Varlam Sjalamov: Verhalen uit Kolyma (Rusland, 1969): 231 blz: Vertaald door Marja Wiebes en Yolanda Bloemen (1982): Uitgeverij de Arbeiderspers
Sjalamov heeft in totaal 22 jaar doorgebracht in de Stalinistische strafkampen die bekend zijn geworden onder de naam Goelag. Kolyma ligt in het uiterste noordoosten van de USSR in een gebied rond de poolcirkel waar de zomers kort duren en het in de winter tot 60 graden Celsius kan vriezen..
In "Verhalen uit Kolyma" heeft Sjalamov zijn ervaringen heel nuchter en realistisch opgeschreven. Bij het lezen van dit boek moest ik meteen denken aan het werk van Primo Levi die op een soortgelijke manier over zijn ervaringen in Auschwitz heeft geschreven. Twee korte citaten:
"Luizen hebben is natuurlijk een begrip dat nader moet worden gepreciseerd. Een stuk of tien luizen in je ondergoed telt niet mee. Het begint anderen, de dokters en barakgenoten, pas te verontrusten als je bij iemand de luizen zo van zijn kleren kunt plukken en als zijn trui vanzelf beweegt door de luizen die zich erin genesteld hebben."
"De arbeiders kregen de thermometer niet te zien; dat was ook niet nodig want bij iedere temperatuur moest er gewerkt worden. Bovendien wist de oude garde ook zonder thermometer bijna exact te bepalen hoe hard het vroor: als er een ijzige mist hangt betekent dat dat het buiten veertig graden onder nul is; als het uitademen van de lucht te horen is maar het ademhalen nog makkelijk gaat, is het vijfenveertig graden; als de ademhaling te horen is en met kortademigheid gepaard gaat is het vijftig graden. Als het meer dan vijfenvijftig graden vriest, bevriest je slijm zodra je het uitspuugt."
Er is inmiddels een complete editie (2000, 900 blz, uitgeverij de Bezige Bij) verschenen met de verhalen van Sjalamov. Die heb ik ook gelezen en behoort in mijn ogen tot de meest indrukwekkende boeken van de 20e eeuw. De vertaling van Marja Wiebes en Yolanda Bloemen is geweldig.
