Hans Warren hield een dagboek bij vanaf april 1942 tot enkele dagen voor zijn dood in december 2001. Ik heb me de afgelopen tijd intensief beziggehouden met het 23 delen tellende "Geheim dagboek". Ik denk dat jullie wel door hebben dat ik er erg enthousiast over ben. Voor mij is deze serie een van de absolute hoogtepunten uit de Nederlandstalige literatuur.
Hans Warren werd geboren op 20 oktober 1921 in Borssele, een dorpje vlakbij Vlissingen, destijds ongerept, nu staat er een lelijke kerncentrale. Hij had geen gelukkige jeugd, weinig vriendjes en voelde zich niet begrepen door zijn ouders. Rond zijn 15e begon hij te schrijven, als eerste in zijn "Natuurdagboek", na het succes van het "Geheim dagboek" ook uitgegeven in 1996. Hij begon ook al vrij jong met het schrijven van gedichten. Al vroeg besefte hij dat hij van zijn pen wilde leven. Om zich voor te bereiden op een bestaan als criticus las hij gedurende een aantal jaren ontzettend veel en maakte hij uitgebreide aantekeningen bij wat hij las. Toen hij op zijn 30e begon als criticus bij de Provinciale Zeeuwse Courant kende hij het werk van de belangrijkste Nederlandstalige en buitenlandse schrijvers grondig.
Hans Warren is altijd geïnteresseerd geweest in schrijvers die de zelfkant van de maatschappij beschreven: de Sade, Gide, Genet. Hij heeft in latere jaren ook veel werk vertaald: prozawerken van oa. de Sade en Plato (samen met Mario Molegraaf) en gedichten van Kavafis (ook met Mario).
Hoewel Hans Warren homo was, en daar uitgebreid over schreef in zijn dagboeken, is hij in 1952 getrouwd met de Engelse Mabel McLauren. Samen kregen ze drie kinderen: Amanda, Beryl en Gideon. Ondanks allerlei twisten heeft het huwelijk toch 23 jaar standgehouden.
Nadat Hans gescheiden was van Mabel heeft hij een tijdje alleen geleefd, totdat hij in 1978 Mario Molegraaf ontmoette. Voor beiden was het hun grote liefde, ze leefden heel intens en deden bijna alles samen. Ze maakten talloze uitstapjes, waar vooral Mario van genoot, en Mario hielp Hans enorm bij zijn schrijfwerk. De laatste jaren van het leven van Hans waren er steeds meer ruzies tussen Hans en Mario. Hans takelde steeds verder af en Mario was niet berekend op een taak als ziekenverzorger.
Wat staat er zoal in het "Geheim dagboek". Grofweg omvat de belangstelling van Hans Warren vijf terreinen: de natuur, seks, de literatuur, kunst en lekker eten.
De natuur: Al in zijn jeugd wist Hans Warren erg veel over de natuur, met name over vogels. Hij schrijft zijn hele leven over de vogels die hij waarneemt, als een vogeltje zich tegen de ramen van zijn huis bijna dood vliegt, of over zijn duiven. Zijn natuurwaarnemingen vind ik een van de mooiste aspecten van zijn dagboeken.
Seks: Hans Warren was niet bepaald preuts. Gedurende zijn hele leven genoot hij enorm van seksuele contacten, vooral met jongere mannen, veelal van Arabische afkomst (in zijn jaren in Parijs) en natuurlijk met Mario, die 39 jaar jonger was dan hij.
De literatuur: Omdat Hans Warren schrijver van beroep was en ook nog eens criticus ontmoette hij gedurende zijn leven bijna alle Nederlandse schrijvers van enige naam. Hij schrijft ook gewoon op wat hij van hen denkt: zo beschouwt hij Marcel Möring als de nieuwe Lampo (geen compliment in zijn ogen). Hij sloot vriendschap met oa. Mensje van Keulen, Gerrit Komrij en Brigitte Raskin. Hans Warren is een meester in het neersabelen van slechte vertalingen en moeizaam lopende zinnen van collega-schrijvers.
Kunst: Voordat Hans Warren Mario leerde kennen ging hij al graag naar musea en kocht hij regelmatig kunst. Maar pas gedurende de 23 jaar met Mario ging hij echt los. Iedere week werd er een dagtochtje gemaakt, en op ieder dagtochtje werd minstens één uitgebreid bezoek gebracht aan een museum, tentoonstelling of galerie. Hans schreef op wat hij van de belangrijkste kunstwerken vond die hij zag. Hij schreef bij een doek van Claude Monet dat het leek alsof Monet een stel groene kolen had platgedrukt op het doek. Van Mondriaan en Van Gogh schreef hij dat hun werken wat hem betreft rechtstreeks naar de vuilnisbelt mochten. En hij bejubelde schoonmakers die een kunstwerk van Joseph Beuys voor wat viezigheid hadden aangezien en het schoongemaakt hadden. Hans had niets met moderne kunst, als je één museum voor moderne kunst had gezien, dan had je ze allemaal gezien. Verder kochten Hans en Mario enorme hoeveelheden etnografische kunst. De laatste jaren van zijn leven spendeerden ze daar zo'n 50.000 gulden per jaar aan.
Lekker eten: Hans Warren was volgens Mario een uitstekende kok. Hans kende zijn beperkingen, hij kon geen heel ingewikkelde gerechten maken, maar als je de beste ingrediënten koopt, dan is het makkelijk om een heerlijk maal te maken. Ook gingen ze erg graag uit eten. Hans is vaak erg plastisch als hij het over zijn maaltijden heeft. Zo eten ze ooit een broodje smerig bij een tankstation en een maaltijd in een sterrenrestaurant wordt omschreven als een plas braaksel met een paar hondendrollen erin. Ook aan deze etentjes was hij een kapitaal kwijt.
Er zijn natuurlijk nog meer onderwerpen die Hans Warren bespreekt in zijn dagboeken: de relatie met zijn ouders, met Mabel, met zijn kinderen. Verder maakt hij een aantal reizen waarover hij mijns inziens weinig interessants te melden heeft.
Wat zou nou mijn advies zijn aan andere lezers?
Voor een kennismaking zou ik de tweede bloemlezing "Geheim dagboek 1942-2001" nemen. Als je meer wilt weten zou ik gewoon beginnen met deel 1 en verder lezen zolang je er zin in hebt. De delen 5 en 6 zijn volgens mij de absolute hoogtepunten van de hele serie. Als je die gelezen hebt, dan weet je waarom het "Geheim dagboek" zo bekend is geworden.
Het lezen van de gehele serie vergt wel een flinke tijdsinspanning. Ik lees met een snelheid van ongeveer 50 bladzijden per uur, heb er meer dan 2 uur per dag in gelezen en toch nog 50 dagen gedaan over de 5500 bladzijden.
Dit is het laatste stukje van een serie van 30 stukjes over Hans Warren en zijn "Geheim dagboek".
Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.
Alex van Warmerdam is in 1952 geboren. Hij komt uit een theaterfamilie, zijn vader was toneelmeester in een schouwburg. In 1974 was Alex van Warmerdam medeoprichter van het Hauser Orkater. Alex van Warmerdam heeft een flink aantal toneelvoorstellingen geregisseerd.