Dvd: Sporen uit het Oosten

Sporen uit het Oosten (Nederland, 2006): 650 min: Regisseur Rob Hof

 

 

Onbegrijpelijk. Totaal onbegrijpelijk vind ik het dat ik nog nooit eerder gehoord had van de prachtige reisdocumentaire "Sporen uit het Oosten" van regisseur Rob Hof. De serie is ooit uitgezonden op de Nederlandse televisie, maar ik had nog nooit van iemand gehoord dat hij of zij de serie had gezien en ik had er ook nog nooit iets over gelezen. Op het internet is vrijwel niets over de serie te vinden, hij staat te koop op Bol en op IMDB hebben 6 mensen aangegeven de serie gezien te hebben, met een gemiddelde waardering van 6,6. Slechts één persoon heeft de serie met een 8 gewaardeerd. En ik heb nergens een bespreking van de serie kunnen vinden. Blijkbaar ben ik de eerste die het de moeite waard vind om deze serie  te bespreken en dat verbaast mij enorm.

 

"Sporen uit het Oosten" is een 13-delige documentaire over een treinreis die Rob Hof samen met een klein gezelschap in 2006 heeft gemaakt, voornamelijk per trein, vanuit het noorden van Vietnam tot aan Turkije. Hij heeft daarbij 20 landen bezocht: Vietnam, Cambodja, Thailand, Maleisië, Myanmar, Bangladesh, India, Afghanistan, Pakistan, Iran, Syrië, Jordanië, Israël, Turkije, Griekenland, Macedonië, Kosovo, Servië, Kroatië en Slovenië. Per aflevering wordt de reis door één land besproken, India krijgt twee afleveringen en sommige landen krijgen met zijn tweeën een aflevering toebedeeld. De laatste aflevering gaat over de Balkan.

 

Tot mijn dertigste heb ik vrij veel gereisd, daarna door omstandigheden helaas zeer veel minder. Ik heb een enorme verzameling reisverhalen gelezen, veel fotoboeken over verre landen bekeken en ook veel reisprogramma's gezien. Vooral over de vele reisdocumentaires van de VPRO, door mensen als Jelle Brandt Corstius, Ruben Terlou en Adriaan van Dis, ben ik zeer enthousiast. Dat zijn programma's die de diepte in gaan, met presentatoren die de taal van het land spreken en er ontzettend veel over weten. Men kan zeker zeggen dat ik een liefhebber van het genre ben.

 

"Sporen uit het Oosten" gaat misschien minder de diepte in, maar de sfeer van het reizen in Azië, komt dichter bij mijn eigen ervaringen dan in enig ander reisprogramma dat ik ooit heb gezien. De opzet van het programma is geniaal in zijn eenvoud. Rob Hof heeft gekozen voor het reizen per trein. In een treincoupé heb je de maatschappij in het klein. In de bereisde landen reist vrijwel iedereen per trein, er zijn veel minder auto's en autowegen dan wij in het westen gewend zijn. Treinreizen kunnen erg lang duren, tien uur in de trein zitten voor een tocht van 200 tot 300 kilometer is heel normaal.

 

Rob Hof heeft voor de serie een groot aantal mensen geïnterviewd. Hij stelde daarbij steeds  weer dezelfde vragen: wat is de invloed van religie op je leven, wat zijn je grootste angsten en hoe zie je de toekomst? Telkens als iemand geïnterviewd wordt krijg je eerst die persoon te zien, vaak in functie. Vervolgens blijft de tekst van het interview lopen terwijl je beelden te zien krijgt van de treincoupé of van het voorbij suizende landschap of de bebouwing van de stad waar de trein doorheen rijdt. Vervolgens zie je weer een stukje van het interview. Deze afwisseling werkt uitstekend en maakt de serie erg boeiend om naar te kijken. Verder zie je af en toe beelden van de trein die voorbij rijdt in het landschap. Soms is Rob Hof op een andere manier onderweg en krijg je iets te zien van de steden.

