Maarten Troost: Het sexleven van kannibalen

Maarten Troost: Het sexleven van kannibalen: Leven op een onbewoonbaar eiland (Verenigde Staten, 2004): 319 blz: Vertaald door Richard Kruis (2005): Uitgeverij Vassalucci: Oorspronkelijk uitgever: Broadway

Maarten Troost beschrijft zijn verblijf op Tarawa, een eiland in de republiek Kiribati gedurende twee jaar samen met zijn vrouw Sylvia die ontwikkelingswerker is.

Tarawa is niet wat je noemt een paradijselijk tropisch onbewoond eiland. In feite is het er overbevolkt, er zijn alleen maar hutten van stro, er is gebrek aan alle essentiële voedingsmiddelen op vis na, er is nauwelijks elektriciteit en geen stromend water en er heersen tal van tropische ziekten.

Troost beschrijft hun verblijf met een milde humor.

Hier weer een aantal citaten:

- Voor niksers is het een moeilijk te verteren realiteit dat onze wereld banen nodig heeft om er een houdbaar bestaan op na te kunnen houden. Het niksen wordt mijns inziens geweldig onderschat en door sommige mensen zelfs als des duivels beschouwd. In mijn ogen is niksen daarentegen een deugd, maar de samenleving zag dat anders zodat de noodzaak werk te zoeken bleef bestaan.

- De man voorzag onze paspoorten van een stempel. Ik was aangenaam verrast dat het slechts om een kleine, bescheiden stempel ging - de meeste ontwikkelingslanden beseften dat ze geen supermachten waren, maar dat betekende nog niet dat ze geen superstempels konden hebben die moeiteloos een hele bladzijde van je paspoort vulden, soms zelfs twee. Hoe onbeduidender en dictatorialer het land, hoe pompeuzer de stempel, en dus leek de kleine inktvlek waarvan Kiribati je paspoort voorzag te willen zeggen: Wij zijn een klein land. Wij zijn tevreden. Wij hebben geen illusies.

- Ik vroeg haar om pindakaas en zij liet mij via haar wenkbrauwen weten dat ze me had begrepen. Ook kon ze me het appel-veenbessap leveren. Toen ik weer thuis was ontdekte ik dat de houdbaarheidsdatum van het sap drie maanden geleden was verstreken en dat de pot pindakaas een mierenkolonie bevatte, opgesloten in een kleverig moeras van geplette olienoten. Het sap werd gedronken, de mieren uit de pot geschraapt, de korenwormen uit het brood geplukt en er werd een boterham met pindakaas gegeten. Ik vond het heerlijk eens een maaltje te eten waar geen vis aan te pas kwam.

- Die gedachte kwam wederom bij me boven toen me, tot mijn niet geringe afkeer, de plotselinge aanwezigheid van een groot aantal vuile luiers rond het huis begon op te vallen. Die waren daar door honden achtergelaten die ze op het rif vonden en genotvol van hun inhoud beroofden. ... Een volgescheten luier is een prachtig verpakte lekkernij voor een hond. Ze zijn er verzot op maar wat niet van hun gading is blijft in de vorm van weerzinwekkende, gore molshopen rond ons huis achter.

- De eilanden van Kiribati hadden, zoals na de vluchtigste verkenningen al vast kwam te staan, bijna niets waardevols te bieden voor de I-Matang (= vreemdelingen) aan het begin van de negentiende eeuw. Ze ontbeerden vers voedsel, goed drinkwater, goud, zilver, specerijen, bont, stoffen, sandelhout, dus zo ongeveer alles wat in die tijd als handelswaar kon worden aangemerkt. Wat Kiribati echter wel te bieden had waren vrouwen.

- Beiataaki bewoog zich naar de andere kant van de boot toen de haai eronderdoor zwom. Hij gooide grote stukken vis in het water. Ik stond daar niet achter. Het was alsof we op een vijver in het stadspark lagen en de eendjes voerden. Maar dit was geen vijver. En dat daar was zeker geen eend, maar een haai van zes meter lang.

