Gerrit Komrij: De buitenkant

Gerrit Komrij: De buitenkant: een abecedarium (Nederland, 1995): 201 blz: Uitgeverij de Arbeiderspers, serie Privé-domein (nr, 200)

Voor het 200e deel van Prive-domein heeft men een woordenboek samengesteld met daarin uitspraken van Komrij gedaan in interviews. Bij de meeste auteurs zou zo'n verzameling uitspraken dodelijk saai zijn. Zo niet bij Komrij, over alles heeft hij wel een zeer eigen mening die hij prikkelend onder woorden weet te brengen. Ik heb vaak smakelijk gelachen bij het doorlezen van dit boek. Om de sfeer te laten proeven geef ik een aantal citaten.


Beschaving:
- Ik zou niet weten waar men het beschavingspeil van een land het beste aan af kan meten, maar zeker eerder aan de mildheid van zijn gevangenissysteem dan aan het feit dat de politieke leiders er met mes en vork kunnen eten.

Betuwelijn:
- Het hele land is toch al geasfalteerd? Het hele land stinkt toch al, is rot en opgegeven? En dan zou zo'n mooi spoorlijntje, van amper een meter breed, een van de meest bescheiden dingen in een landschap, het land naar de knoppen helpen?

Cellentekort:
- Ze spreken van een cellentekort, maar ze vergeten dat je vier britsen boven elkaar kunt zetten, wat vaak heel gezellig is en bovendien historisch verantwoord.

Christendom:
- Het christendom is een godsdienst die de mensen geen opium maar wel polio gunt.

Economie:
- Het belang van de cultuur heeft plaatsgemaakt voor het primaat van de economie. .... De economie imiteert de exacte wetenschappen, maar 't blijft een lulreservaat voor halve denkers. Het omscheppen van een maatschappij van samenlevingsvormen naar samenrinkelvormen, het is een sluipend proces geweest dat nu bijna is voltrokken.

Euthanasie:
- Als je je oudje de pijp uit wilt hebben omdat er wat te erven valt .... Als je daar op zit te azen, zijn er wel andere manieren dan de dokter om een drankje te vragen. Groene zeep op de trap of zo.

Genot:
- Vroeger hadden de mensen een schuldgevoel omdat ze te veel genoten, of uberhaupt genoten, nu omdat ze te weinig genieten van wat ze hebben.

Hazes, Andre:
- Je hebt de laatste jaren nog niemand zo over de liefde horen zingen als Andre Hazes. Dat is alleen maar liefde wat de klok slaat en dan zie je een of andere dikke, zwetende vetklier die dat er met de grootste jankerigheid uitpompt terwijl het halve volk erbij in katzwijm ligt en nog inderdaad denkt dat hij het over de liefde heeft.

Interviews:
- Interviews met Nederlandse schrijvers komen er meestal op neer dat ze zeggen: "Na mijn werk kom ik thuis, dan heb ik gegeten, dan drinken mijn vrouw en ik nog even een glaasje, dan trek ik mijn pantoffels aan, dan ga ik naar mijn werkkamer en daar beleef ik met het schrijven van twee pagina's het gelukkigste moment van mijn dag."

Katholieken:
- Katholieken, zijn dat niet ook alweer van die mensen van wie, als ze dood zijn, in de Volkskrant steevast een overlijdensadvertentie staat met honderachtentwintig namen van kinderen en kleinkinderen eronder?

Luiheid:
 - Ik hou van niks doen, dus probeer ik ook zo veel mogelijk niks te doen. De straf ervoor is dat ik soms heel hard moet werken .... Ik werk vanzelf alleen zo hard om tijd over te houden. Om niks te doen.

Pedofilie:
- Een pedofiel gaat bij de padvinderij, zoals pyromanen bij de vrijwillige brandweer.

Poëzie:
- Nederland is een land waar niemand gedichten leest en iedereen ze schrijft.

Recensent:
- Het moet toch mogelijk zijn als meneer A. weer eenzelfde boek schrijft ook dezelfde recensie af te drukken- net zo lang tot hij er mee ophoudt?

Rijm:
- Het rijm is het wezen van de poëzie, en blijft dat ook bij het ontbreken van rijm. Het enige waar een rijmloos vers prat op kan gaan is dat het niet rijmt- verder heeft het niets extra's.
- Ik heb zelfs tien jaar geleden een anagram van mijn naam gemaakt: ik rijm erg rot.

Solidariteit:
- Je kunt natuurlijk nooit de homoseksualiteit verdedigen uit de naam van al die idiote nichten die er ook zijn.

