Dvd: Claude Lanzmann: Sobibor 14 octobre 1943, 16 heures

Sobibor 14 octobre 1943, 16 heures (Frankrijk, 2001): 95 min: Regisseur Claude Lanzmann

 

 

Iedereen heeft ooit gehoord van wat er is gebeurd in Auschwitz, Maar hoeveel andere concentratiekampen kennen de mensen bij naam? Sobibor lag in Polen en was één van de meest beruchte vernietigingskampen van de nazi's. 16 jaar nadat hij "Shoah" voltooide, kwam de Fransman Claude Lanzmann met deze toegift over de opstand in Sobibor, waarbij de Duitse kampleiding door de joodse gevangenen werd vermoord, waarna een aantal joden wisten te ontsnappen. Na deze ontsnapping werd het kamp door de Duitsers vernietigd.

"Sobibor ..." bestaat voor het grootste deel uit een interview van Claude Lanzmann met Yehuda Lerner, een overlevende van de opstand. Lanzmann wordt bijgestaan door een tolk. Lanzmann stelt zijn vragen in het Frans, de tolk vertaalt de vraag in het Hebreeuws, Lerner antwoordt op de vraag in het Hebreeuws, wat de tolk weer naar het Frans vertaalt. Wij kunnen het lezen via de Nederlandse ondertitels. Deze methode van vragen, vertalen, antwoorden en vertalen werkt (althans voor mij) uitstekend. 

Zoals wij uit "Shoah" weten stelt Lanzmann zijn vragen met de precisie van een chirurg. Hij neemt geen genoegen met vage antwoorden, maar stelt zijn vragen zo precies dat hij de antwoorden als het ware met een tang uit de mond van de ondervraagde trekt.

 

Ik kan mij voorstellen dat de meeste mensen zo langzamerhand wel genoeg hebben van verhalen over de Holocaust, maar "Sobibor ..." is een sobere, zeer indrukwekkende documentaire die ik ondanks de zwaarte van het onderwerp, geboeid heb zitten kijken.

 

Op IMDB krijgt "Sobibor ..." van 631 mensen een waardering van 7,4.

 

  

 

Reacties op dit blog zijn meer  dan welkom.

Art Spiegelman: Maus

Art Spiegelman: Maus: De volledige editie: Bestaande uit: Mijn vader bloedt geschiedenis (Verenigde Staten,  1986) & En hier begon mijn ellende pas (Verenigde Staten, 1991): 294 blz: Vertaald door Jessica Durlacher (1987 & 1994): Uitgeverij Oog & Blik en de Bezige Bij

 

 

Iedere volwassen Nederlander hoort te weten wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog met de joden is gebeurd. Er zijn bibliotheken vol met boeken geschreven over de Holocaust. Ik heb er een paar van gelezen, maar het boek dat de meeste indruk maakte was "Maus" van Art Spiegelman.

Art Spiegelman is een Amerikaanse Jood, van wie beide ouders Auschwitz hebben overleefd. Zijn moeder pleegde in 1968 zelfmoord. Art is striptekenaar en vroeg zijn vader Vladek wat hij had meegemaakt tijdens de oorlog. Het verhaal van zijn vader staat centraal in dit stripboek.

De geniale vondst van Art Spiegelman was om een stripboek te tekenen waarin de joden als muizen worden afgebeeld en de Duitsers als katten. De Polen zijn varkens (Poolse joden zijn muizen met een varkensmasker voor), de Amerikanen honden, de Fransen kikkers, de Zweden herten en de zigeuners motten. Het verhaal van Vladek wordt afgewisseld met tekeningen over de moeizame relatie tussen vader en zoon en over Artie die striptekenaar is.

Ondanks de zwaarte van het onderwerp is het boek door allerlei komische details (zie ook de citaten) goed leesbaar. Ik vind "Maus" en "Maus 2" twee geweldige boeken en wil ze hierbij van harte aanbevelen. Als je deze 2 boeken hebt gelezen, kun je alle andere boeken over het onderwerp links laten liggen. Ik vind eigenlijk dat iedere serieuze literatuurliefhebber deze boeken gelezen moet hebben!

 

Citaten:

- In de maanden daarop ging ik geregeld naar mijn vader om zijn verhaal verder te horen.

 "Over mam ..."

 "... 11 ... 12 ... 13 ..."

 "-Eh, wat doe je eigenlijk, pap?"

 "Ik verdeel mijn pillen in dagelijkse porties ... 14 ... 15 ... 16 ... 17 ... 18 ..."

