15: Shoah

Shoah (Frankrijk, 1985): 9 uur: Regisseur Claude Lanzmann

De grootste misdaad van de 20e eeuw is toch wel de Holocaust geweest, het vermoorden van zo'n 6 miljoen Joden door de Nazi-Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Claude Lanzmann besloot om te onderzoeken hoe die vernietiging in zijn werk is gegaan. Hij filmde van 1974 tot 1985 en heeft uiteindelijk een documentaire van zo'n 9 uur lengte gemaakt.

In die documentaire bezoekt Lanzmann de plekken waar het gebeurt, ook als zoals bijvoorbeeld in Treblinka er niets meer bewaard is gebleven van de vernietigingskampen. In Treblinka ligt een grasveldje waar eens de crematoria van het kamp stonden.

Lanzmann interviewt de overlevenden: joden, omstanders en nazi's. Hij doet dat met behulp van een vrouwelijke tolk. Hij heeft 3 tolken in dienst gehad: voor vertalingen van en naar het Pools, Jiddisch en Hebreeuws. Lanzmann stelt de vraag in het Frans, die wordt ondertiteld in het Nederlands weergegeven. Dan stelt de tolk de vraag in de taal van de geïnterviewde, die antwoordt, de tolk vertaalt het antwoord weer in het Frans, en dat antwoord wordt in het Nederlands ondertiteld. Dat systeem werkt goed, je hebt zo even de tijd om over vraag en antwoord na te denken.

Lanzmann is een vasthoudende interviewer. Hij stelt geen algemene vragen, want hij is bang om dan nietszeggende antwoorden te krijgen. Hij stelt detailvragen, zoals: uit hoeveel wagons bestonden de treinen naar Auschwitz en Treblinka?, hoeveel mensen zaten er in iedere wagon?, hoe lang duurde het voordat een treinlading mensen was uitgeladen en vergast? De geïnterviewden hebben het er soms maar moeilijk mee, soms barsten ze in tranen uit, maar altijd weet Lanzmann het verhaal uit hen te trekken.

De beelden van de documentaire zijn op zich niet zo bijzonder maar in combinatie met de getuigenissen zorgt het voor een werk van grote klasse. Eigenlijk zou iedereen deze documentaire gezien moeten hebben!

Op IMDB krijgt "Shoah" van 7.500 mensen een waardering van 8,4!

   

 Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.
 

Art Spiegelman: Maus

Art Spiegelman: Maus (Verenigde Staten, 1986): 294 blz: Vertaald door Jessica Durlacher (1987-1994): Uitgeverij Oog & Blik: Oorspronkelijk uitgever Pantheon books

Iedere volwassen Nederlander hoort te weten wat er met de Joden is gebeurd in de Tweede Wereldoorlog. Er zijn bibliotheken vol met boeken gechreven over de Holocaust. Ik heb er een aantal boeken over gelezen, maar het boek dat de meeste indruk maakte was "Maus" van Art Spiegelman.

Art Spiegelman is een Amerikaanse Jood, van wie beide ouders Auschwitz hebben overleefd. Zijn moeder pleegde in 1968 zelfmoord. Art is striptekenaar en vroeg zijn vader wat hij had meegemaakt tijdens de oorlog. Het verhaal van zijn vader staat centraal in dit stripboek.

De joden worden als muizen afgebeeld, de Duitsers als katten, de Polen als varkens (Poolse joden als muizen met een varkensmasker voor) en de Amerikanen als honden. Het verhaal van zijn vader wordt afgewisseld met tekeningen over de moeizame relatie tussen vader en zoon en over de zoon die striptekenaar is.

Ondanks de zwaarte van het onderwerp is het door allerlei komische details goed leesbaar. Ik vind "Maus" en "Maus 2" 2 geweldige boeken en wil ze hierbij van harte aanbevelen. Als je deze 2 boeken hebt gelezen, kun je alle andere boeken over het onderwerp links laten liggen. Ik vind eigenlijk dat iedere serieuze literatuurliefhebber deze boeken gelezen moet hebben!

 

Primo Levi: Is dit een mens

Primo Levi: Is dit een mens (Italië, 1947): 203 blz: Vertaald door Frida de Matteis-Vogels (1963): Uitgeverij Athenaeum-Polak & van Gennep

Primo Levi was een Italiaanse Jood die in het verzet zat. Hij werd gearresteerd en kwam terecht in Auschwitz.

"Is dit een mens" is een feitelijk verslag van het leven in het concentratiekamp en hoe het mogelijk was dat hij dit overleefd heeft. Primo Levi probeert in het boek een analyse te maken van de mensen die het kamp kunnen overleven, maar geeft daarbij ook aan dat het gewoon een kwestie van toeval is. Zelf had hij zijn overleven te danken aan het baantje dat hij kreeg als chemicus.

De vertaling is erg goed om te lezen.

Dit boek dat in 1947 werd gepubliceerd was een van de eersten dat het leven in het kamp beschreef. Zelf vind ik het verslag van Art Spiegelman "Maus *****" en vooral dat van Varlam Sjalamov "Berichten uit Kolyma *****" over de Russische Goelag nog indrukwekkender.