- De oceaan ging als een razende tekeer. Zeven meter. Zo hoog waren de golven die ons tegemoet kwamen toen we het kanaal achter ons hadden gelaten. Zeven meter. Van het laagste punt tot de schuimende kop. Zeven meter. En dit waren geen rollende golven die vrolijk over elkaar heen buitelden. Dit waren steile, instortende muren van water, dicht opeengepakt door het plotselinge oprijzen van land. Geen enkele ervaring die ik ooit opdeed had me voorbereid op de aanblik van die golven.

- Hoe dan ook, wanneer je wereld is teruggebracht tot een reepje land ergens in de Stille Zuidzee krijgen je aspiraties de neiging te veranderen. Ooit wilde ik correspondent worden van The New York Times. Nu was ik erop gebrand met evenveel flair als de I-Kiribati een kokosnoot open te breken.


- De eilanden verlaten betekende koers zetten naar het onbekende. In de westerse wereld zouden we stuurloos zijn. Uiteraard was er airconditioning in die wereld en er zouden restaurants en boekhandels zijn. Er waren artsen. Ook elektriciteit en water zouden overvloedig voorradig zijn. En toiletten. Ontelbare toiletten. En we hadden er familie en vrienden.

   

Tony Horwitz: De ongetemde wereld: Op reis met kapitein Cook

Tony Horwitz: De ongetemde wereld: Op reis met kapitein Cook (Verenigde Staten, 2002): 446 blz: Vertaald door Corrie van den Berg en Carola Kloos (2003): Uitgeverij de Bezige Bij: Oorspronkelijk uitgever Henry Holt and Company

Van alle zeevaarders uit de geschiedenis is de Engelse kapitein James Cook (1728-1779) diegene geweest die de grootste afstand heeft afgelegd en de meeste gebieden heeft ontdekt en in kaart gebracht. Hij deed dat gedurende 3 ontdekkingsreizen van 1768 tot 1779.

Tot de gebieden die hij ontdekte hoorden onder andere Nieuw Zeeland en Hawaï. Veel van de kaarten die hij heeft gemaakt waren zo nauwkeurig dat sommigen ervan tot ver in de 20e eeuw gebruikt werden. Cook stierf in 1779 na een incident met de plaatselijke bevolking in Hawaï.

In "De ongetemde wereld" vinden we een korte biografie van de reizen en de prestaties van James Cook, aangevuld met de reizen van Tony Horwitz met zijn maat Roger die naar plekken gaan waar Cook ook is geweest, plekken aan land welteverstaan.

Ik vind het een prachtig boek met zeer veel citeerbare uitspraken, beter geschreven dan "De gelukkige eilanden" het boek dat Paul Theroux schreef over zijjn reizen door de Pacific.

Hier een aantal citaten om de smaak te pakken te krijgen:

- "Op een schip zitten is hetzelfde als in de gevangenis zitten," merkte Samuel Johnson wijsgerig op, "maar met kans op verdrinking."

- In de achttiende eeuw stierf soms de helft van de scheepsbemanningen aan scheurbuik. En gezien het tijdsverloop van de ziekte werden veel zeelieden er ongeveer gelijktijdig door getroffen, zodat er opeens veel zieken aan boord waren. En dus vormde deze ziekte net zo'n grote belemmering voor exploratie als de gebrekkige middelen die de zeelui tot hun beschikking hadden voor het berekenen van de lengtegraad waarop ze zich bevonden.

- De Engelsen onthaalden de Tahitianen op westerse spijs en drank en dronken met hen op de gezondheid van Zijne Majesteit. "Hij imiteert voortdurend onze manieren," schreef Banks over een van de hoofden, "en houdt mes en vork al behendiger vast dan een Fransman in jaren zou kunnen leren."