 

Waar ik nooit zo bij stil heb gestaan en wat mij opvalt nu ik "Sporen uit het Oosten" in zijn geheel heb gezien, is dat er in zoveel van de bereisde landen na 1945 de nodige conflicten zijn geweest. Je had de Vietnamoorlog, Pol Pot in Cambodja, een 40 jaar durende militaire regering in Myanmar, de problemen met de onafhankelijkheid van Brits India en de verdeling in India en Pakistan en later Pakistan en Bangladesh, de Russische bezetting van Afghanistan en de Taliban, de Iraanse revolutie, Israël met de voortdurende spanningen tussen de joden en de Palestijnen en natuurlijk de oorlog in voormalig Joegoslavië. Het is nogal wat om over te horen in één documentaire.

 

Ik vind "Sporen uit het Oosten" het mooiste reisprogramma dat ik ooit heb gezien en het komt hoog in mijn film top 100!

 

Op IMDB krijgt "Sporen uit het Oosten" van slechts 6 mensen een waardering van 6,6.

 

  

 

Reacties op dit blog zijn meer  dan welkom.

Joe Sacco: Onder de Palestijnen

Joe Sacco: Onder de Palestijnen: De intifada in beeld (Verenigde Staten, 1993): 285 blz: Geen vertaler vermeld (2005): Uitgeverij XTRA

 

Joe Sacco is een Amerikaan van Maltese afkomst die werkzaam is als journalist en striptekenaar. Hij maakt journalistieke boeken in de vorm van graphic novels.

 

In de winter van 1991/1992 verbleef Joe Sacco twee maanden tussen de Palestijnen die in Israël wonen. Hij bezocht daarbij natuurlijk Jeruzalem, maar ook de overwegend Palestijnse westoever van de Jordaan en de Gaza-strook, een dunne strook land van nog geen 250 vierkante kilometer aan de zuidwest kust van Israël.

 

In de meeste westerse landen is de berichtgeving over het Midden-Oosten pro Israël en tegen de Palestijnen en de overige Arabische landen. Dat is historisch makkelijk te verklaren. Iedereen weet dat Israël het land voor de joden is en dat er 6 miljoen joden gestorven zijn in de Tweede Wereldoorlog. Ook heeft Israël een zeer doeltreffende propaganda. Keer op keer verklaren de Israëliërs dat ze het enige democratische land in het Midden-Oosten zijn en dat ze niets anders willen dan vrede.

Natuurlijk zijn de Palestijnen geen lieverdjes. De angst van de Israëliërs dat ze weggejaagd worden door de Arabieren als ze zich niet genoeg bewapenen lijkt meer dan terecht. Toch is het goed dat Joe Sacco eens de andere kant van de zaak belicht. In de twee maanden dat hij tussen de Palestijnen verbleef werd hij steeds zeer gastvrij ontvangen en maakte hij talloze gevallen van onrecht mee begaan door Israëlische soldaten tegen gewone Palestijnen die over het algemeen niets hadden gedaan.

"Onder de Palestijnen" is een prachtig maar wel rauw boek. Het verhaal dat Joe Sacco vertelt is zeer onderhoudend en zijn tekenwerk is geweldig. De vele krachtig getekende hoofden in het boek blijven mij lang bij.

Ik heb de meeste boeken van Joe Sacco gelezen. Hij heeft over vele conflicten geschreven en getekend, maar zijn twee hoofdonderwerpen zijn toch wel de moeilijkheden tussen de Israëliërs en de Palestijnen en de oorlog in het voormalige Joegoslavië.

In het genre van de graphic novel is Joe Sacco wat mij betreft één van de allergrootsten!

 

Citaten:

- Palestijnen worden altijd afgerekend op hun terrorisme. Dat slikte ik al sinds die vliegtuigen de lucht in vlogen in de woestijn, weet je dat nog? Weet je München nog en die opgeblazen atleten, bloedbaden in de bus en op het vliegveld?

- En als internationale jetsetter met de mogelijkheid (zo niet de opdracht) om zulke dingen te vergelijken, zet ik Israëlische vrouwen hoog op de internationale babe-ranglijst ... In uniform - vooral in die olijfgroene truitjes - kan niemand aan ze tippen ...

Een Israëliër aan het woord:

- Kijk, ik ben een zionist, ik wil een sterk Israël. Juist doordat we zo sterk zijn, proberen de Arabieren ons niet meer de zee in te drijven ... Nu willen ze best onderhandelen.

