Ernest Shackleton: Zuid (Groot-Brittannië, 1919): 404 blz: Vertaald
door Inge Kok (1999): Uitgeverij Atlas: Eerdere vertaling door L.G.
Robberecht (1987): Uitgeverij Hollandia BV
"Zuid" is het verhaal van de beroemde Zuidpoolexpeditie uit de jaren 1914-1917 onder leiding van sir Ernest Shackleton.
Shackleton was een ervaren poolreiziger. In 1902-1903 had hij deelgenomen aan een Zuidpoolexpeditie onder leiding van kapitein Robert Falcon Scott. Hij ging samen met Scott op weg naar de Zuidpool, maar kreeg scheurbuik en moest geëvacueerd worden.
Deze mislukking belette hem niet om in 1908 voor een tweede maal naar het Zuidpoolgebied af te reizen, ditmaal als leider van de expeditie. Hij kwam tot op 160 km van de Zuidpool, maar moest omkeren omdat de trekpony's dood waren en er te weinig voedsel over was. In tegenstelling tot Scott 2 jaar later slaagde hij er wel in om alle expeditieleden veilig thuis te brengen.
In 1914 nadat de Zuidpool bereikt was door zowel Amundsen als Scott was er nog een huzarenstuk mogelijk, een doorsteek van de ene kust van Antarctica over de Zuidpool naar de andere kant van Antarctica.
Net na het begin van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 ging Shackleton op pad met 2 boten: met de Endurance onder leiding van hemzelf en met als kapitein Frank Worsley, en met de Aurora. Shackleton zelf zou met een groep Antarctica oversteken vanuit de Weddellzee, de andere groep van de Aurora zou vanuit de Rosszee voedsel en brandstofdepots aanleggen tot aan de 83e breedtegraad om de oversteek mogelijk te maken.
Het liep anders. De depots werden met veel moeite uitgezet door de groep vanuit de Rosszee, maar de Endurance kwam vast te zitten in het ijs van de Weddellzee. De boot werd verlaten op 27 oktober 1915 en zonk uiteindelijk op 21 november.
Shackleton had er lang over na gedacht hoe hij de groep veilig terug naar huis zou brengen. Er werden 3 reddingsboten, de honden en een deel van de voedselvoorraden gered. Persoonlijke bezittingen werden bijna alle achtergelaten.
Gedurende enkele maanden zat het team vast op een grote ijsschots. Uiteindelijk voeren ze naar Elephant eiland. Daar bouwden ze een provisorische hut.
Terwijl het grootste deel van de groep daar achterbleef onder leiding van Frank Wild, ging Shackleton met Frank Worsley en 4 anderen in de James Caird (een van de 3 boten) op weg naar Zuid Georgië, zo'n 1000 km verderop. Na een zeer moeilijke bootreis landden ze uitgeput op Zuid Georgië en daar moesten ze nog een tocht maken over een indrukwekkende bergrug met gletsjers om in veiligheid te komen.
"Zuid" is een ongelofelijk avonturenverhaal, het is waarschijnlijk de meest indrukwekkende overlevingstocht ooit beschreven. De stijl van Shackleton is niet zo bijzonder, maar dat geeft niet, ik in ieder geval bleef van begin tot eind geboeid lezen. De speciale kwaliteiten van Shackleton als leider komen in kleine details naar voren.
Roland Huntford heeft een prachtige biografie over Shackleton geschreven, waarin het verhaal van deze tocht uitgebreid verteld wordt.
Alfred Lansing heeft deze tocht opnieuw beschreven in "Endurance".
Frank Worsley heeft de boottocht met de James Caird beschreven in "Shackleton's boat journey".
In 2000 heeft de expeditiereiziger Arved Fuchs samen met drie metgezellen de boottocht en tocht door Zuid Georgië overgedaan. Het boek van deze reis is "In de schaduw van de Zuidpool".
Ook is er een prachtige verfilming van het leven van Shackleton gemaakt door Kenneth Branagh.
Shackleton was een ervaren poolreiziger. In 1902-1903 had hij deelgenomen aan een Zuidpoolexpeditie onder leiding van kapitein Robert Falcon Scott. Hij ging samen met Scott op weg naar de Zuidpool, maar kreeg scheurbuik en moest geëvacueerd worden.
Deze mislukking belette hem niet om in 1908 voor een tweede maal naar het Zuidpoolgebied af te reizen, ditmaal als leider van de expeditie. Hij kwam tot op 160 km van de Zuidpool, maar moest omkeren omdat de trekpony's dood waren en er te weinig voedsel over was. In tegenstelling tot Scott 2 jaar later slaagde hij er wel in om alle expeditieleden veilig thuis te brengen.
