Paul Steenhuis & Murk Salverda: Jan Wolkers

Paul Steenhuis & Murk Salverda: Jan Wolkers (Nederland, 2002): 215 blz: Uitgeverij Waanders

 

 

Voor de meeste mensen zal het als een verrassing komen dat Jan Wolkers behalve een beroemd schrijver ook een belangrijk beeldend kunstenaar was. Zelf noemde Wolkers zich: beeldhouwer, schilder, schrijver, in die volgorde.

In dit mooie boek van uitgeverij Waanders maken we kennis met het beeldend werk van Jan Wolkers. Het boek begint met een groot interview met Jan Wolkers door Paul Steenhuis. Vervolgens een aantal bladzijden met foto's van grote beeldhouwwerken die Jan Wolkers vanaf 1987 heeft gemaakt, vooral van staal en glas.

In het tweede deel beschrijft Murk Salverda het beeldend werk van Jan Wolkers, waarbij hij het onderverdeelt in drie perioden: 

1): 1941-1960 met vooral figuratief werk

2): 1960-1986 waarin Wolkers abstracte kunst maakt waarbij hij allerlei materialen gebruikt, zelfs koeienstront.

3): 1987 tot heden waarin Wolkers grote beeldhouwwerken voor openbare ruimtes maakt, vooral van glas en staal en waarin hij zeer kleurige abstracte schilderijen maakt vaak bestaande uit enorme hoeveelheden stipjes.

Elk van die 3 delen wordt uitgebreid geïllustreerd.

 

Ik moet zeggen dat ik het een mooi boek vind. Afgaande op de afbeeldingen in dit boek is het misschien wat teveel gezegd om Wolkers een werkelijk groot beeldend kunstenaar te noemen. Ik heb helaas nooit één van zijn grote beeldhouwwerken in glas en staal gezien, maar die zien er op de foto's zeer veelbelovend uit. Van Jan Wolkers als schrijver ben ik geen fan. Ik denk dat ik mij goed kan vinden in Wolkers eigen beoordeling van beeldhouwer, schilder, schrijver. 

Voor een idee van de kunstwerken van Jan Wolkers, klik hier.

      

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

Onno Blom: Zo is het genoeg

Onno Blom: Zo is het genoeg: Het laatste jaar van Jan Wolkers (Nederland, 2008): 110 blz: Uitgeverij de Bezige Bij

 

 

Nadat Onno Blom door Jan Wolkers als zijn biograaf was benoemd, sloten Onno Blom en Jan Wolkers en Karina vriendschap en zocht hij hen een aantal keer op in Texel. Jan en Karina waren zeer gastvrij en zetten Onno uitgebreide maaltijden voor. Onno had altijd zijn aantekenboekje bij de hand.

"Zo is het genoeg" is het innemende en liefdevolle verslag van het laatste jaar van het leven van Jan Wolkers. Het is maar een dun boekje, maar het leest erg prettig en is verplichte kost voor de fans van Jan Wolkers. Ik ben intussen wel benieuwd geworden naar de biografie over Jan Wolkers, maar ik denk nog steeds dat ik die niet ga lezen.

 

Citaten:

- Zijn calvinistische jeugd had hem, naar eigen zeggen, "linea recta klaargestoomd om cum laude te slagen voor het examen Eeuwig Leven aan gene zijde van het graf".

- Elke ochtend werd Wolkers om halftien wakker gemaakt door Karina. "Ik bracht hem naar bed en wekte hem ' s ochtends," zegt zij. "Vroeger was dat wel anders. Dan was Jan om zes uur op, had zijn eerste romanpagina al uitgetikt, de aardappels geschild en gewassen en zijn ochtendgymnastiek gedaan. Ik moest dan nog als een mol uit mijn bed worden gepeuterd."

- Karina: "Adriaan Morriën heeft mij wel eens gezegd: "Vrouwen die van oudere mannen houden zijn veel intelligenter dan andere vrouwen." Daar ben ik het mee eens."

- Zijn goede vriend, de componist Willem Breuker, belde hij heel vaak. "Elke keer dat Jan belde," vertelt Breuker, "vroeg hij: "Ben je lekker aan het werk?" Vaste prik. Dat werk, dat betekende veel. Alles. Dat je iets doet."

- "Ik vind altijd alles. Ik heb zelfs de trouwring van mijn zwager teruggevonden, van, van ..." Wolkers kwam met geen mogelijkheid op de naam - en groef zijn geheugen af. "Hij was professor en zijn broer was architect en heeft zijn naam veranderd, zodat die geheel van karakter veranderde ... Kariiiiina! Hoe heet de broer van de professor met de veranderlijke naam?"

 "Rothuizen," zei Karina.