Joe Sacco:

- En als het te erg is, als het schouwspel me te veel wordt, als mijn maag verkrampt, dan spring ik in een taxi ... En weg ben ik, man!

- Goed dat 11-jarige meisje van daarnet ... Echt een schatje ... Ik ben helemaal gesmolten ... Maar laten we dat van die schattigheid er even buiten laten (...) Het is niet bepaald zo dat ze niet schuldig is ... Bij een tweede bezoek bekent ze ...

 Ik wilde een steen gooien, maar de soldaten waren sneller ...

 ... en bewapend met M-16's en Galilgeweren ...

- De Palestijnen waren immers, aldus bepaalde zionisten, minder gehecht aan het land van hun voorouders dan de Joden, die daar eeuwen niet gewoond hadden. Volgens de eerste minister-president van Israël, David Ben-Goerion, voelt een Palestijn "zich evenzeer thuis in Jordanië, Libanon, als ook op allerlei andere plekken."

- Saburo en ik zijn professionals, we kijken elkaar aan en zetten de knop om in de journalistenstand:

 Hij zet f-stops op zijn camera en lenzen zo groot als Saturnus-raketten; 

 Ik ga op zoek naar een spreker, voor het wie/wat/waarom van mijn nieuwsbericht ...

- De vrouw vertelt me ondertussen via Khaled dat ze trouwde toen ze 14 was, dat ze tien kinderen heeft, drie kleinkinderen ... Ze wipt een van de jongsten op haar knie, zingt liedjes ... Ik moet denken aan wat Golda Meir eens zei over het hoge geboortecijfer van "niet-Joden", hoe ze niet kon slapen 's nachts, denkend aan de hoeveelheid Arabische baby's die diezelfde nacht geboren werd ...

- Op de universiteiten en in vluchtelingenkampen word ik zo murw van al die verhalen over de bak dat ik alleen nog opkijk als een jongen van in de twintig nog nooit is opgepakt. Ik wil hem dan vragen hoezo verdomme niet?!

- Ramallah, man, daar gebeurt het.

 Een kwartier van Jeruzalem

 Ik ben er in een kwartier, en ik breng er een aantal zaterdagochtenden door in afwachting van nog meer toestanden. 

 ... iets riskanters.

 Een strip kan wel wat piefpafpoef gebruiken en dat hoop ik in Ramallah te vinden.

VLUCHTELINGENLAND

- 's Werelds allerzwartste gaten liggen er soms open en bloot bij ...

 Zo kun je een tour maken door een Palestijns vluchtelingenkamp in de Gazastrook ...

 Dan bel je UNWRA, de VN-hulporganisatie voor Palestijnse vluchtelingen, tel: 051-861195.

 Die regelen het voor je.

 Rijden je er zelf heen.

 Gratis toegang ...

 Ze willen je waarschijnlijk bij een Zweedse of Japanse groep stoppen ...

 ... maar jij wilt een heel intieme vluchtelingenkampervaring.

 Dus eis je een tour in je eentje ..

 Zeg dat je foto's wilt nemen, dat je met vluchtelingen wilt praten.

 En als je niet verder wilt, laat je hen dat weten.

- Toen mijn verblijf in Gaza na een week ten einde liep en ik langzamerhand wenste dat ik schone kleren had meegenomen, legde Sameh zijn eigen kleren voor me klaar ...

 Nee Sameh, dank je, dat gaat te ver.

 Waarom?

 Gewoon.

 Omdat je ergens een grens moet trekken ...

 Je kunt eten bij een vluchteling en in zijn bed slapen ... in zijn modder lopen en over dezelfde dode ratten stappen ...

 Maar zijn ondergoed aantrekken?

 Je moet toch wat afstand bewaren ...

    

 

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.

 

William Dalrymple: In de schaduw van Byzantium

William Dalrymple: In de schaduw van Byzantium (Groot Brittannië, 1997): 490 blz: Vertaald door Tinke Davids (1998): Uitgeverij Atlas: Oorspronkelijk uitgever Harper Collins

Aan het einde van de 6e eeuw en het begin van de 7e eeuw na Christus maakte de Byzantijnse monnik John Moschos een uitgebreide reis langs allerlei kloosters in het Byzantijnse rijk, waar hij een boek "De geestelijke weide" over schreef.

