Lieve Joris: De poorten van Damascus (België, 1993): 274 blz: Uitgeverij Meulenhoff
Begin
jaren 80 ontmoette Lieve Joris, tijdens een conferentie in Bagdad, de
Syrische Hala. Ze raakten bevriend en Lieve Joris volgde Hala naar
Damascus.
Twaalf
jaar later besluit Lieve Joris om haar Syrische vriendin weer te
bezoeken. Ze verblijft een aantal maanden bij Hala in Damascus. "De
poorten van Damascus" geeft een prachtig inkijkje in het leven van een
Syrische vrouw en haar familie. Een geweldig boek!
- Lieve Joris en haar vader kregen meteen laaiende ruzie.
"Je hebt je helemaal niet verdiept in wat de Arabieren zelf van die oorlog vinden," verweet ik hem.
"De Saoediërs zijn anders blij genoeg met de Amerikaanse interventie!" riep hij.
"De Saoediërs!" Ik spuugde de woorden uit. "Die hebben het een en ander te verdedigen, ja! De grootste casinobezoekers en hoerenlopers ter wereld zijn het, en thuis handen afhakken en hun vrouwen opsluiten. Mooie vrienden hebben de Amerikanen uitgezocht!"
- Het moet in die dagen zijn geweest dat ik weer aan Hala begon te denken. Ik ontmoette haar twaalf jaar eerder op een conferentie in Bagdad, waar we in het gewemel als magneten naar elkaar toetrokken. Al gauw ontvluchtten we de hoge zalen van het congresgebouw, wandelden in de soek, voerden koortsachtige gesprekken aan de oever van de Tigris. Toen ze naar Damascus vertrok, reisde ik haar spontaan achterrna. En daar ging de magie verder. Aan alles wat ik zag, gaf zij betekenis.
- Heb ik een man? En kinderen? Het liefst zou ik deze vragen ontwijken, want de antwoorden stellen zo teleur. Als ik zeg dat ik getrouwd ben, zullen ze zich afvragen waarom mijn man me alleen laat reizen. Dat er vrouwen zijn die geen kinderen willen, kunnen ze al helemaal niet begrijpen. Maar Ahmeds moeder zit zo verwachtingsvol naar me te kijken, dat ik tegen Hala zeg: "Vertel maar dat mijn man en ik geen kinderen kunnen krijgen."
Ze kijkt me vol medeleven aan. "Komt het door haar of door haar man?" wil ze weten. Ik heb meteen spijt van mijn leugen.
-
Die middag hangen er vreemde kleren aan de waslijn. Pyjama's,
trainingsbroeken, onderbroeken, geruite hemden. "Dat is het enige
fysieke contact dat ik als getrouwde vrouw met mijn man heb," zegt Hala,
"dat ik zijn kleren was."
-
Nadat de verkoper een liter yoghurt en een pak brood op de toonbank
heeft gelegd, kan hij zijn nieuwsgierigheid niet langer bedwingen. "Bulghari?" informeert hij, en als ik ontkennend het hoofd schud: "Ruski?"
Hala maakt geen praatjes met verkopers - dat is het beste voor een
vrouw alleen, zegt ze. Ik had me voorgenomen hetzelfde te doen, maar dat
gaat me op mijn eerste verkenningstocht alleen door de buurt niet
makkelijk af. Aan Oosteuropese vrouwen die getrouwd zijn met Syriërs
zijn ze hier gewend, maar een "Beljikiyye" dat is iets nieuws.
De
drogist heeft in Duitsland gestudeerd en waarschuwt dat de Syrische
tandpasta die hij verkoopt me lelijk zal tegenvallen. Als ik de
kruidenier naar de kwaliteit van de lokale jam vraag, maakt hij een pot
open en laat me proeven: met de vinger, welja, waarom niet. Hij raadt me
af om papieren zakdoekjes te kopen, een doos tissues is veel
voordeliger. Thuis moet Hala erom lachen. "Dat soort advies krijg ik
nooit!"
- "De mensen zitten in de moskee omdat ze over niets anders mogen praten," zegt ze, "het is de enige bijeenkomst die niet verboden is. Als tien mensen op een willekeurige plaats bij elkaar komen, worden ze er al van verdacht een politieke beweging te vormen."