 "Ja," zei hij opgelucht, "dat is hem." Hij grinnikte, "De architect, die het VU-ziekenhuis heeft gebouwd, heeft zijn naam destijds veranderd in "Rotshuizen". En keerde zo alles om met één letter. Een minimale verandering met een maximaal effect."

- Aan Jan kan je zien dat je je ook uitstekend kan ontwikkelen met nog niet één jaar MULO op zak. Zijn kennis had hij zelf opgedaan, en was dieper dan die van menig professor. Jezus, wat leefde hij! Zo zie je maar weer dat je je nooit hoeft te vervelen, ook niet als je heel oud wordt. Dat vond Jan ook. Niet van dat gelul op je vijfenzestigste stoppen, nee, je gaat gewoon door met werken totdat je erbij neervalt. En dat heeft hij gedaan.

- Toen zij Wolkers had verlaten, in 1960, nadat zij drie jaar getrouwd waren geweest, probeerde hij zijn verdriet te vergeten door met talloze vrouwen naar bed te gaan. "Ik naaide de ene meid na de andere," staat in Turks fruit. "Ik sleepte ze naar mijn hol en rukte ze de kleren van het lijf en ramde me een ongeluk. Dan werkte ik ze de deur uit na een haastig glas drank." Twee jaar later was de ergste drift wel gezakt, al werd Wolkers door vele dames begeerd en nagezeten.

- Ook zoiets vreemds: zijn haar was gekamd. Karina liep op het bed af, zoende hem en haalde haar hand door zijn haar. Net zo lang tot het weer gewoontegetrouw woest alle kanten op stond. "De zusters hier weten natuurlijk niet dat je coupe á la Beethoven moet."

- Dieren geen ziel! Als je het trage temende gebalk dat het uitverkoren volk zondags tijdens de kerkdienst in psalm na psalm uitstootte, vergeleek met de zuivere zang van de eerste de beste merel, zou ik wel eens willen weten wie er bezield was en voor wie de hemelpoort potdicht moest blijven.

- Karina was aan het ziekenhuisbed intussen onvermoeibaar doorgegaan met het uitdelen van lekkernijen. Na de taartjes waren er stapels heerlijke zalmsandwiches met zelfgemaakte mayonaise uit de tassen gekomen. Wolkers had er venijnig bij geglimlacht. "Schrijver brengt biograaf om, staat er over een paar dagen in de krant. Na het eten van een broodje vis legde hij het loodje. De mosselen smaakten al niet zo lekker, maar dit was de genadeslag."

 

- Bij Dick Hillenius zeiden Renate Rubinstein en Aad Nuis vals: "Jan Wolkers is een domme beeldhouwer met een iets te mooie vrouw." Dat ging overigens over Annemarie.

 

- Er waren drie meisjes van vijftien aan de deur geweest voor "Meneer Jan". De Drie Gratiën in naveltruitjes. Karina had ze niet binnen durven laten, maar bij het weggaan hadden ze gezegd: "Wilt u Meneer Jan de groeten doen? Hij schrijft supermooi!"

 

   

 

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom. 

 

Onno Blom: Memoires van een biograaf

Onno Blom: Memoires van een biograaf: In de voetsporen van Jan Wolkers (Nederland, 2018): 247 blz: Uitgeverij de Arbeiderspers, serie Privé-domein (Nr. 299)

 

 

Onno Blom heeft ruim 10 jaar gedaan over het schrijven van een dikke biografie over het leven en werk van beeldhouwer-schilder-schrijver Jan Wolkers. Voor een mooie bespreking van die biografie "Het litteken van de dood" zie het blog van Koen. Tijdens het schrijven van die biografie hield Blom een aantekenboekje bij waarin hij af en toe wat opschreef wat met die biografie te maken had. Van die aantekeningen heeft hij een relatief klein boekje gemaakt dat als 299e deel is verschenen in de serie Privé-domein. Ik vind het een leuk en goed geschreven boekje dat een aardig beeld geeft van de mens Jan Wolkers. Het lijkt mij een uitstekende introductie tot het lezen van de hele biografie, maar dat zal ik wel nooit gaan doen.

 

Zoals gebruikelijk weer een aantal citaten:

- Toch moest ik grinniken, toen ik dacht aan die keer dat Jan, toen ik op het punt stond weer naar huis te vertrekken, ineens door de gang strompelde als Quasimodo. "Wat is dat op mijn rug?!" bulderde hij. "Een gezwel? Nee, het is mijn biograaf."

- In het laatste jaar van zijn leven groeide tussen de letterhamers van zijn Olivetti het spinrag. In het glinsterend web zat een klein, zwart spinnetje verstopt. Wolkers haalde zijn vingers snel weer van de toetsen. "Die mag ik toch niet storen met mijn geschrijf?" Hij liet het spinnetje op zijn hand lopen en zette het buiten in de tuin voorzichtig op de gifsla. "Als een lief koolmeesje het spinnetje ziet lopen," grinnikte Wolkers, "is hij toch nog verloren."