De Brit William Dalrymple liet zich inspireren door dit boek en besloot om een reis te maken langs allerlei restanten van Byzantium (voornamelijk kloosters) in Turkije, Syrië, Libanon, Israël en Egypte. Dalrymple weet erg veel over Byzantium en is ook in de huidige politieke situatie geïnteresseerd.

In de meeste van de bereisde landen (Turkije, Israël en Egypte) is het christendom een achtergestelde religie, in Turkije wordt stelselmatig het Armeense erfgoed vernietigd, in Israël is men alleen geïnteresseerd in het joodse erfgoed en in Egypte heeft de Koptische kerk het zwaar te verduren. De uitzonderingen zijn Syrië en Libanon waar de christenen grotendeels in vrede kunnen leven na de verwoestende burgeroorlog.

Dalrymple spreekt tal van mensen.Ook is het boek met veel humor geschreven. Al met al een van de beste reisverhalen die ik ooit heb gelezen.

Een aantal citaten:

- Voor het moderne denken van de mensen gaat het Nabije Oosten vrijwel naadloos over van een klassiek verleden naar een islamitisch heden. Men vergeet gemakkelijk dat de wereld van de Levant gedurende meer dan driehonderd jaar - van de tijd van Constantijn in het begin van de vierde eeuw tot aan de opkomst van de islam in het begin van de zevende eeuw -  vrijwel volledig gekerstend was.

- In veel opzichten lijkt de ontwikkeling van Turkije na de Tweede Wereldoorlog diametraal tegengesteld aan die van India. Daar had Gandhi geprobeerd het hele land te overreden tot dhoti's, geweldloosheid en spinnewielen; het resultaat is een overweldigend materialisme. In Turkije heeft Atatürk het geprobeerd met de omgekeerde aanpak: hij verbood de fez, evenals het Arabische schrift, en trachtte de Turken tegen wil en dank naar Europa te halen. Het resultaat: een opkomende islamitische beweging, mullah's die in de moskeeën worden toegejuicht telkens als ze verkondigen dat de aarde plat is, en wereldwijze carrière vrouwen in Istanboel die met elkaar concurreren om de meest afdekkende sluier of middeleeuwse burka.

- Het Buyuk Antakya Oteli is een opmerkelijk voorbeeld van het provinciale Turkse talent om grote bedragen uit te geven aan het bouwen van een heel goed hotel, om dat dan binnen enkele maanden te laten vervallen tot een moeras van kapotte apparatuur, lekkende geisers en rafelige elektrische snoeren. Er zitten geen peertjes in de fittingen, geen vlotters in de stortbakken, er komt geen water uit de kranen, er zitten geen knoppen aan veel van de deuren.

- Geschrokken van dat alles ging ik naar buiten voor een Turks bad in een ondergronds gewelf naast het hotel. Veertig minuten zat ik in de stoom terwijl ik bont en blauw werd geslagen door een halfnaakte Turk met een lendendoek: mijn benen werden uit de kom gedraaid, mijn knokkels geknakt en mijn nek werd half ontwricht. Het was buitengewoon onaangenaam, maar ik neem aan dat dit me tenminste afleidde van mijn reis de komende dag.

- En toch, ondanks alles, voel ik dat ik van Syrië ga houden. Ik heb het altijd een heerlijk idee gevonden dat je in Syrië nog kunt lopen op Romeinse wegen die sinds de tijd van Diocletianus niet meer van een nieuw wegdek zijn voorzien, waar je op kasteelmuren kunt staan die niet gerestaureerd zijn sinds de tijd dat ze door Saladin waren bestormd. Zo zou ik misschien ook blij moeten zijn dat je in het Baron kunt slapen tussen lakens die niet gewassen zijn sinds T.E, Lawrence ertussen geslapen heeft, en zelfs gebeten kunt worden door dezelfde kolonie beddenwantsen die ooit aan de grote Atatürk hebben geknabbeld.