- "Wat koken jullie op feestdagen?" vroeg ze me. Ik wist tot mijn schande niet wat te antwoorden. Feestdagen, wat voor feestdagen? Verder dan tomatencrèmesoep, prinsessenboontjes en rosbief kwam ik niet - maar dat zijn gerechten uit mijn moeders keuken die ik zelf niet snel zou klaarmaken.
- Zahra is een beetje simpel, zegt Hala. Ze heeft zes keer dezelfde klas op de lagere school gedaan, ze ging maar niet over. Voor mannen heeft ze nooit enige interesse gehad. Op school was ze in vuur en vlam voor de Italiaanse zuster die voor de klas stond, later werd ze idolaat van de Heilige Maagd Maria, vervolgens van de zangeres Fayruz. Ze hing posters van haar op en praatte voortdurend over haar. Het doet me denken aan mijn mongoloïde zusje Hildeke, die verliefd wordt op quizmasters en de mannen van Dallas en Dynasty - zo verliefd dat ze de series op België, Nederland en Duitsland tegelijk volgt.
- Maar behalve Iraanse pelgrims zie ik op het plein ook veel Golf-Arabieren - de mannen die ervoor verantwoordelijk zijn dat Salim nog steeds geen auto heeft kunnen huren. Sommigen zijn vergezeld van een Syrische gids die er in hun omgeving extra klein en dociel uitziet. Iedereen weet waar zo'n Syrisch mannetje voor dient: hij brengt hen naar de bars, verborgen kamertjes en hoerenkasten van Damascus.
- "Het duurde nog wel zes jaren voor ik die telefoon kreeg," vertrouwde ze me toe, "maar dat kwam omdat ik verder helemaal geen wasta had." Een wasta is een kruiwagen die vereist is voor elke beweging voorwaarts die een Syriër wil maken. Hala had zelfs een wasta nodig om een gasfles voor tété's flat in Wadi al-Nakhla te kopen.
-
"Ik heb zoveel mensen die vroeger idealen hadden, zien veranderen,"
zegt ze, "de meesten zijn door kleine voordelen aan dit regime gebonden.
De prijs van een man is niet hoog: als je hem een auto in het
vooruitzicht stelt, houdt hij al op te denken. Ik kan het begrijpen,
maar niet accepteren."
- Naast me zit Nihals oudere zuster, die Engels studeert aan de universiteit. Hoewel haar Engels behoorlijk is, komt ons gesprek moeizaam op gang. Ze lijkt gewend te zwijgen, ze beantwoordt mijn vragen zonder me aan te kijken en tuurt dan weer afwezig naar de grond. Ja, ze heeft Shakespeare gelezen. Als ik informeer hoe ze hem vindt vergeleken met Arabische schrijvers, zegt ze: "Dat weet ik niet, we vergelijken niet, we bestuderen alleen de Engelse literatuur."
"Maar als je Arabische boeken hebt gelezen, kan je toch zelf vergelijken?"
"Nee, want ik lees niet om te vergelijken, maar om Engels te leren."
- "Jullie kijken op de Golf-Arabieren neer, maar van hun geld zijn jullie niet vies," zeg ik.
Hala houdt niet van zo'n boute uitspraak. "Als een vrouw lelijk is en maar één oog heeft, maar goed is vanbinnen," zegt ze, "zou je haar dan meteen vertellen dat ze lelijk is? Je zou ook kunnen beginnen met te zeggen dat ze een goed hart heeft."
= Arrogant vindt hij de Saoediërs - de manier waarop ze een pak geld uit hun smetteloze jurk trekken om een krant te betalen! Ik betrap mezelf soms op een zeker mededogen als ik hen zie. In hun eigen land ontlenen ze waardigheid aan de olierijkdom die hun in handen is gevallen, aan de hoge posities die ze bekleden. Hier zijn ze overgeleverd aan de grillen van het lokale sekstoerisme, wat hun iets bangelijks en verschrikts geeft.
- "De presidentiële familie houdt van auto's en doctorstitels," zegt Hala cynisch. Rifat heeft een titel van de Patrice Lumumba universiteit in Moskou, die speciaal is opgericht voor studenten uit de derde wereld. Iedereen weet dat het niet moeilijk is om daar een titel te behalen. Bovendien heeft Rifat zijn scriptie volgens sommigen door iemand anders laten schrijven, net als Elena Ceaușescu.
