges Perec: De wedergekeerden

Georges Perec: De wedergekeerden (Frankrijk, 1972): 126 blz: Vertaald door Guido van de Wiel (2022): Uitgeverij de Arbeiderspers

 

 

Georges Perec (1936-1982) was een Franse schrijver en lid van de literaire stroming Oulipo (Ouvroir de littérature potentielle ("Werkplaats voor potentiële literatuur")). Hij hield ervan om zich bij het schrijven van zijn teksten door allerlei vormbeperkingen te laten leiden. Hij schreef hiermee een soort van OpperFrans, vergelijkbaar met het Opperlans van Hugo Brand Corstius. De drie bekendste boeken van Perec zijn waarschijnlijk: "Het leven een gebruiksaanwijzing", "'t Manco", waarbij de letter e geheel ontbreekt en "De wedergekeerden" waarbij de letter e de enige toegestane klinker is.

Over het algemeen houd ik niet zo van experimentele teksten. Maar, en dat moet ik Georges Perec en zijn vertaler Guido van de Wiel nageven, ik heb "De wedergekeerden" met veel plezier gelezen en vaak hardop moeten lachen om de absurde taalvondsten. Ik zal hieronder een aantal citaten uit dit erg vermakelijke boek geven:

Ter geleide van het boek:

- We verzekeren met klem:

denkt de lezer trekken te herkennen, 

weet, de tekst beschreef

nergens echte mensen.

Perec

De openingszin van het boek:

- Net bevreesd mekkerende beesten, bereden zeven velvet green Mercedessen-Benz, de vensters bedekt met crème-gele repen crèpe, beheerst West End Street en zwenkten de eerste weg rechts te Temple Street, steegjes met sterrenkers nemend, begrensd met berken en essen, welke de plek wezen der tengere en tevens verheven Exeter kerk.

 

- De peeteetee-klerk smeerde z'n keel, krepte z'n schedelvel, schepte z'n nehs leeg en schreef met een bedeesde geste netjes enkele tekstregels met hellende letters.

 

- De eerste sergent keek verweesd:

 "Nee, echt ... m'n scheetje ... m'n teddybeertje!"

 "Je teddybeertje?" sneerden de messentrekkers en rebellen met één stem. "Heel sterk! De meeste kerels wensen met deze teef, met deze felbegeerde teef het bed te delen!"

 "D'r frêle leest!"

 "D'r memmen!"

 "D'r benen!"

 "D'r nek!"

 "D'r wespentelje, perfect gekneed!"

 "D'r gewelfde reet!"

 "En d'r Helleense trekken!"

 "En d'r hemelse zweetplekken!"

 "En d'r ebben vlechtjes, wervelend meebewegend met de melteem!"

 

Op het einde ontaardt het boek in een heuse orgie:

- Stephen Brewster trekt z'n pents neer en demenstreert z'n edele delen: Hemel! Z'n heer bleek een lengte te hebben: het leek wel een slehrf. Het verpletterendste, het meest, meest verpletterende bleek echter: z'n reservebeen kende kenmerkend getekende etsen welke perfect de edele Engelse, Helleense en Zweedse heerseressen representeerden! 

 

"De wedergekeerden" is een feest voor de liefhebbers van het werk van Hugo Brandt Corstius!

Originaliteit en vertaling *****

Leesbaarheid ***

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

Georges Perec: Het leven een gebruiksaanwijzing

Georges Perec: Het leven een gebruiksaanwijzing (Frankrijk, 1978): 512 blz: Vertaald door Edu Borger (1995): Uitgeverij de Arbeiderspers

 

 

"Het leven een gebruiksaanwijzing" is een zeer ambitieuze roman. Het schrijven ervan zal een enorme klus zijn geweest, maar ook het lezen ervan kost heel wat inspanning. Het boek gaat over een appartementencomplex ergens in Parijs waarvan de levens van de huidige en vroegere bewoners worden geschetst in een groot aantal verhalen, die onderling samenhangen.