- Robert Louis Stevenson verzuchtte later wanhopig: "Ik heb niet zo veel op met Tahiti. Het is voor mij een soort oord halverwege het leven van wilden en de beschaving in, met de nadelen van beide, zonder de voordelen."

- Toen de Engelsen de volgende dag opnieuw aan land kwamen, zagen ze mannen op de andere oever van de rivier een schrikaanjagende dans uitvoeren. "Met Regelmaat van Links naar Rechts en Omgekeerd springend," schreef luitenant-ter-zee 2e klasse John Gore, "hieven Ze Hun Wapens, trokken met hun Mond, Staken hun Tong uit en Lieten het Wit van hun Ogen Zien, Begeleid door luid hees gezang, naar mijn mening Bedoeld om Elkander Aan te Moedigen en hun Vijanden te Intimideren."
Dit was de eerste Europese beschrijving van de haka van de Maori's, een agressieve dans die populair is geworden door het nationale rugbyteam van Nieuw Zeeland, dat de haka voor elke wedstrijd uitvoert.

- Ondanks de verhalen over kannibalisme waarmee de schepelingen van de Endeavour thuiskwamen, geloofde niet iedereen in Engeland aan de waarachtigheid daarvan. Geen van hen had immers met eigen ogen gezien dat Maori's een mens opaten. Tijdens Cooks tweede reis werd echter elke twijfel weggenomen. Een scheepsofficier kocht een vers hoofd (voor twee spijkers), nam het mee aan boord en vroeg aan een Maori die op bezoek was of hij het vlees wilde proeven. "Hij stemde uitermate verheugd in," schreef Charles Clerke, die prompt een deel van het hoofd roosterde en de man aanbood. Hij "verslond het allergulzigst en likte vol verrukking een ½ dozijn keren zijn vingers af."

- "Ze slapen net zo lekker in een hutje of zelfs in de open lucht als de Koning in zijn Paleis op een Bed van dons," schreef Cook later over de Aborigines.

- Cook voegde hier in zijn dagboek de zin toe: "Mijn ambitie voert me niet slechts verder dan ooit iemand is geweest, maar zo ver als volgens mij een mens maar kan gaan."

- "Hier hebben ze de houding: "Eerst kom ik, dan mijn familie, dan mijn dorp en Niue komt helemaal achteraan." De mensen hier zeggen: "Jij hoeft me niet te vertellen wat ik moet doen, ik heb het recht om te doen wat ik wil.""

- Een diplomaat zei: "Ze willen wel toerisme, maar ze weten niet zeker of ze wel toeristen willen."

- "Ze zeggen dat Cook niet kon zwemmen. Ik denk dat een schip waarvan de kapitein niet kan zwemmen in goede handen is. Hij zal het niet laten zinken, denk je wel?"

- Zoals Nelson zei: "Alleen zij die met de zee te maken hebben kunnen Cook naar waarde schatten ..."

- Charles Clerke merkte in Hawaï nog iets anders op: een "contraptie om jezelf mee over het Water te transporteren, die we nog nooit hadden gezien". Hij beschreef het als een dunne plank van twee à drie meter, in de vorm van een papiersnijder. "Daar gaan ze schrijlings op zitten, dan gaan ze plat op hun borst liggen, peddelen met hun Handen en sturen met hun Voeten." De Hawaïanen bereden hoge golven op die planken; ze noemden hun sport he'e nalu, op de golven glijden- tegenwoordig bekend als surfen.

 

Paul Theroux: De gelukkige eilanden

Paul Theroux: De gelukkige eilanden (Verenigde Staten, 1992): 674 blz: Vertaald door Tinke Davids (1992): Uitgeverij Atlas: Oorspronkelijk uitgever: Hamish Hamilton

Paul Theroux is als schrijver vooral bekend als reisboekenschrijver sinds hij in 1973 "De grote spoorwegcarroussel" publiceerde over een lange reis per trein door de landen van Zuid-Azië en terug via de Transsiberische spoorweg.

