Carolijn Visser: Miss Concordia: Vrouwen in den vreemde (Nederland, 2006): 222 blz: Uitgeverij Augustus
De eerste alinea van het voorwoord van "Miss Concordia" vertelt precies waar het boek over gaat:
-
De vrouwen die in dit boek voorkomen, ontmoette ik gedurende de
afgelopen twintig jaar tijdens mijn reizen door Europa, China, Australië
en Noord-Amerika. Alle acht maakten ze, vanaf de allereerste
ontmoeting, grote indruk op mij. Het waren vrouwen die door het lot in
den vreemde waren beland en daar op bewonderenswaardige wijze wisten
stand te houden. Met elk van hen probeerde ik contact te houden omdat ze
zo vaak in mijn gedachten waren. Hun verhalen zijn voor mij bakens
geworden waarmee ik me in de wereld en in de geschiedenis oriënteer. Als
ik me een beeld probeer te vormen van de vooroorlogse Baltische staten,
zie ik Edith von zur Mühlen voor me. Bij het woord Siberië denk ik aan
Aime en Mai uit het Estse dorp waar ik ooit woonde. Ik kan geen woord
over een gebeurtenis in de Chinese Culturele Revolutie lezen zonder me
af te vragen wat Esther Jian op dat moment meemaakte. Het is alsof deze
vrouwen mij altijd en overal vergezellen.
Citaten:
Over de restauratie van Rägavere:
- "Dit wordt een van de gastenbadkamers." Hammerbeck opende een deur naar een ruim vertrek dat geheel belegd was met wit marmer, afgebiesd met zwart-wit mozaïek. De jacuzzi, de douche en verschillende wasbakken moesten nog worden geïnstalleerd. "Ik heb gekozen voor een historisch verantwoorde restauratie, mét comfort," benadrukte Hammerbeck. Daarom was hij ook niet van plan antiekwinkels af te stropen naar meubels. "Die zijn allemaal oud en versleten. Ik koop alles nieuw." Hij was niet van plan het verleden te herscheppen. Elke kamer zou beschikken over een internetaansluiting en satelliet-tv.
- De volgende dag zou Bettine naar Melbourne vliegen om daar een vergadering bij te wonen van de kankerbestrijding waarin ze actief was. De tachtig gepasseerd, met een zeer been, moest ze zichzelf niet wat meer rust gunnen? Bettine wierp me een verwijtende blik toe. "Een mens moet zich nuttig maken," sprak ze me op besliste toon tegen. "Anders heeft het leven geen zin."
- Bijna vijftig jaar later, in 1986,
schreef Esther op verzoek van de Chinese autoriteiten haar
autobiografie. Die werd in Peking in het Engels uitgegeven onder de
titel British Girl, Chinese Wife. Ik vond een exemplaar bij de Chinese boekhandel Ming Ya in Amsterdam.
-
... De wereld brandde, maar Esther probeerde zich aan andere zaken te
wijden. Het was haar taak in het leven, schrijft ze in haar boek, haar
man te steunen in zijn carrière. Zij deed het huishouden, raakte
zwanger, breidde kleertjes en las Woman's Magazine.
-
Aanvankelijk vond ik dat Esther er echt Brits uitzag, maar ze was in
mijn ogen steeds meer Chinees gaan lijken. Haar gebaren, haar mimiek, de
beleefde woorden waren Chinees, niet Europees. Alsof ze mijn gedachten
kon raden, zei ze: "De mensen zeggen vaak: als je geen krullen had, was
je net een Chinees." Chris vroeg wat ik vond van het boek van zijn
moeder. Voordat ik antwoord kon geven zei Esther: "It is just a love story, a true love story."
-
Oscar zette een tas vol studieboeken op de grond. Hij droeg een bril
met een dik zwart montuur en schudde me vriendelijk lachend de hand.
"Mijn grootmoeder liet mij vaak spelen met de porseleinen klompjes die
ze van u had gekregen," begon hij beleefd.