 

Perec doet daarbij iets opmerkelijks. Om de levens van die mensen te schetsen vertelt hij vaak wat er zich precies in hun appartement bevindt. Hij maakt hierbij zeer veelvuldig gebruik van opsommingen. Die opsommingen kunnen van alles omvatten, hij somt bijvoorbeeld 100 verschillende soorten etenswaar op die in een winkel liggen, maar ook wat er op de schilderijen staat die in een bepaald appartement hangen. Het is een manier van schrijven waar je aan moet wennen, maar ook een die sowieso moeilijk blijft om te lezen.

 

In de verhalen die Perec vertelt combineert hij door hem verzonnen vertalen met verhalen over dingen die echt gebeurd zijn. Het is daarbij moeilijk om uit te maken wat echt en wat verzonnen is. 

Ik denk dat "Het leven een gebruiksaanwijzing" een van de beroemdste (en waarschijnlijk ook een van de meest leesbare) experimentele romans is die ooit zijn uitgegeven. Eerlijk gezegd houd ik niet zo van experimentele boeken en ook deze roman vond ik een pittige kluif om te (her)lezen. Na de eerste lezing stond "Het leven een gebruiksaanwijzing" op mijn lijst met mijn favoriete romans, weliswaar vrij onderaan op die lijst. Ik heb hem nu van die lijst afgehaald.

Om een citaat heb ik hardop moeten lachen toen ik het las:

- De andere spotprent heet Het goede recept: in een in Dubout-stijl getekend restaurant maakt een klant zich kwaad omdat hij een grote brok vlees in zijn vegetarische groentesoep vindt. De ober is minstens even verontwaardigd en laat de kok komen om de zaak te verklaren. Deze laatste zegt: "Iedere kok laat wel eens een steakje vallen."

 

De vertaling van het boek door Edu Borger is mij uitstekend bevallen. Ik zou het pas echt geweldig vinden als er een vertaler en bewerker opstaat die het aandurft om niet alleen de roman te vertalen maar om de hele roman naar het Nederlands te bewerken bijvoorbeeld een studentenhuis in Utrecht met mensen die niet "Le Monde" lezen maar de Volkskrant, het NRC of de Telegraaf. Wie voelt zich geroepen?

 

   

 

Ik durf "Leven een gebruiksaanwijzing" met een gerust hart aan te bevelen aan de avontuurlijke lezer die niet opziet tegen enige leesinspanning, maar zelf snakte ik na het lezen van dit boek naar een eenvoudig ééndimensionaal boekje.

 

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

 

Raymond Queneau: Stijloefeningen

Raymond Queneau: Stijloefeningen (Frankrijk, 1947): 143 blz: Vertaald door Rudy Kousbroek (1978): Uitgeverij de Bezige Bij

"Stijloefeningen" van Raymond Queneau is een heerlijk boekje om op je gemak door te lezen. Om jullie mee te laten genieten van de onnavolgbare stijl van Queneau (en zijn vertaler Kousbroek) bestaat de rest van deze bespreking voornamelijk uit citaten.

Een paar citaten uit de inleiding van Rudy Kousbroek:

- Exercises de Style is niet een echte roman, maar éen zelfde verhaal op 99 verschillende manieren verteld. Het speelt in een Parijse autobus van lijn S, tegenwoordig lijn 84: een modieuze jongeman - een zazou, zoals men in die tijd zei - maakt zich kwaad omdat hij op zijn tenen wordt getrapt. Later op de dag, vanuit dezelfde bus, ziet de verteller de jongeman opnieuw. Hij wandelt bij het Gare Saint-Lazare in gezelschap van een soortgenoot die hem adviseert een extra knoop aan zijn jas te laten zetten. Dat is alles: een volstrekt zinloze en onmiskenbaar Queneau-achtige geschiedenis.