 "Zoveel?"

 "Het is 6 pillen voor het hart, 1 voor diabetes en zo'n 25 of 30 vitaminen. Ik moet vechten om mijzelf te redden in mijn conditie. Dokters, zij geven me alleen maar "vergif" ... Zo noem ik geneesmiddelen op recept inmiddels. Ik heb dit geleerd in gezondheids-bladen ... wil je een lezen?"

 

- "Maar jij - na de oorlog, toen jij bent geboren - het was veel te vroeg. De dokters dachten je niet zou halen. Ik heb een specialist gevonden dat je heeft gered ... Hij moest je arm breken om je uit Anja's buik te halen. En toen je heel klein was, je arm sprong naar boven, als zo! We maakten grapjes over en noemden je "Heil Hitler!""

 

- "Mijn oog ging zo veel bloeden, dat ik snel weg moest om een andere dokter te vinden. Daar heeft een andere specialist direct me geopereerd! Anders kon ik wel doodgegaan zijn. En nu is het een glazen oog. Wel goed gedaan, ja? Een keer was een jonge dokter naar mijn bed gekomen ... En heeft lang in mijn ogen geschenen met een lampje en gezegd: "Mr. Spiegelman, uw linkeroog is perfect! ... maar in uw rechteroog het is staar." Hij wist niet natuurlijk dat het linker van glas is ... En ik heb niks aan hem gezegd. Ik wilde niet hij schaamde zich."

 

- "En de zwarte markt is er ook nog. Voor geld is altijd alles te koop." 

 "Maar het is riskant. De nazi's stoppen je in een werkkamp bij de kleinste overtreding."

 "Erger nog - ook als je geen regels overtreedt!"

 " ... En wie wordt weggehaald - wordt nooit meer teruggezien!"

 

 - "Uh-huh. Hij wil dat ik hem kom helpen met zijn dak of zoiets. Shit! Als kind had ik er al de pest aan hem te helpen. Hij schepte altijd op hoe handig hij was ... en ik deed natuurlijk nooit iets goed volgens hem. Voor klusjes heeft hij mij volstrekt neurotisch gemaakt. Ik bedoel, ik had niet eens een hamer voor we hier kwamen wonen! Een van de redenen om kunstenaar te worden was dat hij dacht dat het onpraktisch was ... tijdverspilling ... Een gebied waar ik niet met hem hoefde te wedijveren."

 "Eh ... ga je naar Queens?"

 "Absoluut niet - ik voel me nog liever schuldig! Bovendien, ik heb het te druk, en hij kan best iemand betalen."

 

- "Dus mama's ouders stierven in Auschwitz?" 

 "Nah? Wat anders? Direct ze gingen naar het gas. Haskel nam graag aan de juwelen van schoonvader ... maar het risico van hen te redden, dat was hij niet zo blij om te nemen. Altijd Haskel was zo'n vent: een kombinator."

 "Een wat?"

 "Een vent wat maakt KOMBINACYA, een ritselaar ... een oplichter."

 "Wat raapte je daar op?"

 "Telefoondraad. Is heel moeilijk te krijgen. Binnenin zitten kleine draadjes. Goed om dingen vast te maken."

 "Je raapt altijd rotzooi op. Kun je niet gewoon draad kopen?"

 "Psss. Waarom wil je altijd kopen als je kunt het vinden!? En bovendien, dit draad ze hebben niet in winkels."

 

- "Mala en ik hadden het net over mijn boek ... Ik heb al een paar gedeelten in schets opgezet. Kijk maar ... Hier, dit zijn de joodse zwarthandelaars die ze opgehangen hebben in Sosnowiec ..."

 "Ach."

 "En dit ben jij terwijl je zegt: "Ach, als ik nu aan ze denk, nog steeds moet ik huilen!""

 "Ja. Nog het maakt me aan 't huilen!"

 "Het is een belangrijk boek. Ook mensen die zulke verhalen gewoonlijk niet lezen, zullen hier belangstelling voor hebben."

 "Ja, ik lees nooit zo'n strips, en zelfs ik heb interesse."

 "Natuurlijk heb jij interesse. Het is jouw verhaal!"

 "Ja.  Ik weet al mijn verhaal in mijn hoofd en toch ben ik benieuwd!"

 "Het wordt vast een succes."

 "Ja. Op een dag ben je beroemd, net als ... hoe - heet - ie?"

