Dvd: Voetnoten uit het voorlopig testament van de danser, de dichter en de tekenaar

Wim Kayzer: Voetnoten uit het voorlopig testament van de danser Rudi van Dantzig, de dichter Willem Wilmink en de tekenaar Marten Toonder (Nederland, 2002): 215 minuten: Regisseur en interviewer Wim Kayzer

Op aanraden van medeblogger Wim die dit programma het mooiste programma vond ooit op de Nederlandse televisie uitgezonden, besloot ik om deze series interviews van Wim Kayzer met grootheden uit de Nederlandse cultuur te bekijken.

Het was 2002 en zowel Rudi van Dantzig, als Willem Wilmink als Marten Toonder waren ernstig ziek en stonden tegen het eind van hun leven. Kayzer vroeg hen een voorlopig testament op te stellen en stelde vragen over hun leven en werk en de naderende dood.

Rudi van Dantzig en in iets mindere mate Willem Wilmink zitten nog vol levenslust, Marten Toonder is een oude man die vooral levensmoe lijkt te zijn.

Kayzer stelt globale vragen waar de geïnterviewden alle kanten mee op kunnen. Helaas leidt dit vaak tot stiltes en niet zo veel zeggende antwoorden. De drie geïnterviewden zoeken weifelend naar woorden. Eigenlijk vind ik Willem Wilmink het best tot zijn recht komen, hij zingt vaak ook liedjes die hij begeleidt met zijn accordeon.

Ik denk dat een andere interviewer die meer specifieke vragen had gesteld meer van de interviews had kunnen maken. Leerzaam is de vergelijking met Claude Lanzmann die voor zijn film Shoah steeds detailvragen stelde aan zijn gesprekspartners waardoor je zelf een overzicht kunt samenstellen.

Ook vind ik de combinatie van de 3 mensen niet veel toevoegen en de muziek van Charles Ives die klinkt tijdens grote stukken van de interviews vind ik storend.

Al met al een dappere poging van Wim Kayzer om tot de essentie van 3 grote artiesten door te dringen, maar in mijn ogen maar ten dele geslaagd.

   Voor het interview met Willem Wilmink geef ik een ster extra.

Wim Kayzer: Een schitterend ongeluk

Wim Kayzer: Een schitterend ongeluk (Nederland, 1993): 471 blz: Uitgeverij Contact: Boek bij de televisieserie van de VPRO uit 1993

Wim Kayzer, heeft 6 eminente wetenschappers (Oliver Sacks, Rupert Sheldrake, Daniel Dennet, Stephen Toulmin, Freeman Dyson en Stephen Jay Gould) uitgenodigd om hun te interviewen en te vragen naar de plaats van de mens in het universum en hoe dat zo gekomen is.

5 van de wetenschappers staan hoog aangeschreven in hun vakgebied, eentje (Rupert Sheldrake) heeft de nogal wazige theorie van de morfogenetische resonantie bedacht, waarvan de laatste 20 jaar zoals al verwacht door de overige gasten niets meer is vernomen. Nadat ieder afzonderlijk geïnterviewd is volgt een ronde tafeldiscussie met alle 6 de wetenschappers.

Het is fascinerend om de 6 te zien en te horen wat ze te vertellen hebben. Ik denk dat ze in de boeken die ze zelf geschreven hebben beter tot hun recht komen, maar het leuke van de dvd's is ook om te zien hoe ze er uit zien, hoe ze praten en wat voor gebaren ze maken tijdens het gesprek en wat voor kleren ze aan hebben.

Na de eerste 3 afleveringen (Oliver Sacks, Rupert Sheldrake, Daniel Dennett) heb ik het betreffende hoofdstuk in het boek nagelezen. Omdat ik merkte dat het boek niets wezenlijk meer bood dan de dvd's heb ik dat bij de 3 laatste gesprekken en het slotgesprek nagelaten.

De dvd's vond ik leuker dan het boek om de hierboven al genoemde redenen. Ik ben niet overtuigd van de meerwaarde van de televisieserie, maar toch vond ik het een interessante serie. 