- Geen twee varianten zijn precies gelijk, dat wil zeggen ze worden niet alleen anders verteld, maar er gebeurt ook niet helemaal hetzelfde.

- In deze vertaling is niet alleen de tekst in het Nederlands vertaald, maar ook de plaatselijke achtergrond. ... De autobus van lijn S, alias lijn 84, is veranderd in een gemeentetram van lijn 16, het Gare Saint-Lazare in het Concertgebouw en het Cour de Rome in het Jan Willem Brouwersplein. Ook de verdere parafernalia zijn Nederlands.

Er volgen nu een aantal citaten uit de 99 varianten op hetzelfde verhaal:

Flaptekst:
- In dit meeslepende verhaal, geschreven in zijn eigen onnavolgbare stijl, toont de befaamde schrijver X - een geboren verteller die al verschillende best-sellers op zijn naam heeft staan - ons weer een aantal uit het leven gegrepen karakters. De held van dit verhaal, dat toegankelijk is voor lezers van elke leeftijd, ontmoet in een tram een geheimzinnige persoon, die ruzie zoekt met een willekeurige passagier. In de slotepisode komen wij deze raadselachtige figuur weer opnieuw tegen; ditmaal staat hij uiterst aandachtig te luisteren naar de raadgevingen van een van zijn vrienden, een verfijnde meester-dandy. Het geheel blijft de lezer bij als een machtig epos, door de schrijver X met meesterhand geciseleerd.

Figuurlijk:
- Op het middelpunt van de dag, tussen de reislustige sardines samengepakt in een blauwflankige gemeentekever, voer plotseling een langhalzig kaalgeplukt kuiken uit tegen een hunner, vreedzaam van aard, en zijn woordgeluid verspreidde zich in het luchtruim, vochtig van protest. ...

Bijzonderheden:
- Om 12 u. 17, in een bijwagen van lijn 16, lang 12 meter, breed 2,20 m en hoog 3,04 m, op een afstand van 3,6 km van het eindpunt van de lijn, vervoerende 48 personen, richt een individu van het mannelijk geslacht, oud 27 jaar, 3 maanden en 8 dagen, lengte 1 m 72, gewicht 65 kg, op het hoofd een 17 cm hoge hoed, waarvan de bol is omgeven door een lint van 35 cm lengte, het woord tot een man oud 48 jaar, 4 maanden en 3 dagen, lang 1 m 68 en wegend 77 kg ....

Woordsamenstellingen:
- Ik achtertrambalkonde stampvol-medemenselijk in een amsterdams-twaalfuurlijke ruimte-tijd en nabuurschapte een langhalzige hoedomkoorde snotaap. ...

Ontkenningen:
Het was nog een boot, noch een vliegtuig, maar een aards vervoermiddel. Het was noch ochtend, noch avond, maar twaalf uur 's middags. Het was noch een zuigeling, noch een grijsaard, maar een jongeman. ...

Onderscheid:
- In 't gemeenteblik (niet te verwarren met de gemeentestoffer) ontwaarde ik een geplukte kip (en niet een geplakte kop) met een verbazend lange hals (niet een verlangende baltse haas) en op zijn hoofd een wonderlijke hoed (niet te verwarren met een woederlijke hond) omgeven door een gevlochten koord (en niet door een gevluchte Koerd). ...

Kreten:
- Hemeltjelief! Twaalf uur! tijd om de tram te pakken! wat een drukte! wat een drukte! wat staan we op elkaar gepakt! moet je zien! die vent daar! wat een postzegel! en die nek! ...

Gezwollen:
- Rond het uur dat er kloven beginnen te vallen in de rose vingers der dageraad besteeg ik gelijk een gezwinde pijl een tramwagen, rijzig van gestalte en cyclopisch van oog, snellend langs het kronkelige traject van lijn 16. ...