Succes:
- Ik krijg in ieder geval niet zoals zoveel schrijvers een hartverlamming bij het horen van het woord tweede druk.

Televisie:
- De bovenkant van tv-omroepsters kijkt je altijd aan of er iemand constant met een keukenmixer in hun kut ronddraait.

Vrouwen:
- Een mooie vrouw mag best, als ze bovendien een beetje dom is.

 

Hans van Straten: De omgevallen boekenkast

Hans Van Straten: De omgevallen boekenkast (Nederland, 1987): 336 blz: Uitgeverij de Arbeiderspers, serie Privé-domein (nr. 133)

 

Toen Hans van Straten op een koude winternacht zijn boekenkast omvertrok kwamen er uit verschillende boeken papiertjes met aantekeningen te voorschijn die hij lang geleden had gemaakt. Na het leegschudden van zijn boeken had hij honderden papiertjes met anekdoten, dagboekfragmenten, herinneringen en aforismen.

Hij heeft tusen 1977 en 1980 die notities in een kleine oplage uitgegeven in 6 cahiers. In "De omgevallen boekenkast" zijn die 6 cahiers verzameld plus een paar wat langere stukken.

Zijn dagboekfragmenten en herinneringen vond ik niet zo bijzonder om te lezen, maar onder zijn aforismen zitten een aantal hele leuke. Ik citeer:

- Op weg naar het luilekkerland van het kunstenaarschap ben ik halverwege de rijstebrijberg blijven steken. Maar ik heb daar wel een aangenaam hol ingericht, met een lampje en een heleboel dingen om aan te denken.

- Ik lees zonder systeem, zonder behoefte om "bij te blijven", gewoon waar ik toevallig zin in heb. Kluizenaar zijn in het leven, vagant in de wereldliteratuur, dat is een mooi program.

- Zoals studenten in een vreemde taal een jaar in het land moeten doorbrengen waar die taal wordt gesproken, zo zouden toekomstige rechters en officieren van justitie een jaar in de gevangenis moeten zitten. Men heeft geen begrip van de vrijheidssstraf als men niet eerst zelf de traagheid van de tijd tussen vier muren heeft ervaren, het gesnauw van de bewaarders, de stank van de ton.

- Het kan geen toeval zijn dat minister rijmt op sinister, huwelijk op gruwelijk.

- Van de talloze Den-Brabander anekdoten is mij er een bijgebleven: op een zomeravond in de oorlog was hij bij kennissen op bezoek en trok daar, omdat het warm was, zijn overhemd uit. "Welja," zei de gastvrouw, "ik zou me maar helemaal uitkleden". Dat deed hij dan ook prompt, maar nu ontstond er ruzie en Den Brabander liep met een kwaje kop het huis uit, natuurlijk zonder zich eerst aan te kleden. Algauw werd hij aangehouden en kreeg drie bekeuringen: een wegens openbare schennis van de eerbaarheid, een omdat hij onder spertijd op straat was en een omdat hij zijn persoonsbewijs niet bij zich had.

- Een van de prettigste kanten van een dagboek bijhouden is, dat je er niet elke dag in hoeft te schrijven.

- Een intelligent plagiator is interessanter dan een eerlijk epigoon. Beter letterdief dan letterknecht.

- Toppunt van close-reading; een essay van tachtig pagina's, Bij een regel van Achterberg.

- Languit in bed, drie kussens onder mijn hoofd, de kat aan het voeteneind, genoeg boeken binnen handbereik - dat is een voortreffelijke manier om door het leven te gaan.

- Intelligente mensen worden nooit gelukkig. Domme trouwens ook maar zelden.

- Een van de mooiste versprekingen die ik ooit heb gehoord is die van een Rotterdamse wethouder, die aan de jubilerende dirigent Eduard Flipse een horloge uitreikte, "met een inscriptie van uw genitaliën".

- Voor vele mensen zou de ideale maatschappij al gerealiseerd zijn als zij elke avond voetbal op de televisie konden zien.

- Delicate manier om iets te zeggen: "Zij was vele jaren ongehuwd met meneer X."

- Iets wat ik nooit zal kunnen begrijpen: hoe iemand het in zijn hoofd kan halen politicus te willen geworden.

- Geen beter middel om lezers af te schrikken dan de dufheid van straten die naar schrijvers zijn genoemd.

- Minuten kruipen, jaren vliegen voorbij.

- De angst voor het leven drijft ons tot zelfmoord, de angst voor de dood doet ons verder leven.