-
Daina en ik waren met elkaar bevriend sinds we elkaar dertien jaar
geleden in de Transsiberië Expres ontmoetten. Onze haren dansten om ons
heen, ik moest de tas waarin ik een slagroomtaart meedroeg, beschermen
tegen de wind.
In
de verte doemde het houten huis op dat we samen hadden gekocht en
waarin ik twee zomers en een winter had gewoond en dat me dierbaar was
geworden. Aan het eind van mijn verblijf, vier jaar geleden al weer, was
het pand en de bijbehorende appelboomgaard verkocht aan twee zusters
uit Tallinn, die er met hun mannen en hun kinderen waren ingetrokken.
Van een afstand leek het huis op een enorme roestbruine muts, omringd
door zwarte akkers.
-
De kolchoz hield de lammeren en de kalveren voor hun huiden. De
sovjetstaat had een quotum opgelegd waaraan moest worden voldaan. "De
lammeren die stierven, moest ik villen," zei Aime, huiverend bij de
herinnering. "Soms leefden ze nog een beetje, maar we konden niet lang
stilstaan in de kou. Ik ging dan op het dier zitten, sneed zijn huid
open, klemde mijn mes tussen mijn tanden en stroopte de huid er met twee
handen af. Al mijn kracht had ik daarvoor nodig." Ik zag haar voor me,
haar handen en haar kleren onder het bloed. "Een kip slachten gaat nog
wel, zo'n dun halsje doorsnijden stelt niet veel voor," vervolgde Aime,
alsof ze bang was dat we haar te weekhartig zouden vinden. "Maar hoe
groter het dier, hoe erger het is voor een kind. En een lam is een flink
beest in de ogen van een negenjarige. Het akeligst was: ik móést die
dieren villen. Als we een huid te kort kwamen, konden we naar een kamp
gestuurd worden wegens het stelen van staatseigendom."
- Aimes broers leerden vallen maken waarmee ze marmotten en muizen vingen, die smaakten best.
- "Toen ik hier woonde hadden we het altijd over de toekomst," zei ik, "nu verdiepen we ons alleen nog maar in het verleden." "We worden ouder, dan krijg je dat," stelde Daina droog vast.
- "Het is net zoals toen je nog in de Heilige Geeststraat woonde," zei ik. In Tallinn zaten we ook altijd aan een ronde tafel in Larissa's keuken. Eerst nam ik Russische les bij haar, in de tijd dat ik in een huis op het Estse platteland woonde. Later - ik was alweer teruggekeerd naar Nederland - kwam het appartement onder Larissa vrij. IK zocht een rustige ruimte waar ik aan een boek kon werken, dus ik greep mijn kans. Bijna een jaar lang waren Larissa en ik buren geweest. Totdat zij haar flat moest verkopen omdat ze ging scheiden.
- Sigrid nam iets van de boekenplank. "Mijn eerste jaren in Estland was dit mijn bijbel," zei ze en ze bladerde door een plakboek met Chinese knipsels. "Gisteren is voorbij, morgen is onzeker, daarom moet er vandaag hard gewerkt worden," vertaalde ze de karakters. "Zonnepitwijsheden noemen wij dat," verduidelijkte ze. Als je een zakje zonnebloempitten koopt, zit er vaak zo'n uitspraak bij.
-
Sigrid was er niet van overtuigd dat de slechtheid van de mens zich zo
makkelijk liet beteugelen, maar dat haar Michel onkreukbaar was,
betwijfelde ze niet. "Hij is eerlijker dan de eerlijkste communistische
partijleider in China," had ze het onderwerp droog besloten.
-
"Dat hoeft niet uit te maken," zei ik. "Dingen waar niet over gesproken
wordt, spelen ook een rol. Mijn grootmoeder had het idee dat ze beneden
haar stand getrouwd was, dat heeft bepaald hoe ze mijn moeder opvoedde
en dat had weer invloed op hoe die met mij omging." Sigrid keek
afwijzend, ze was niet gewend om haar leven psychologisch te verklaren.
De dingen waren zoals ze waren.
Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.
