William Dalrymple: In de schaduw van Byzantium (Groot Brittannië, 1997): 490 blz: Vertaald door Tinke Davids (1998): Uitgeverij Atlas: Oorspronkelijk uitgever Harper Collins
Aan het einde van de 6e eeuw en het begin van de 7e eeuw na Christus
maakte de Byzantijnse monnik John Moschos een uitgebreide reis langs
allerlei kloosters in het Byzantijnse rijk, waar hij een boek "De geestelijke weide" over schreef.
De Brit William Dalrymple liet zich inspireren
door dit boek en besloot om een reis te maken langs allerlei restanten
van Byzantium (voornamelijk kloosters) in Turkije, Syrië, Libanon,
Israël en Egypte. Dalrymple weet erg veel over Byzantium en is ook in de
huidige politieke situatie geïnteresseerd.
In de meeste van de bereisde landen (Turkije, Israël en Egypte) is het christendom een achtergestelde religie, in Turkije wordt stelselmatig het Armeense erfgoed vernietigd, in Israël is men alleen geïnteresseerd in het joodse erfgoed en in Egypte heeft de
Koptische kerk het zwaar te verduren. De uitzonderingen zijn Syrië en
Libanon waar de christenen grotendeels in vrede kunnen leven na de verwoestende burgeroorlog.
Dalrymple spreekt tal van mensen.Ook is het boek met veel humor geschreven. Al met al een van de
beste reisverhalen die ik ooit heb gelezen.
Een aantal citaten:
- Voor het moderne denken van de mensen gaat het Nabije Oosten vrijwel naadloos over van een klassiek verleden naar een islamitisch heden. Men vergeet gemakkelijk dat de wereld van de Levant gedurende meer dan driehonderd jaar - van de tijd van Constantijn in het begin van de vierde eeuw tot aan de opkomst van de islam in het begin van de zevende eeuw - vrijwel volledig gekerstend was.
- In veel opzichten lijkt de ontwikkeling van Turkije na de Tweede Wereldoorlog diametraal tegengesteld aan die van India. Daar had Gandhi geprobeerd het hele land te overreden tot
dhoti's, geweldloosheid en spinnewielen; het resultaat is een overweldigend materialisme. In Turkije heeft Atatürk het geprobeerd met de omgekeerde aanpak: hij verbood de fez, evenals het Arabische schrift, en trachtte de Turken tegen wil en dank naar Europa te halen. Het resultaat: een opkomende islamitische beweging, mullah's die in de moskeeën worden toegejuicht telkens als ze verkondigen dat de aarde plat is, en wereldwijze carrière vrouwen in Istanboel die met elkaar concurreren om de meest afdekkende sluier of middeleeuwse
burka.
- Het Buyuk Antakya Oteli is een opmerkelijk voorbeeld van het provinciale Turkse talent om grote bedragen uit te geven aan het bouwen van een heel goed hotel, om dat dan binnen enkele maanden te laten vervallen tot een moeras van kapotte apparatuur, lekkende geisers en rafelige elektrische snoeren. Er zitten geen peertjes in de fittingen, geen vlotters in de stortbakken, er komt geen water uit de kranen, er zitten geen knoppen aan veel van de deuren.
- Geschrokken van dat alles ging ik naar buiten voor een Turks bad in een ondergronds gewelf naast het hotel. Veertig minuten zat ik in de stoom terwijl ik bont en blauw werd geslagen door een halfnaakte Turk met een lendendoek: mijn benen werden uit de kom gedraaid, mijn knokkels geknakt en mijn nek werd half ontwricht. Het was buitengewoon onaangenaam, maar ik neem aan dat dit me tenminste afleidde van mijn reis de komende dag.
- En toch, ondanks alles, voel ik dat ik van Syrië ga houden. Ik heb het altijd een heerlijk idee gevonden dat je in Syrië nog kunt lopen op Romeinse wegen die sinds de tijd van Diocletianus niet meer van een nieuw wegdek zijn voorzien, waar je op kasteelmuren kunt staan die niet gerestaureerd zijn sinds de tijd dat ze door Saladin waren bestormd. Zo zou ik misschien ook blij moeten zijn dat je in het Baron kunt slapen tussen lakens die niet gewassen zijn sinds T.E, Lawrence ertussen geslapen heeft, en zelfs gebeten kunt worden door dezelfde kolonie beddenwantsen die ooit aan de grote Atatürk hebben geknabbeld.
- Tegenwoordig beschouwt men in het westen de islam vaak als een beschaving die heel anders is dan het christendom, en die daar zelfs van nature vijandig tegenover staat. Pas wanneer je in de oosterse "thuislanden" van het christendom reist, realiseer je je hoe hecht beide godsdiensten eigenlijk verbonden zijn. De islam is namelijk rechtstreeks uit het oosterse christendom voortgekomen en belichaamt nog steeds, tot op de dag van vandaag, veel aspecten en praktijken van de vroeg-christelijke wereld die inmiddels verloren zijn gegaan in de moderne, westerse incarnatie van het christendom.
- Tijdens de oorlog zijn de meeste mensen in dit land opgehouden zich in te spannen, te werken of te studeren: ze wisten dat ze de volgende dag dood konden zijn, dus leefden ze voor het moment. Tegenwoordig is dat nog steeds zo.
- Toen de Britse bibliofiel Robert Curzon het klooster van Deir el-Suriani in de Wadi Natrun bezocht, ontdekte hij manuscripten van verloren gewaande werken van Euclides en Plato, die gebruikt werden als stop voor kruiken monastieke olijfolie.