- Vroeger... als je vroeger een fles calvados te pakken had, dan waren er altijd wel en paar vrienden bereid die fles met je te legen. Maar nu- vriend A drinkt niet omdat hij een hartinfarct heeft gehad; vriend B drinkt niet omdat hij suiker heeft; vriend C drinkt niet omdat hij van de drank af is; vriend D niet omdat de alcohol zich slecht verdraagt met zijn medicijnen. De vrienden E tot en met Z laten het afweten omdat zij inmiddels zijn overleden. Ik blijf dus alleen zitten met die fles calvados. Maar hij smaakt mij daarom bepaald niet minder.

Zo kan een middelmatig boek erg leuk zijn om te bespreken omdat je er zo veel kant en klare citaten uit kunt halen.

 

   

Henry de Montherlant: Spelen met stof

Henry de Montherlant: Spelen met stof (Frankrijk, 1930-1972): 223 blz: Vertaald door Ed Jongma (1980): Uitgeverij de Arbeiderspers, serie Privé-domein (nr. 66): Oorspronkelijk uitgever: Editions Gallimard

Ik heb afgelopen weekend in een dag tijd "Spelen met stof" gelezen.Tot dit jaar had ik nog nooit van Montherlant gehoord. Totdat ik bij Theo Kars las dat hij fan was van hem, vooral vanwege zijn onconventionele houding.

Montherlant vond twee dingen van belang: de liefde en zijn werk, in die volgorde. Zijn werk was het schrijven, dat deed hij omdat hij er plezier in had, vooral voor zichzelf dus. 

In "Spelen met stof" staan een aantal autobiografische fragmenten en vooral een groot aantal aforismen. Daar zitten geweldige tussen, tijdens het lezen betrapte ik mijzelf regelmatig op een glimlach. Ik zal er hier een aantal citeren:

- Mensen kunnen elkaar slechts verstaan op het punt van vooroordelen.

- De voornaamste moeilijkheid na een nieuwe leefregel ontdekt en aanvaard te hebben is uit te vinden wanneer je hem moet overtreden.

- Het bijzondere van mijn aard is dat ik een vooruitziende blik heb en toch geen maatregelen neem. Intelligentie en inactiviteit

- Men kan zoveel vreugde beleven aan het doen van een plezier aan iemand dat men lust zou krijgen hem er voor te bedanken.

- Waarom schaft men honden aan? Opdat zij lawaai maken door te blaffen, zodat jij lawaai kunt maken door ze te bevelen niet meer te blaffen. "Dat brengt leven in de brouwerij".

- Geprezen zij hij die om zichzelf lacht, zonder dat dit gebeurt om het lachen van de anderen vóór te zijn.

- Men kan zich moeilijk een historicus voorstellen die bezig is de liefde te bedrijven. Hoe zou hij die zich uit roeping gewijd heeft aan het vertellen van de belevenissen van anderen deze zelf kunnen meemaken?

- V... wilde geen secretaresse hebben, want dan zou zij weten dat hij minder post en telefoontjes ontving dan de mensen dachten.

- Wat wij het meest bejubelen in een auteur is datgene waarin wij onszelf herkennen. Vandaar dat het heel vaak door hun minst originele kant is dat de genieën blijven voortleven.

- Een gulden regel: weinig doen.
Niet te veel schrijven. Niet te veel lezen. Niet te veel hooi op de vork nemen. Niet te veel mensen kennen. Niet te veel antwoorden op vragen weten: systematisch doen alsof je een bepaald aantal niet weet. Voortdurend weigeren.

- Ik houd zoveel van jonge meisjes dat het voldoende is dat men tegen mij zegt dat een van hen een nul op haar eindexamen had voor geschiedenis en aardrijkskunde, om zin te krijgen met haar te trouwen.

- Geschiedenis? Hetzelfde stuk gespeeld door andere acteurs.

- Het leven wordt een verrukkelijke zaak zodra men besluit het niet meer au sérieux te nemen.

- Schrijvers. Ik houd meer van diegenen die nooit lezen dan van hen die een springplank van boeken nodig hebben om zichzelf te lanceren.

- Als je het niet op een brullen zet zal niemand geloven dat je pijn hebt.

- Het doen van vervelende dingen heb ik altijd uitgesteld tot de volgende dag en ik heb mij er altijd wel bij bevonden, omdat de noodzakelijkheid om die dingen te doen in een van de twee gevallen verdwenen was met de tijd.

- De criticus beledigt de auteur: men noemt dat kritiek. De auteur beledigt de criticus: men noemt dat belediging.

Zo zou ik nog wel een tijdje door kunnen gaan met citeren. Van alle deeltjes van de serie Prive-domein die ik tot dusver las, spreekt dit deeltje mij samen met de memoires van Paustovski het meeste aan.