- Aan Annemarie stelde hij gnuivend van genot voor om haar reet te likken: "Veel kussen," besloot hij op 24 mei 1957 een brief aan haar, "op je mond, oren, erin vooral, kut, daar meer gelik over de hele lengte van de spleet, net of ik het sap uit een opengebarsten pruim oplik, je reet, met de prikkelende lucht van mest, net als bij die schapen toen, we lagen nota bene midden in de stront te neuken, in m'n neus."

- Wat weegt het zwaarst? Voor Jan Wolkers is het, bij alle waardering die hij in zijn leven heeft gekregen, frustrerend geweest dat zijn beeldend werk minder aandacht en waardering heeft gekregen dan zijn literaire werk. Hij noemde zich daarom nadrukkelijk "beeldhouwer-schilder-schrijver". In die volgorde.

- Toen de loodgieter bij Wolkers was aangekomen, had er een groot, dieproze doek op de ezel gestaan. "Wat vind je ervan?" had Wolkers trots gevraagd, terwijl hij zijn oog liefdevol liet dwalen over het naakte oppervlak van zijn spetterend roze schilderij. De loodgieter had even geaarzeld, maar zei toen: "Meneer Wolkers, wij Texelaars zijn altijd eerlijk. Het spijt me, maar ik vind het helemaal kut."

 Waarop Wolkers antwoordde: "Dat is mooi dat je dat zegt, hè, ik zie er ook wel een kut in."

- Nadat Wolkers zichzelf naakt op het omslag van Groeten van Rottumerplaat had gezet, liet Reve weten dat hij zich nimmer als "zuurstokpiemel Wolkers" aan het volk zou willen tonen. Terwijl Reve op zijn verjaardagsfeestjes altijd zo vrolijk was rondgegaan met zijn lul op een schaal. Naast de augurkjes, een blaadje sla en een kloddertje mosterd.

 

- Het laatste oordeel was, schreef Wolkers in De walgvogel, "gewoon een supernaturistenkamp". Daarom nam Jan geregeld een vriendinnetje mee. Dat wees hij dan op een huiselijk aspect van het schilderij: "Dat alle vrouwen, of ze nu naar de hel of naar de hemel gingen, op elkaar leken. Dat kwam omdat steeds dezelfde vrouw voor al die standen geposeerd had. En dat was natuurlijk de vrouw van de kunstenaar geweest."

 

- Carel Peeters schreef in Vrij Nederland dat Brandende liefde kennelijk betekende: "ik denk altijd aan van dattum". Waarop Wolkers aankondigde dat zijn volgende roman zo geil zou zijn dat Peeters zijn stijve lul als bladwijzer kon gebruiken.

 

- Tijdens een tochtje met een vriendinnetje door de duinen bij Wassenaar , in 1942, Lien was toen zestien jaar, ontmoette ze Jan Wolkers en maakte een afspraakje met hem. Ze spraken af bij de klok in de Leidse Hout en gingen wat drinken in het theehuis. Jan had een hart van bruine borstplaat voor haar meegenomen, waarop in witte sierletters stond geschreven: "I love you". "Ik zou willen," zegt Lien, "dat ik het hart bewaard had. Maar het was oorlog, dus heb ik het achter elkaar opgegeten." 

- Lien lacht. "Je moet weten: Jan had mooie blauwe ogen en kon goed vertellen met die bijzondere stem. Maar eigenlijk vond ik hem een beetje saai."

- Op de aanvraagkaart voor een gratis pak Rama, een soort margarine, vulde Wolkers in: "1. Ik heb de smaak van Rama vergeleken met die van ... stront gemengd met etter uit de zweren van een 80-jarige grijsaard. 2. Ik heb de smeerbaarheid van Rama vergeleken met die van ... een stuk rails van de Ned. Spoorwegen."

- Toen hij in de zomer van 1971 een week alleen doorbracht op Rottumerplaat rende hij poedelnaakt door de branding, zijn lul lekker vrij  slingerend tussen zijn benen, en fotografeerde hij zichzelf naakt.

- Daarna werd de muziek ineens zacht en zwoel. Karina, eenentwintig jaar jong, liep op hoge hakken en in imitatiebontjas het toneel op. Loom kleedde zij zich uit en ging naakt op een verhoging staan. Vervolgens hulde Wolkers haar naakte lichaam met behulp van leukoplast en dikke dotten watten in een witte wolk. De zaal werd doodstil. "je kon," schreef Wolkers, "een nylon onderbroekje horen vallen."

 

  

 

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.