Telegrafisch:
- TRAM AFGELADEN STOP JONGEMAN LANGEHALS GEVLOCHTEN HOEDBAND BELAAGT ONBEKENDE MEDEPASSAGIER STOP MOTIEF ONDUIDELIJK STOP KWESTIE PER ONGELUK EXPRES GEPLETTE TENEN STOP JONGEMAN KRUIPT SCHULP STOP VEERTIEN UUR HALTE CONCERTGEBOUW STOP VRIEND GEEFT JONGEMAN KLEDINGADVIES STOP KNOOP VERZETTEN STOP ARCTURUS

Tanka:
- Als lijn 16 stopt
Een vent met een hoed stapt in
Twee zijn er nijdig

Later bij 't Concertgebouw
Is er sprake van een knoop

Germanismen:
Mensch, wat mei passiert is. Ik sta of der stratenbaan, alles voll belegt, enta staat so'n mieser kerel, grauwzaam afgemaagerd, die hals wederwaardig uitgedeend, een echter moeffiger slapswans. ...

Gastronomisch:
Na bruin te zijn gebakken onder een licht sudderend zonnetje stapte ik in een bosbeskleurige tram, waarin het krioelde van passagiers als maden in een overrijpe kaas. ...

Niet alle 99 varianten zijn even geslaagd, en iedereen zal zijn eigen voorkeuren hebben, maar "Stijloefeningen" is een zeer speels en humoristisch boekje. De inleiding, bewerking en vertaling door Rudy Kousbroek zijn voortreffelijk. Liefhebbers van "Opperlans" van Hugo Brandt Corstius zullen dit boekje waarschijnlijk ook wel weten te waarderen.

  

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.
 

Louis-Ferdinand Céline: Dood op krediet

Louis-Ferdinand Céline: Dood op krediet (Frankrijk, 1951): 614 blz: Vertaald door Frans van Woerden (1979): Uitgeverij Meulenhoff: Oorspronkelijk uitgever Gallimard

Ik heb in 2001 een eerdere poging gedaan om "Dood op krediet" te lezen. Destijds kwam ik tot blz 66. Toen was het me te veel.

Begin dit jaar (2011) heb ik "Reis naar het einde van de nacht" gelezen waar ik zwaar van onder de indruk was. Daarom heb ik besloten om een nieuwe poging te wagen. Nu al op blz 38 gestrand.

De schrijfstijl die een gesproken taal suggereert en bestaat uit korte zinnetjes die steeds door 3 gedachtepuntjes worden onderbroken heeft een hallucinerend effect en ik kan er mijn aandacht niet bijhouden. Geef mij maar een standaard literaire tekst.

 

Georges Perec: 't Manco

Georges Perec: 't Manco (Frankrijk, 1968): 310 blz: Vertaald door Guido van de Wiel (2009): Uitgeverij de Arbeiderspers: Oorspronkelijk uitgever: Editions Denoël

De Franse schrijver Georges Perec vroeg zich af of het mogelijk was om een complete  leesbare roman te schrijven in het Frans zonder ook maar een keer de letter e te gebruiken. Tijdens het schrijven merkte Perec al snel dat juist door de vormbeperking zijn fantasie en creativiteit gestimuleerd werd.

40 jaar later maakte Guido van de Wiel deze Nederlandse vertaling, ook zonder de letter e te gebruiken. De hoofdpersonen van het boek dragen klinkende namen als Anton Vocalis, Douglas Haig Clifford of Olga Mavrokhordatus. Wat opvalt in het boek is dat er nogal veel opsommingen in voorkomen. Ook worden 'n, 't, 'm of vijf stuks of 'n half dozijn veel gebruikt. Perec gebruikt nogal veel taalgrapjes in zijn tekst die me helaas meestal ontgaan.

Wat vind ik nu van dit boek? Ik heb het gelezen tot en met blz 49 plus de toelichting van de vertaler. Voor creativiteit en fantasie ***** en voor leesbaarheid slechts **. Erg leuk voor de liefhebbers van Oulipo (Franse literatuurstroming) en het werk van Battus.