 "Heh? "Beroemd net als hoe - heet - ie?!""

 "Je weet wel ... Die grote striptekenaar ..."

 "Welke striptekenaar kan jij nou kennen? ... Walt Disney??" 

 "Ja! Walt Disney! Wacht waar ga je heen Artie?"

 " ... Even een pen pakken ... Ik moet dit gesprek opschrijven voor ik het vergeet!"

 

 - "Ik ging vaak met de tram naar de stad. Er waren twee wagons. De ene alleen was van Duitsers en hoge beambten. De tweede alleen was van Polen. Altijd ging ik direct in de Duitse wagon. "Heil Hitler." De Duitsers gaven geen aandacht voor me ... In de Poolse wagon ze konden ruiken of een Poolse jood binnenging."

 

        

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

 

15: Shoah

Shoah (Frankrijk, 1985): 9 uur: Regisseur Claude Lanzmann

De grootste misdaad van de 20e eeuw is toch wel de Holocaust geweest, het vermoorden van zo'n 6 miljoen Joden door de Nazi-Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Claude Lanzmann besloot om te onderzoeken hoe die vernietiging in zijn werk is gegaan. Hij filmde van 1974 tot 1985 en heeft uiteindelijk een documentaire van zo'n 9 uur lengte gemaakt.

In die documentaire bezoekt Lanzmann de plekken waar het gebeurt, ook als zoals bijvoorbeeld in Treblinka er niets meer bewaard is gebleven van de vernietigingskampen. In Treblinka ligt een grasveldje waar eens de crematoria van het kamp stonden.

Lanzmann interviewt de overlevenden: joden, omstanders en nazi's. Hij doet dat met behulp van een vrouwelijke tolk. Hij heeft 3 tolken in dienst gehad: voor vertalingen van en naar het Pools, Jiddisch en Hebreeuws. Lanzmann stelt de vraag in het Frans, die wordt ondertiteld in het Nederlands weergegeven. Dan stelt de tolk de vraag in de taal van de geïnterviewde, die antwoordt, de tolk vertaalt het antwoord weer in het Frans, en dat antwoord wordt in het Nederlands ondertiteld. Dat systeem werkt goed, je hebt zo even de tijd om over vraag en antwoord na te denken.

Lanzmann is een vasthoudende interviewer. Hij stelt geen algemene vragen, want hij is bang om dan nietszeggende antwoorden te krijgen. Hij stelt detailvragen, zoals: uit hoeveel wagons bestonden de treinen naar Auschwitz en Treblinka?, hoeveel mensen zaten er in iedere wagon?, hoe lang duurde het voordat een treinlading mensen was uitgeladen en vergast? De geïnterviewden hebben het er soms maar moeilijk mee, soms barsten ze in tranen uit, maar altijd weet Lanzmann het verhaal uit hen te trekken.

De beelden van de documentaire zijn op zich niet zo bijzonder maar in combinatie met de getuigenissen zorgt het voor een werk van grote klasse. Eigenlijk zou iedereen deze documentaire gezien moeten hebben!

Op IMDB krijgt "Shoah" van 7.500 mensen een waardering van 8,4!

   

 Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.
 

42: The pianist

The pianist (Polen, 2002): 143 minuten: Regisseur: Roman Polanski

Eigenlijk ben ik behoorlijk moe van boeken en films die de Holocaust als onderwerp hebben. Volgens mij heeft iedereen die de verpletterende documentaire "Shoah" heeft gezien, die Claude Lanzmann met overlevenden van de Holocaust heeft gemaakt, wel zo'n beetje door wat er met de joden in Europa is gebeurd. Ondanks alle pogingen tot verklaring van deze enorme misdaad zal het altijd een raadsel blijven, waarom het heeft plaatsgevonden en waarom juist in een ontwikkeld land als Duitsland.

Wladek Szpilmann is een pianist die speelt voor een uitzending van de radio op het moment dat Warschau gebombardeerd wordt. De uitzending moet onderbroken worden. Daarna volgt de film de gebeurtenissen in het gezin waar Wladek is opgegroeid. De maatregelen tegen de joden worden steeds verschrikkelijker, eerst moeten ze met zo'n 600.000 mensen opeengepakt wonen in een getto. Later worden er steeds meer joden vermoord, totdat er op een gegeven moment sprake is van het systematisch uitroeien van alle overgebleven joden. Alleen dankzij veel geluk en een klein wonder weet Wladek de oorlog te overleven.