In 1914 nadat de Zuidpool bereikt was door zowel Amundsen als Scott was er nog een huzarenstuk mogelijk, een doorsteek van de ene kust van Antarctica over de Zuidpool naar de andere kant van Antarctica.
Net na het begin van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 ging Shackleton op pad met 2 boten: met de Endurance onder leiding van hemzelf en met als kapitein Frank Worsley, en met de Aurora. Shackleton zelf zou met een groep Antarctica oversteken vanuit de Weddellzee, de andere groep van de Aurora zou vanuit de Rosszee voedsel en brandstofdepots aanleggen tot aan de 83e breedtegraad om de oversteek mogelijk te maken.
Het liep anders. De depots werden met veel moeite uitgezet door de groep vanuit de Rosszee, maar de Endurance kwam vast te zitten in het ijs van de Weddellzee. De boot werd verlaten op 27 oktober 1915 en zonk uiteindelijk op 21 november.
Shackleton had er lang over na gedacht hoe hij de groep veilig terug naar huis zou brengen. Er werden 3 reddingsboten, de honden en een deel van de voedselvoorraden gered. Persoonlijke bezittingen werden bijna alle achtergelaten.
Gedurende enkele maanden zat het team vast op een grote ijsschots. Uiteindelijk voeren ze naar Elephant eiland. Daar bouwden ze een provisorische hut.
Terwijl het grootste deel van de groep daar achterbleef onder leiding van Frank Wild, ging Shackleton met Frank Worsley en 4 anderen in de James Caird (een van de 3 boten) op weg naar Zuid Georgië, zo'n 1000 km verderop. Na een zeer moeilijke bootreis landden ze uitgeput op Zuid Georgië en daar moesten ze nog een tocht maken over een indrukwekkende bergrug met gletsjers om in veiligheid te komen.
"Zuid" is een ongelofelijk avonturenverhaal, het is waarschijnlijk de meest indrukwekkende overlevingstocht ooit beschreven. De stijl van Shackleton is niet zo bijzonder, maar dat geeft niet, ik in ieder geval bleef van begin tot eind geboeid lezen. De speciale kwaliteiten van Shackleton als leider komen in kleine details naar voren.
Roland Huntford heeft een prachtige biografie over Shackleton geschreven, waarin het verhaal van deze tocht uitgebreid verteld wordt.
Alfred Lansing heeft deze tocht opnieuw beschreven in "Endurance".
Frank Worsley heeft de boottocht met de James Caird beschreven in "Shackleton's boat journey".
In 2000 heeft de expeditiereiziger Arved Fuchs samen met drie metgezellen de boottocht en tocht door Zuid Georgië overgedaan. Het boek van deze reis is "In de schaduw van de Zuidpool".
Ook is er een prachtige verfilming van het leven van Shackleton gemaakt door Kenneth Branagh.
-
De enige vorm van tegenprestatie of privilege waarover een
ontdekkingsreiziger beschikt om zijn dankbaarheid voor de hem geboden
hulp uit te drukken, bestaat eruit de ontdekte gebieden te noemen naar
de mensen aan wie de expeditie haar bestaan dankt.
-
Pakijs kan worden omschreven als een gigantische, oneindige legpuzzel
van de natuur. In los pakijs zijn de puzzelstukken enigszins uit elkaar
gedreven en door elkaar geraakt, maar op talrijke plaatsen zijn ze weer
tegen elkaar gedrukt, en als het pakijs zich verder sluit, worden de
gebieden die verstopt zitten groter en worden de stukken harder tegen
elkaar geklemd, tot het uiteindelijk "gesloten" pakijs wordt wanneer de
hele puzzel zo sterk tegen elkaar is gedrukt dat hij met zorg en
inspanning in alle richtingen te voet kan worden doorkruist.
-
De viering van Kerstmis werd niet vergeten. Om middernacht werd aan
iedereen aan dek grog uitgedeeld. Bij het ontbijt was er opnieuw grog
voor diegenen die om middernacht in hun kooi hadden gelegen. Orde-Lees
had de longroom met vlaggen versierd en had voor iedereen een klein
kerstcadeautje. Sommigen hadden cadeaus van thuis die moesten worden
uitgepakt. Later was er een werkelijk fantastisch diner van
schildpadsoep, sprot, hazenpeper, kerstpudding, appelgebakjes, dadels,
vijgen en gekonfijte vruchten, waarbij rum en donker bier werd
gedronken.
-
We verloren nog steeds enkele honden door wormen en het was jammer dat
de artsen niet de juiste medicijnen hadden. De ervaren Canadese
hondendrijver die ik voor mijn vertrek naar het zuiden had aangenomen,
had voor wormpoeder moeten zorgen en toen die man niet met de expeditie
was meegegaan, was dat punt over het hoofd gezien.