  

Dvd: Wim Kayzer: Van de schoonheid en de troost

Wim Kayzer: Van de schoonheid en de troost (Nederland, 2000): 40 uur

In 2000 zond de VPRO de monumentale serie "Van de schoonheid en de troost" uit. In deze serie interviewde Wim Kayzer 26 prominenten uit de wereld van de wetenschap, kunst en cultuur. Aan het eind van de serie kwamen 20 van de geïnterviewden bij elkaar voor een slotdiscussie. De interviews geven in een aantal gevallen een beeld van het werk en in andere gevallen een beeld van het persoonlijk leven van de geïnterviewden.

***½1): Wole Soyinka is een van de bekendste Afrikaanse schrijvers en is op de vlucht voor het regime in zijn geboorteland Nigeria. Hij praat er onder meer over hoe het is om politiek vluchteling te zijn.

***2): Roger Scruton is een Britse filosoof die praat over de vossenjacht en hoe hij zijn vrouw heeft leren kennen.

****3): Jane Goodall is primatologe en praat over haar onderzoek naar de Chimpansees. Een leuke anekdote van haar: een onderzoeker heeft een Chimpansee geleerd om met gebaren aan te geven welke kleur iets heeft. Ze houdt de Chimpansee een witte doek voor en vraag de Chimpansee welke kleur het heeft. De Chimpansee antwoordt "rood". De onderzoekster vraag het nog een paar keer en steeds antwoordt de Chimpansee "rood". Tenslotte gebaart de onderzoeker dat de Chimpansee geen eten krijgt als hij niet het juiste antwoord geeft. De Chimpansee antwoordt opnieuw "rood" en haalt onder veel gelach een klein rood pluisje van de doek "rood, rood, rood, hahaha".

***½4): George Steiner is een literatuurwetenschapper die praat over de gruwelijkheid van onder meer de holocaust.

***½5): Vladimir Ashkenazy is een van s' werelds beroemdste pianisten die een paar schitterende stukjes muziek op de piano voorspeelt.

***6): Steven Weinberg is een Amerikaanse natuurkundige die probeert tot de grote theorie over het universum te komen.

****7): Martha Nussbaum is een Amerikaanse filosofe die vooral over haar ouders praat.

***8): Karel Appel, een Nederlandse moderne schilder staat stil bij een achttal van zijn schilderijen.

**9): Edward Witten, een Amerikaanse wis- en natuurkundige probeert zijn theorie van de supersnaren uit te leggen. Deze aflevering was voor mij volstrekt onbegrijpelijk.

***½10): Elizabeth Loftus, een Amerikaanse geheugendeskundige vertelt over de feilbaarheid van het menselijk geheugen.

**½11): Rutger Kopland, een Nederlandse psychiater die vooral bekend is als dichter vertelt aan de hand van een aantal gedichten zijn verhaal.

****12): Gary Lynch, een wereldberoemd Amerikaanse hersenwetenschapper vertelt over zijn onderzoek naar hersenen en over mogelijkheden om vooruitgang te boeken. Dit deel vond ik het meest interessante dat ik heb gezien. Ook de grotten van Lascaux in Zuidwest Frankrijk komen aan bod.

***13): Stephen Jay Gould is een Amerikaanse paleontoloog die in eerdere series van Wim Kayzer "Een schitterend ongeluk" en "vertrouwd en o zo vreemd" veel indruk gemaakt heeft. Hier vertelt hij over zijn fascinatie met honkbal en vooral Joe di Maggio. Verder wordt hij gefilmd terwijl hij in een koor de Johannes Passie van Bach zingt.

***14): Dubravka Ugresic is een schrijfster uit het voormalig Joegoslavië. Zij laat aan de hand van oude fotoalbums zien waarom gewone foto's van mensen zoals u en ik haar zo ontroeren.

***15): Simon Schama is een Engels historicus die praat over onder meer de schoonheid van het onvolmaakte, bijvoorbeeld over een heel knap meisje dat enigszins scheel is.

***½16): Catherine Bott is een Engelse Sopraan die het over lekker eten en winkelen heeft en een oud lied zingt in het Concertgebouw.