"The pianist" is zonder meer een zeer indrukwekkende film. Vergeleken met die andere film "Schindler's list" van Steven Spielberg vind ik de details iets geloofwaardiger overkomen en ziet de stad er wat minder opgepoetst uit. Toch zal ik iedereen die meer wilt weten over de Holocaust "Shoah" van Claude Lanzmann aanraden en niet deze film of die van Spielberg.

Op IMDB krijgt "The pianist" van ruim 600.000 mensen een waardering van 8,5 en staat daarmee op plaats 38 van de hoogst gewaardeerde films!

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

43: Schindler's list

Schindler's list (Verenigde Staten, 1993): 187 min: Zwart-wit: Regisseur Steven Spielberg

Steven Spielberg is voornamelijk bekend geworden als regisseur van onderhoudende spektakelfilms voor het grote publiek. Hij verwierf voor het eerst wereldroem met "Jaws", en is daarna met films als: "The raiders of the lost ark", "E.T.", "Jurassic Park" en "Saving private Ryan" de best verdienende regisseur aller tijden geworden.

"Schindler's list" is de meest serieuze film van Steven Spielberg en gaat over de Holocaust. Meer in het bijzonder is het een film over Oskar Schindler, de goede Duitser die meer dan 1000 joden redde van de dood in de gaskamers door ze in zijn fabriek te werk te stellen, die in naam materiaal voor het Duitse leger maakte, maar in werkelijkheid niet veel produceerde.

Het verhaal begint in het getto van Krakau. Oskar Schindler is een Duitser die in de oorlog de mogelijkheid ziet om veel geld te verdienen. Daarom bedenkt hij het plan om een failliete fabriek in te richten, zoekt hij een joodse boekhouder en probeert hij joodse zakenlieden te overtuigen om geld in zijn fabriek te steken, zogezegd in ruil voor potten en pannen.
Met dure cadeaus, probeert Schindler om de overal aanwezige nazi's te paaien, zodat ze zijn activiteiten niet verhinderen. Langzaamaan verandert Schindler van een op geld beluste zakenman tot een tegenstander van de nazi's, die zijn uiterste best doet om zoveel mogelijk joden te redden.

Toen de film uitkwam heb ik hem in de bioscoop gezien en was ik zwaar onder de indruk. Een jaar of 15 geleden heb ik hem voor de tweede keer in de bioscoop gezien en nu voor de derde keer op dvd.

Het valt niet te ontkennen dat "Schindler's list" een indrukwekkende film en een mijlpaal in de filmgeschiedenis is. Voor veel mensen is deze film hun kennismaking met de gruwelen van de Holocaust geweest. Zelf vind ik de film een beetje te veel van het goede. De film is geschoten in prachtig zwart-wit en ziet er vlekkeloos uit. Dit wordt ondersteund door stemmige muziek. De willekeurige gruweldaden van de nazi's in de film blijven mij op de een of andere manier beter bij dan de goede daden van Schindler en zijn medewerkers. Dit zorgt ervoor dat ik na afloop van de dvd een naar gevoel had van alle gewelddaden die ik had gezien. Dit nare gevoel zal ongetwijfeld niet de bedoeling zijn geweest van Spielberg, die juist met een optimistische boodschap probeert te komen, dat te midden van alle kwaad een man zijn goedheid toont.

Bovenstaand stukje had ik al geschreven nadat ik de eerste dvd (van 2) had gezien. Mijn oordeel bleek voorbarig, het is goed dat ik deze film heb uitgekeken. Inmiddels heb ik het tweede deel gezien. In het tweede deel staan de misdaden van de Nazi's veel minder op de voorgrond en komt de sluwheid waarmee Schindler zo veel joden wist te redden veel beter tot zijn recht. Het is een prachtig idee, dat Spielberg met deze film een monument voor Oskar Schindler heeft gemaakt.

Op IMDB krijgt "Schindler's list" van ruim 1.070.000 mensen een zeer hoge waardering van 8,9, en staat daarmee op plaats 6 van de hoogst gewaardeerde films!

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom. 

Thomas Keneally: Schindlers lijst

Thomas Keneally: Schindlers lijst (Australië, 1982): 416 blz: Vertaald door Han Visserman (1983): Uitgeverij Sijthoff: Oorspronkelijk uitgever Hemisphere

Spielberg's film heeft destijds veel indruk op mij gemaakt.
Nadat het Duitse leger in 1939 Polen heeft veroverd komt de Duitse zakenman Oskar Schindler naar Krakau om daar een emailfabriek te vestigen vlakbij het Joodse getto. Hij komt in aanraking met een aantal Joden en besluit om hen te helpen.

