Carolijn Visser: Selma (Nederland, 2016): 284 blz: Uitgeverij Augustus
In 2008 ontmoette Carolijn Visser Greta en Tseng Y Tsao (Dop) tijdens de pauze van een lezing die ze gaf in Castricum. Greta en Dop vertelden over hun Nederlandse moeder Selma, die in 1950 had besloten
met hun vader mee te gaan naar China. Gedurende de jaren die volgden
leerde Carolijn Visser broer en zus Tsao beter kennen.
In 2012 gaven zij Carolijn de brieven ter inzage die hun moeder vanuit
China naar hun grootvader in Nederland had geschreven. Deze brieven
vormen de basis van het boek "Selma" samen met de verhalen van haar
kinderen Greta en Dop.
Het boek begint in 1966 als Selma na een lange reis naar Nederland
terugkeert naar Peking. Ze merkt hoe de situatie verslechterd is.
Selma was geboren in 1921 en heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog samen
met haar vader Max Vos ondergedoken gezeten. Haar vader hertrouwde met
de vrouw bij wie hij ondergedoken was.
Na de oorlog gaat Selma in Cambridge studeren en daar ontmoet ze de
Chinees Chang Tsao. Ze krijgen 2 kinderen: de oudste, een zoon, heet Dop
en de jongste, een dochter, Greta. Ze emigreren naar Hong Kong en later
naar China waar Chang Tsao een belangrijke partijfunctionaris is.
Het verhaal van Selma en haar gezin wordt verteld vanaf 1957 tot aan
haar dood in 1968, met een korte epiloog over haar kinderen die in 1974
naar Nederland verhuisden.
Selma was de enige Nederlandse vrouw die tijdens de grote gebeurtenissen
in China zoals de grote sprong voorwaarts (1960-1962) en de culturele
revolutie (1966-1974) in Peking leefde. Aanvankelijk hebben ze het
redelijk goed, mede door de vooraanstaande positie van Chang en haar
buitenlandse afkomst. Later wordt het steeds minder totdat ze vanaf 1966
allerlei vernederingen moesten ondergaan en Selma en Chang kort na
elkaar stierven.
Ik vind "Selma" een absoluut hoogtepunt in het oeuvre van Carolijn
Visser. Het boek is met veel empathie voor de hoofdpersonen geschreven,
het leest erg prettig en er is gedegen onderzoek voor het boek verricht.
Vooral het gewone dagelijks leven is mooi beschreven. Een van de
allermooiste boeken uit het Nederlands taalgebied die ik ken! "Selma"
kan zich zonder meer meten met andere klassiekers over China zoals Jung
Changs "Wilde zwanen" en het boek van Li Zhisu "Het privé-leven van
voorzitter Mao".
Een aantal citaten:
- Als Selma thuiskwam, werd ze op de verschillende binnenplaatsen
beleefd gegroet, maar niemand kwam zomaar langs voor een praatje of
vroeg haar op de thee.
- In de zomer van 1956 had Mao Zedong intellectuelen en studenten
opgeroepen de Communistische Partij te bekritiseren in een poging hen
meer bij het landsbestuur te betrekken. "Laat Honderd Bloemen Bloeien"
heette de campagne. Er kwam echter zoveel kritiek los, dat Mao het als
een aanval op de partij ging zien. Wie zich had uitgesproken, werd
gestraft. In 1957 werd een half miljoen mannen en vrouwen gevangengezet
of verbannen naar afgelegen gebieden, soms voor een periode van wel
twintig jaar. ... Elk bedrijf, elke instelling of instantie werd geacht
ongeveer 5 procent van zijn werknemers als schuldigen te ontmaskeren.
Zij konden zich hiertegen niet verweren, verloren hun baan, hun woning,
hun verblijfsvergunning voor de stad Peking en werden op het platteland
tewerkgesteld. Altijd zou het verschrikkelijke stigma "rechts element" in
hun dossier blijven staan en hun gezinnen werden samen met hen in het
ongeluk gestort.
- Selma mocht deze buitenlanders niet. Ze vond hen te extreem in hun
politieke overtuigingen. Onder buitenlandse vrienden die ze vertrouwde
noemde ze hen de "200 percenters".
- Selma vertelde over het taleninstituut. In haar lessen mocht ze alleen
exacte Engelse vertalingen van Chinese politieke teksten gebruiken.
Straks spraken haar studenten een onbegrijpelijk soort Engels,
voorspelde ze, maar als ze iets in die richting zei, werd haar de mond
gesnoerd door Chinese collega's of haar eigen studenten. Volgens hen
moest een buitenlandse taal een "bruikbaar gereedschap in de
klassenstrijd" zijn. Allemaal goed en wel, vond Selma, maar het
belangrijkste was toch wel dat de mensen begrepen waar je het over had.
- Selma vroeg haar vader om leerboekjes Engels op te sturen. "Hier is
ook wel materiaal maar dat begint met: "I love Chairman Mao". En gaat
verder met: "I want to build the revolution." Terwijl ik het daar wel
mee eens ben, wil ik toch liever dat mijn kinderen in Engeland een kopje
thee kunnen bestellen."
- Jiang Qing en haar getrouwen gebruikten het moment om een
"socialistische zuivering van de kunst" te ontketenen. Schrijvers en
kunstenaars moesten voortaan putten uit de wereld van arbeiders en
boeren en niet meer uit het "feodale" verleden. De Chinese klassieken
over keizers en krijgsheren hadden een verderfelijke invloed. De
Culturele Revolutie moest daar iets aan doen.
- Onder leiding van Lin Piao was het Rode Boekje samengesteld, een
bundeling van citaten van Mao. Het was sinds kort gebruikelijk om het
altijd bij je te hebben en zichtbaar een hoek uit je broekzak te laten
steken.
- De docent werd geslagen, Sterke jongens trokken de armen van het
slachtoffer naar achteren en duwden het hoofd naar beneden. De
"vliegtuigpositie" werd dat genoemd.
- Het grootste probleem voor Dop was niet eens dat hij bijna nooit een
krant in handen kreeg, want wat er werkelijk gebeurde stond daar zelden
in. Voor het echte nieuws moest je in Peking zijn. Je moest bij vrienden
en kennissen langsgaan, luisteren naar hun geruchten en daaruit zelf
verschillende mogelijke scenario's samenstellen.
Ik heb mijn bespreking uit 2016 hier ongewijzigd overgenomen.
Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.