- Hala is rechtop gaan zitten en lacht geheimzinnig. "Asma en ik hadden na jouw vertrek nog een boeiend gesprek."
"Wat dan?"
"Hoe
kan pater Léon bij ons op bezoek komen, hij is toch een christelijke
priester?" vroeg Asma zodra ik de deur achter me had dichtgetrokken.
"En waarom zou hij dan niet bij ons kunnen komen?" zei Hala.
"De christenen houden toch niet van ons?"
"Wie zegt dat? Hoe kom je daarbij?"
"Dat voel ik op school," zei Asma, "de christelijke kinderen spelen altijd apart, ze moeten ons niet."
"En Sahar dan, die heeft toch niets tegen ons?"
Daar moest Asma even over nadenken. Sahar, dat was iets anders, zei ze.
"En Lieve, die is toch ook christelijk?"
Weer
dacht Asma na. "Misschien is ze niet echt christelijk," aarzelde ze.
Toen Hala betoogde dat het wel zo was, besloot ze: "Nee, Lieve is
Lieve."
- "Binnen vijftig jaar zal je hier nog bitter weinig christenen zien. Zwartgesluierde vrouwen des te meer, en zoals je weet hebben alle moslims tien kinderen, dus ..." Ik protesteer, denkend aan Hala's vrienden die zelden meer dan twee kinderen hebben, maar maître Gaston wuift ongeduldig met zijn hand. "Dat is geen representatief milieu, bij dat soort mensen leer je de Syrische werkelijkheid niet kennen."
- Hun vrouwen herkennen ze aan de manier waarop ze zich kleden. Christenen laten zich inspireren door de Parijse mode, moslimvrouwen door Egyptische actrices: veel glitter, uitbundige krullen, felle make-up.
- Toen Armstrong op de maan landde, zei een sjeik in de moskee: Als je aan iemand vraagt of Armstrong op de maan is geweest en hij zegt ja, vraag het hem dan opnieuw. Als hij de derde keer nog steeds volhardt in zijn antwoord, dan mag je hem doden. Walid lacht schamper: de achterlijkheid!
- Mijn overbuurman zegt ondertussen dat ik mysterieuze ogen heb, beklaagt zich over het lawaai in het restaurant en nodigt me uit in zijn buitenhuis, de enige plaats waar we volgens hem echt kunnen praten. Ik lach hem uit. Niemand spreekt me hierna nog zo toe, en mijn belager zal nog vaak geplaagd worden met zijn avances.
- Onderweg vertrouwt iemand me toe dat hij een boek aan het schrijven is. Niet zomaar een boek, nee, een vierluik heeft hij in gedachten. De titel is er al: The Damascus Quartet. Ken ik The Alexandria Quartet van Lawrence Durrell? Zoiets moet het worden. Hij blijkt nog nooit iets geschreven te hebben. Als ik voorzichtig pols of zijn project niet wat te ambitieus is, of een bescheidener opzet misschien niet meer kans van slagen zou hebben, kijkt hij me verstoord aan: "Waarom zou ik me tevreden stellen met iets kleins als ik ook kan dromen over iets groots."
-
Ik ben opgestaan; ik geloof dat ik een wodka nodig heb. Maar in de
keuken word ik pas echt kwaad. Hoe krijgt ze het voor mekaar om na alle
teleurstellingen die ze achter de rug heeft, te praten over Arabische
identiteit! Ik loop terug naar de kamer. "Wat bedoel je eigenlijk? Heb
je het over de ellende die ik hier al maanden meemaak? Je man in de
gevangenis, je familie die je geen moment met rust laat, geen stookolie,
geen water, geen elektriciteit - is dat het wat je zo nodig wil
behouden? Noem je dat vrijheid om te kiezen?"
-
Naar het resultaat van de verkiezingen lijkt niemand nieuwsgierig, maar
op een middag komt Hala thuis met een anekdote. De campagneleider zou
Assad gebeld hebben om hem te feliciteren. "Slechts 389 mensen hebben
tegen U gestemd, meneer de president, wat wilt U nog meer!" Waarop deze
met grimmige stem zou hebben geantwoord: "Hun namen."
%20800px.jpg)
%20800px.jpg)
%20800px.jpg)
%20800px.jpg)
%20800px.jpg)
