Willem Elsschot (tekst) & Dick Matena (tekeningen): Kaas: een beeldroman (België,
1933, Deze editie 2008): 283 blz: Uitgeverij Athenaeum-Polak & van
Gennep
"Kaas"
van Willem Elsschot
is één van mijn favoriete romans uit de Nederlandstalige literatuur.
Deze roman die al uit 1933 stamt is nog verrassend actueel. In het begin
van deze roman begraaft de hoofdpersoon, Frans Laarmans, zijn moeder.
Hij maakt kennis met een zekere mijnheer van Schoonbeke die hem een baan
aanbiedt als vertegenwoordiger voor België en Luxemburg van Edammer
kazen.
Zo
gezegd, zo gedaan. Laarmans neemt het voorstel aan, hoewel hij geen
verstand van kaas of van handeldrijven heeft en wordt vertegenwoordiger
van de Edammer kazen. Voor de zekerheid besluit hij om zijn oude baan
nog niet op te zeggen en neemt hij voor drie maanden onbetaald
ziekteverlof, op aanraden van zijn broer die arts is, met zenuwen. In
de roman zien we hoe Laarmans te werk gaat.
"Kaas" is een roman met een soort van humor die op mij zeer verfrissend overkomt. Je zou je kunnen afvragen of de verstripping van het boek door Matena iets toevoegt. Ik vind het boek erg mooi getekend en ik denk dat Matena de sfeer van het boek goed heeft aangevoeld. Voor mij is deze bewerking van "Kaas" het mooiste werk dat ik van Matena ken en één van de mooiste graphic novels uit het Nederlandse taalgebied. Een aanrader voor iedereen die van een goed geschreven en mooi getekende graphic novel houdt!
Citaten:
Grappig is dat op bladzijde 42 mijn geboortestad even wordt vermeld:
- Het zou een indruk hebben gemaakt als van een die plotseling met Tilburg komt aanzetten terwijl de restaurants van de Riviera worden opgesomd.
(noot van mij: Tilburg is intussen een eind opgestoten in de vaart der volkeren, maar heeft bij mijn weten nog steeds geen enkel nationaal bekend restaurant).
Uit de zoektocht naar een geschikte naam voor het bedrijf dat Frans Laarmans op poten gaat zetten citeer ik grote stukken:
- Maar waar een nieuwe naam vandaan gehaald?
Ik begon met het eenvoudige Kaashandel.
Maar
als daar mijn naam niet onder staat, dan is het te onbepaald,
Kaashandel, Verdussenstraat 170, Antwerpen, ziet er verdacht uit, alsof
er iets verdoken wordt gehouden, alsof er wormen in die kaas zitten.
Toen kwam ik op Algemene Kaashandel. Dat was al beter, maar ik vind dat zo'n Vlaamse benaming zo naakt is, zo overdreven duidelijk, zo zonder bloemen. En ik houd niet van het woord kaas, dat heb ik nog gezegd.
Daarop probeerde ik. Commerce Général de Fromage. Klinkt beter en fromage is minder kaasachtig dan kaas.
Commerce Général de Fromage Hollandais is weer een stap vooruit. Daardoor houd ik mij zeker een hoop mensen van het lijf die Gruyère of Chester nodig hebben, terwijl ik alleen Edammer omzet. Maar commerce is toch niet alles.
Entreprise Général de Fromage
Hollandais. Daar zit klank in. Maar entreprise betekent ondernemen en ik
onderneem eigenlijk niets. Ik sla eenvoudig kaas op en verkoop die.
Dus Entrepôts Généraux de Fromage Hollandais. Maar het opslaan is bijzaak. ...
De
verkoop is hoofdzaak en tekenend voor mijn bedrijf. Wat de Engelsen
"trading" noemen. Dat is nog eens een woord! Waarom ook geen Engelse
firmanaam? ... Engeland heeft op handelsgebied een verdiende wereldfaam.
General Cheese Trading Company?
Ik begin licht te zien. Ik voel dat ik mijn doel ga bereiken.
Antwerp Cheese Trading Company? Of misschien General Edam Cheese Trading Company? Zolang die kaas er in zit zal het niet gaan. Die moet vervangen worden door iets anders. Voedingswaren, zuivelproducten. Of iets van dien aard? General Antwerp Feeding Products Association?
Eureka!
De beginletters vormen GAFPA, een echt slagwoord. Koop liever uw kaas
bij de GAFPA, mijnheer, ik zie wel dat u niet gewoon zijt aan echte
GAFPAkaas, mevrouw, GAFPAkaas is geen kaas, het is honing, mijnheer,
haast u, want onze laatste zending GAFPAkaas is bijna uitgeput.
Later
zal kaas vanzelf wegvallen, want GAFPA wordt spoedig een synoniem van
volvette Edammerkaas. Ik heb gedejeuneerd met één enkel broodje en een
stuk GAFPA.
In "Kaas" verzint Laarmans een groot aantal samengestelde zelfstandige naamwoorden met het woord kaas erin: kaasdroom, kaaswereld, kaasdag, kaasgebied, kaasschip, kaasroman, kaasstandaard, kaasleider, kaaswormen, kaasmakkers, kaasboerin, kaasellende, kaasmuur, kaaskwestie, kaaswagen, kaasramp, kaasbeproeving, kaastoren, kaasopwelling, kaasgeschiedenis.