De officiële Nazi-politiek is om de Joden zoveel mogelijk te hinderen en hen uiteindelijk als volk te vernietigen. Schindler is het hier niet mee eens en hoewel hij tal van contacten heeft met hoge Nazi's, die hij door middel van drank, sigaretten en andere dure cadeus te vriend houdt, helpt hij de Joden zoveel hij kan.

In 1943 besluiten de Nazi's om de kampen in Krakau en ook Schindler's fabriek op te heffen. Schindler weet ze zover te krijgen dat hij een eigen kamp mag houden in Hongarije waar hij zogenaamd granaathulzen produceert voor een ultrageheim wapen. Hij stelt een lijst op van 1200 mensen die hij mee wil nemen naar het nieuwe kamp. In het kamp wordt niets geproduceerd en Schindler besteedt een groot deel van zijn geld om voedsel te kopen voor de Joden. Uiteindelijk behoren de Joden in Schindler's kamp tot de weinige Joden die in Duitsland de oorlog overleven.

Het verdere leven van Schindler na de oorlog is weinig opzienbarend. In "Schindler's lijst" worden talloze wreedheden van de Nazi's beschreven. Het geeft een aangrijpend beeld van een verwerpelijk regime en de strijd daartegen van enkele rechtvaardigen. Het boek leest ondanks zijn inhoud vlot weg en verdient het om gelezen te worden door hen die benieuwd zijn naar het leven van Oskar Schindler na het zien van Spielberg's film.

 

       

Art Spiegelman: Maus

Art Spiegelman: Maus (Verenigde Staten, 1986): 294 blz: Vertaald door Jessica Durlacher (1987-1994): Uitgeverij Oog & Blik: Oorspronkelijk uitgever Pantheon books

Iedere volwassen Nederlander hoort te weten wat er met de Joden is gebeurd in de Tweede Wereldoorlog. Er zijn bibliotheken vol met boeken gechreven over de Holocaust. Ik heb er een aantal boeken over gelezen, maar het boek dat de meeste indruk maakte was "Maus" van Art Spiegelman.

Art Spiegelman is een Amerikaanse Jood, van wie beide ouders Auschwitz hebben overleefd. Zijn moeder pleegde in 1968 zelfmoord. Art is striptekenaar en vroeg zijn vader wat hij had meegemaakt tijdens de oorlog. Het verhaal van zijn vader staat centraal in dit stripboek.

De joden worden als muizen afgebeeld, de Duitsers als katten, de Polen als varkens (Poolse joden als muizen met een varkensmasker voor) en de Amerikanen als honden. Het verhaal van zijn vader wordt afgewisseld met tekeningen over de moeizame relatie tussen vader en zoon en over de zoon die striptekenaar is.

Ondanks de zwaarte van het onderwerp is het door allerlei komische details goed leesbaar. Ik vind "Maus" en "Maus 2" 2 geweldige boeken en wil ze hierbij van harte aanbevelen. Als je deze 2 boeken hebt gelezen, kun je alle andere boeken over het onderwerp links laten liggen. Ik vind eigenlijk dat iedere serieuze literatuurliefhebber deze boeken gelezen moet hebben!

 

Primo Levi: Is dit een mens

Primo Levi: Is dit een mens (Italië, 1947): 203 blz: Vertaald door Frida de Matteis-Vogels (1963): Uitgeverij Athenaeum-Polak & van Gennep

Primo Levi was een Italiaanse Jood die in het verzet zat. Hij werd gearresteerd en kwam terecht in Auschwitz.

"Is dit een mens" is een feitelijk verslag van het leven in het concentratiekamp en hoe het mogelijk was dat hij dit overleefd heeft. Primo Levi probeert in het boek een analyse te maken van de mensen die het kamp kunnen overleven, maar geeft daarbij ook aan dat het gewoon een kwestie van toeval is. Zelf had hij zijn overleven te danken aan het baantje dat hij kreeg als chemicus.

De vertaling is erg goed om te lezen.

Dit boek dat in 1947 werd gepubliceerd was een van de eersten dat het leven in het kamp beschreef. Zelf vind ik het verslag van Art Spiegelman "Maus *****" en vooral dat van Varlam Sjalamov "Berichten uit Kolyma *****" over de Russische Goelag nog indrukwekkender.