-  Tegenwoordig beschouwt men in het westen de islam vaak als een beschaving die heel anders is dan het christendom, en die daar zelfs van nature vijandig tegenover staat. Pas wanneer je in de oosterse "thuislanden" van het christendom reist, realiseer je je hoe hecht beide godsdiensten eigenlijk verbonden zijn. De islam is namelijk rechtstreeks uit het oosterse christendom voortgekomen en belichaamt nog steeds, tot op de dag van vandaag, veel aspecten en praktijken van de vroeg-christelijke wereld die inmiddels verloren zijn gegaan in de moderne, westerse incarnatie van het christendom.

- Tijdens de oorlog zijn de meeste mensen in dit land opgehouden zich in te spannen, te werken of te studeren: ze wisten dat ze de volgende dag dood konden zijn, dus leefden ze voor het moment. Tegenwoordig is dat nog steeds zo.

- Toen de Britse bibliofiel Robert Curzon het klooster van Deir el-Suriani in de Wadi Natrun bezocht, ontdekte hij manuscripten van verloren gewaande werken van Euclides en Plato, die gebruikt werden als stop voor kruiken monastieke olijfolie.

 

Guy Delisle: Jeruzalem:

Guy Delisle: Jeruzalem: (Canada, 2011): 334 blz: Vertaald door Arend Jan van Oudheusden (2012): Uitgeverij Oog & Blik & de Bezige Bij

Nadège, de vrouw van Guy Delisle werkt voor artsen zonder grenzen (AZG). Guy vergezelt haar en hun twee kinderen: Louis en Alice voor een verblijf van een jaar in Jeruzalem. Ze komen te wonen in Oost-Jeruzalem, in het Arabische gedeelte van de stad. Terwijl Nadège haar werk voor AZG doet is Guy de huisman, hij brengt de kinderen naar school en haalt ze weer op, zit thuis te tekenen en maakt uitstapjes in de omgeving met een schetsboek in zijn handen.

"Jeruzalem" is het verslag van hun verblijf. Het is niet in de eerste plaats een politiek verslag, hoewel politiek natuurlijk wel een belangrijke rol speelt in het boek. Jeruzalem is van groot belang voor zowel Christenen, Joden als moslims. Jeruzalem is een verdeelde stad en Israël is een verdeeld land. Officiëel is Israel onderverdeeld in gebieden voor de Joden en gebieden voor de moslims zoals de Westelijke Jordaanoever en de Gaza-strook die voor de moslims zijn. In de praktijk vestigen veel Joodse kolonisten zich in de moslimgebieden wat in strijd is met de vredesakkoorden.

Fragmenten uit het boek:

- Ze leggen ons uit hoe we naar de oude stad moeten gaan. Ook dat is niet simpel. In Jeruzalem zijn er twee stedelijke vervoerssystemen die naast elkaar functioneren. Er zijn Israëlische bussen die de hele stad behalve de Arabische wijken bedienen. En de Arabische minibussen die uitsluitend de Arabische wijken bedienen.

- Ramadan:
Ramadan bij de kantoorartikelen: er ligt een man achter de toonbank te slapen. Ramadan op de markt: achter het stalletje ligt een man te slapen. Ramadan op straat: Guy loopt lekker een appeltje te eten. Een moslim loopt voorbij en kijkt naar het appeltje. Guy loopt beschaamd verder en eet zijn appeltje op.

- De logistiek van het dagelijks leven: Louis gaat naar een Anglicaanse school. En Alice naar een christelijke kleuterschool in onze wijk. Logistiek gezien is het geen eitje. File tot aan de school in West-Jeruzalem. Terug naar Beit Hanina voor Alice die een beetje later begint. Zo heb ik s'ochtends enkele uren om door te werken aan een nieuw project. ... Ik haal Alice lopend op. We nemen de minibus. Ik ga naar het centrum. Ik haal Louis op. Terug met de minibus. En weer naar huis.

- In de nederzetting Pisgat Ze'ev waar zo'n 50.000 mensen wonen gaat Guy naar de supermarkt. De supermarkt is goed voorzien: ze hebben er zelfs shredded wheat, Guy's lievelingsontbijt. Toch doet hij er geen inkopen, want dan moedig je ze aan.Even later als Guy de supermarkt verlaat stuit hij op drie moslima's met tassen vol boodschappen.