Daarna heeft hij een groot aantal reisboeken geschreven: "De oude Patagonië-express", "Het drijvend koninkrijk", "China per trein", "De zuilen van Hercules", "Dark star safari" tot recentelijk "Het diepe zuiden", zie voor een bespreking van dit laatste boek het blog van Bettina.

In "De gelukkige eilanden" reist Paul Theroux op een andere manier dan we van hem gewend zijn. Gedurende anderhalf jaar vliegt hij van de ene eilandengroep naar de andere terwijl hij een rugzak bij zich heeft en een opvouwbare kayak. Als hij ergens is kijkt hij een beetje rond, praat met verschillende mensen en is vooral veel aan het kayakken. Theroux probeert een gesprek te regelen met Patrick White, beschrijft de eetgewoonten van de vrouwelijke gouverneur generaal van Nieuw Zeeland, hij spreekt met de koning van Tonga en ontmoet de vroegere premier van Nieuw Zeeland David Lange.

Theroux begint zijn reis met een lezingentournee door Nieuw Zeeland en Australië. In Nieuw Zeeland maakt hij een uitgebreide wandeltocht en in Noord Australië gaat hij kayakken tussen de krokodillen en de haaien. Vervolgens bereist Theroux vrijwel alle belangrijke eilandengroepen in de Pacifische Oceaan: de Trobriand eilanden, de Solomoneilanden, Vanuatu, Fidji, Tonga, West-Samoa, Amerikaans Samoa, Tahiti, de Marquesas, de Cook eilanden, Paaseiland en als laatste Hawai.

Enige citaten:

- Toeristen weten niet waar ze geweest zijn. Reizigers weten niet waar ze heen gaan.

- Mijn behoefte aan dit vreemde landschap ging diep. Reizen, vrijwel altijd beschouwd als een poging om aan het eigen ego te ontsnappen, is volgens mij precies het tegendeel daarvan. Niets bevordert de concentratie, inspireert het geheugen zozeer als een vreemd landschap of een ongewone cultuur.

- Wind is voor een peddelaar het allerergste - veel erger en veel vermoeiender dan hoge golven of een zware deining.

- Ik kocht het geweer en dacht: varkens van honderd kilo, makrelen van tachtig kilo, delta krokodillen van vier meter, haaien die mensen opvraten. Dat kon een leuke kampeertocht worden.

- Als de mensen niet weten dat je schrijver bent, vertellen ze vaak veel betere verhalen en is hun conversatie natuurlijker.

- Bij het uitdelen van lekkernijen zou ik vaak die frusterende ervaring opdoen. Ik stond bijvoorbeeld een hele trommel biscuits af, of een reusachtige plak chocolade, en dan zag ik hoe het werd onderverdeeld en verslonden, zo snel dat het was of ik totaal niets had gegeven.

- "U reist zoveel," zei de vrouw. "Schrijft u dan ook over uw reizen?" Ik zei: Ja. Artikelen. Boeken. Van alles. "Dan schrijft u zeker reisboeken à la Paul Theroux," zei ze. Precies, zei ik, en ik legde uit waarom.

- Slechts één persoon had de spot gedreven met de koningin van wat ooit kannibaleneilanden waren geweest: Noel Coward. Koningin Salote had in haar rijtuig gezeten met een heel kleine volgeling. "Wie zit daar bij de koningin van Tonga?" had iemand gevraagd, en Coward had geantwoord: "Haar lunch."

Paul Theroux schrijft onderhoudend, maar eerlijk gezegd had ik het halverwege wel gezien, op den duur lijken alle vertelde verhalen een beetje op elkaar. Een jaar of 15 geleden was ik een groot fan van Theroux. Inmiddels begin ik hem een beetje moe te worden. Toch denk ik dat dit zijn beste boek is.