**½17): John M. Coetzee is een bedachtzaam formulerende schrijver uit Zuid Afrika aan wie slechts met heel veel moeite wat woorden kunnen worden ontfutseld. Zijn voorbeel van schoonheid en troost is een baai vlakbij de Tafelberg dat nu beschermd natuurgebied is.

***½18): Richard Dufallo, een Amerikaans dirigent die als voorbeeld van schoonheid en de troost een orkest dirigeert dat stukken van Ives, Stravinsky en Mahler speelt in Vredenburg.

***19): Leon Lederman, een Amerikaans natuurkundige heeft het over de schoonheid van humor.

***20): Rudi Fuchs, directeur van het Stedelijk laat een aantal voorbeelden van zijn collectie anzichtkaarten zien en vertelt waarom de Victorie Boogie Woogie van Piet Mondriaan zo'n prachtig schilderij is.

**21): Tatjana Tolstaja is een Russische schrijfster die praat over een bijna dood-ervaring en over dromen en tekenen uit het hiernamaals.

***22): Freeman Dyson, een Engels natuurkundige die het vooral over zijn kinderen en kleinkinderen heeft als voorbeeld van schoonheid en troost.

***23): Richard Rorty, een Amerikaanse filosoof die het vooral over de schoonheid van de natuur heeft.

***½24): György Konrád, een Hongaarse schrijver die het over zijn herinneringen aan de tweede wereldoorlog heeft.

****25): Germaine Greer, een Australische schrijfster en feministe. Toen Kayzer haar vroeg voor het programma, vroeg zij om 2 weken naar haar geboorteland te mogen met een camera om haar zus te bezoeken en de inheemse flora en de Aboriginalvrouwen te filmen. Het resultaat is een soort homevideo die ik een van de meest geslaagde afleveringen vond van het programma.

***½26): Yehudi Menuhin, een wereldberoemd Amerikaans violist die geïnterviewd wordt vlak voor een repetitie van de 9e symfonie van Beethoven. Stukken van de repetitie zijn ook gefilmd.

***27): De slotbijeenkomst waarop 20 van de genodigden een ronde tafel discussie voeren over het onderwerp de schoonheid en de troost. Ik verwachtte dat hier niet veel zinnigs gezegd zou worden gezien het enorme aantal deelnemers aan de discussie, maar dat viel heel erg mee.

Wat vind ik nu van de gehele serie? De vraagstelling was beperkt maar gelukkig kreeg iedere deelnemer de kans om zijn of haar verhaal te vertellen. Over de antwoorden waren de meesten het wel eens: voorbeelden van schoonheid treft men aan bij mensen (knappe vrouwen of knappe mannen), in de natuur, in schilderijen in muziek. Voor de troost geldt voor de meeste mensen (inclusief mijzelf) dat die voornamelijk afkomstig is van zijn medemensen, een enkeling zoekt troost bij zijn hond.

Van 5 van de gasten heb ik een boek gelezen (van Stephen Jay Gould zelfs een aantal) en van George Steiner een stuk van een boek. Zelf vind ik dat de vorm van televisie zich niet zo goed leent voor dit soort gesprekken, je krijgt toch al gauw dat je naar een pratend hoofd zit te kijken. Het is wel erg geschikt als een beknopte inleiding tot het werk van de gasten.

Dapper van de VPRO dat Wim Kayzer destijds deze serie mocht maken. Ik denk dat nu de middelen hiervoor niet meer bij elkaar te krijgen zijn.

Helaas is deze dvd-serie niet meer verkrijgbaar. Wel kan je bij de VPRO afleveringen downloaden. Ik had mijn exemplaar bij de bibliotheek geleend wat ervoor zorgde dat ik in de veel te korte tijd van 3 weken door de hele serie heen ben geraasd. Een aflevering per week lijkt me een prima dosis.

Ook een nadeel van mijn bibliotheekexemplaar was dat het hinderlijk veel haperde. Uiteindelijk heb ik toch ruim 99% kunnen zien.

Jongeren zullen deze serie niets vinden. Mensen met veel zitvlees en een goed concentratievermogen zullen er nog het nodige van opsteken. Ik ben benieuwd of er meer mensen zijn die deze serie of afleveringen ervan hebben gezien en wat zij er van vonden.