- We wisten dat de Endurance
hecht was en voldeed aan alle eisen, maar geen enkel schip dat door
mensen was gebouwd, kon het overleven als de schollen er werkelijk greep
op kregen en het beletten omhoog te komen naar het oppervlak van het
schurende ijs.
-
... De petroleum laaide fel op onder het vat van drieëntwintig liter
dat we als pan gebruikten, en de warme melk was vlug klaar. Daarop
gingen we als drie reddende engelen met de levenwekkende drank de tenten
af, en we waren verbaasd en een tikje geërgerd door de nuchtere manier
waarop sommige mannen deze bijdrage aan hun gerief accepteerden. Ze
beseften niet helemaal hoeveel werk we op de vroege ochtend voor hen
hadden verzet en ik hoorde Wild zeggen: "Als er nog laarzen moeten
worden schoongemaakt, hoeven de heren ze slechts buiten te zetten!"
-
De kok stak het spekfornuis aan en even later, toen ik om de hoek van
het fornuis zat, hoorde ik iemand zeggen: "Ik houd van sterke thee,
kok." Een ander deed ook een duit in het zakje: "Ik heb liever slappe
thee, kok." Het was prettig om te weten dat ze zich geen zorgen maakten,
maar dit leek me het juiste ogenblik om mee te delen dat iedereen
dezelfde thee zou krijgen en dat we boften als er over twee maanden
überhaupt nog thee was. Dit incident leek me toen van psychologisch
belang. Hier waren mannen wier schip was vernietigd, die bivakkeerden op
de onstabiele schollen en die zo te zien niet veel kans hadden om in
veiligheid te komen, maar ze richtten zich kalm op de bijzaken van hun
bestaan en besteedden aandacht aan zulke onbenulligheden als de sterkte
van hun thee.
-
"... Onze lepels behoren hier tot de onontbeerlijke bezittingen. Het
zou voor ons bijna even erg zijn om een lepel kwijt te raken als voor
een tandenloze om zijn kunstgebit te verliezen."
-
Iedereen was heel opgewekt. We werden allemaal opgefleurd door het
vooruitzicht dat er een eind zou komen aan de sleur van het leven op de
schol. Iemand schreef in zijn dagboek: "Het is een hard, ruig en vrolijk
bestaan, dat marcheren en kamperen; we wassen noch onszelf, noch de
vaat, en we kleden ons niet uit of om. We krijgen in elk geval te eten,
altijd doortrokken van spekrook, slapen bijna op de kale sneeuw en
werken zo hard als het menselijk lichaam bij een minimum aan voedsel
maar kan."
-
Ik geef toe dat de last van de verantwoordelijkheid zwaar op mijn
schouders drukte, maar aan de andere kant was de houding van de mannen
voor mij een stimulans en een bemoediging. Eenzaamheid is de keerzijde
van leiderschap, maar de man die de besluiten moet nemen, wordt enorm
geholpen als hij het gevoel heeft dat de mensen die hem volgen niet
inwendig aan hem twijfelen en dat zijn bevelen vol vertrouwen en in de
hoop op succes zullen worden uitgevoerd.
-
Toen de storm die nacht op zijn hoogtepunt was, kocht Cheetham lucifers
van mij voor flessen champagne, een fles per lucifer - te goedkoop, ik
had twee flessen moeten rekenen. De champagne wordt uitbetaald als hij
zijn "pub" in Hull opent en ik in de gelegenheid ben daar aan te gaan
...
-
Met die gedachte in mijn hoofd bereikte ik mijn tent en viel ik in
slaap op de grond vol keien, die een prettig gevoel van stabiliteit gaf.
De sprookjesprinses die niet op haar zeven donsmatrassen wilde rusten
omdat er een erwt onder de stapel lag, had wellicht niet begrepen dat we
allemaal genoegen beleefden aan de zware stenen, die onmogelijk onder
ons konden breken of wegdrijven; doordat we overal bulten voelden,
werden we er juist aangenaam aan herinnerd dat we veilig waren.
-
Vervolgens liet ik de kok vervangen door iemand die de wens had geuit
zich neer te leggen om te sterven. De taak om het vuur in de kombuis
brandend te houden was zowel lastig als inspannend en leidde zijn
gedachte af van de kansen op een snel einde. Even later trof ik hem aan
terwijl hij uiterst serieus bezig was een paar uiteraard niet al te
schone sokken te drogen die dicht bij onze avondmelk waren opgehangen.
Op Zuid Georgië:
-
Terwijl het kamp werd ingedeeld, beklommen Crean en ik de helling met
beemdgras achter het strand en we bereikten de top van een kaap die over
de zeearm uitkeek. Daar vonden we albatrosnesten en tot onze grote
vreugde zaten er jonge vogels in. De vliegvlugge dieren waren dik en
vet, en we besloten zonder aarzelen dat ze jong zouden sterven.