- Als Guy na een stripfestival in Noorwegen terug naar Israël wil gaan wordt hij op het vliegveld uitgebreid ondervraagd: Wat voor werk doet u? Door wie was u naar Noorwegen uitgenodigd? En naar Finland? Weet u wie de vlucht heeft geboekt? Hebt u de uitnodiging? Hoe heette het hotel? En wat voor werk doet u vrouw? Is ze arts? Waar werkt ze? Waar precies?

- Confrontatie met een psychologe: Dit weekend slaapt een van de psychologen bij ons. Op een gegeven moment zie ik haar met Alice praten. Wat is er? Valt ze je lastig? Het is niet erg, ze pakte mijn knuffel. Ikm legde haar uit waarom ik niet wil dat ze hem pakt. Je knuffel? Ja, mijn knuffel. Ik slaap er altijd mee. Het is een transitieobject en ook een ersatzvriend waarop ik mijn overtollige emoties overdraag. Ik vertaal dit als volgt in babytaal: knuffel afblijven.

- Rome: Ik ben uitgenodigd voor een festival in Rome. Ik verheug me erop naar Rome te gaan. Ik ken de stad niet. Het moet er fantastisch zijn. En zegt men niet: "Rome zien en sterven?" Eh... Rome zien en sterven. Nou, ik hoop dat die twee zover mogelijk uit elkaar liggen.

- Ik mag dan geen enkele religie aanhangen, ik schaam me toch een beetje voor het Christendom. Als ik nu ergens anders op Aarde was, zou ik er waarschijnlijk om grinniken. Heus, als je het schouwspel bekijkt dat de religie in deze regio biedt, kom je niet erg in de verleiding om gelovig te worden. Bedankt, God, dat ik atheïst ben.

- Guy ziet een man met een Hitler-snorretje: Twee tafels verderop draagt een oude man een "tandenborstelsnorretje"! In een eerste reflex zei ik tegen mezelf dat het natuurlijk een Arabier was. Ik moest mijn mening herzien toen ik zag wat hij op zijn hoofd droeg. Toch is het ongelofelijk! Ik dacht dat een dergelijke snor na 1945 voorgoed in ongenade was gevallen. Misschien komt hij ooit weer in de mode, wie weet? En misschien is die man degene die hem weer introduceert, wie weet?

- De Tempelberg mag pas weer betreden worden als de Rabbijnen een specifiek ritueel hebben uitgevoerd. Volgens het bijbelboek Numeri zijn daarvoor zuiver water en de as van een rode vaars nodig. Het probleem is dat de rode vaarzen niet voor het opscheppen liggen. Sinds Abraham zijn er slechts negen geweest. Om het proces te versnellen zijn Amerikaanse fokkers aan het kruisen geslagen om de tiende vaars te telen. In 2002 zag een vaars die aan de eisen voldeed in Israël het licht. In haar tweede jaar kreeg ze enkele witte haren rond een litteken. Afgekeurd! Ze is alleen koosjer als ze drie jaar lang volledig rood is, hoeven inbegrepen.


"Jeruzalem" is een prachtige graphic novel waarin Delisle een genuanceerd beeld schetst van het verblijf in de stad en de situatie in het land. Zonder meer zijn beste boek en een klassieker!  

 

Joe Sacco: Footnotes in Gaza

Joe Sacco: Footnotes in Gaza (Malta, 2009): 388 blz: Uitgeverij Jonathan Cape

In "Footnotes in Gaza" probeert Sacco de achtergronden te achterhalen van twee incidenten in 1956 in de vluchtelingkampen van de dorpen Khan Younis en Rafah in de Gaza-strook waarbij in beide gevallen meer dan honderd Palestijnen om het leven kwamen.

Sacco doet dit door overlevenden te interviewen en archieven door te (laten) spitten. Vervolgens geeft hij de incidenten in eigen woorden en prachtige tekeningen weer.

Ik vind "Footnotes in Gaza" het meest indrukwekkende boek dat ik tot nu toe heb gelezen van Sacco. Absoluut een klassieker en warm aanbevolen!