Vsevolod Garsjin: De beren

Vsevolod Garsjin: De beren en andere verhalen (Rusland, 1877-1887): 221 blz: Vertaald door Hans Boland (2011): Uitgeverij Athenaeum-Polak & van Gennep

 

 

De meeste lezers van mijn blog zal de naam Vsevolod Garsjin niets zeggen. Een enkeling kent misschien het korte verhaal "De rode bloem" waarin de geschiedenis wordt verteld van iemand met een psychose. Het totale oeuvre van Garsjin is zeer klein. Vertaler Hans Boland heeft uit dat kleine oeuvre 9 verhalen gekozen en vertaald die volgens hem tot de beste verhalen uit de Russische literatuur behoren. Deze 9 verhalen zijn aangevuld met een verhaal van Tsjechow, waarin de hoofdpersoon gebaseerd lijkt op het leven van Garsjin. Verder is er een kort stukje van Hans Boland over Garsjin.

Twee verhalen gaan over het soldatenleven: het eerste verhaal dat Garsjin publiceerde ""Vier dagen" en het verhaal "Uit de herinneringen van soldaat Ivanov". Beide verhalen zijn gebaseerd op de herinneringen van Garsjin die zelf soldaat is geweest en gaan over de verschrikkingen van de oorlog. 

In "Vier dagen" is een gewonde soldaat lange tijd bewusteloos geweest en is hij net bijgekomen en heeft hij enorme dorst. In "Uit de herinneringen van soldaat Ivanov" wordt een veldtocht tegen de Turken beschreven. 

 

Een wat langer citaat uit dit verhaal:

- " ... U moet weten, Ivanov ... mag ik u bij uw voornaam noemen?"

 "Vladimir."

 "Vladimir, goed zo. U moet weten dat ik altijd al een kip zonder kop ben geweest. Wat ik allemaal niet heb uitgevreten! Net als in dat liedje: "Ik was jong en ik had geld, dus ik ging mijn gang, maar mijn geldje is geteld, zodat ik nu hang." Ik kon onderofficier worden. Dit mag dan een regiment van lompe ijzervreters zijn, maar roemrijk is het ook. Met meer geluk dan wijsheid heb ik mijn opleiding afgemaakt en nu loop ik alweer bijna twintig jaar in het gareel. Deze keer gaan we de Turk in mootjes hakken. Laten we er eentje op nemen, mijne heren, puur, waarom zouden we het aanlengen met thee? Borrel kanonnenvlees."

 "Chair à canon," vertaalde Wentzel.

 "Voor mijn part op z'n Frans, sjerakanon. Onze kapitein hier is een knappe kop, Vladimir ..." 

Er staan in de bundel 3 sprookjesachtige verhalen die wel wat doen denken aan het werk van Hans Christiaan Andersen: "Attalea princeps" over een palmboom uit Brazilië die in een kas staat en verlangt naar de buitenlucht. "Er was eens" over een mestkever, een mier, een krekel en een paard die een discussie voeren. En "De bereisde kikker" die eens wat van de wereld wil zien en daartoe een groep eenden zo gek krijgt om hem door de lucht te vervoeren.

- Het verhaal "Kunstenaars" gaat over twee kunstenaars die tegenstrijdige opvattingen hebben over waartoe kunst dient. 

 

Twee citaten:

- Ik heb nooit enige goede invloed van een schilderij op wie dan ook kunnen ontdekken. Waarom zou ik dan geloven dat daar toch sprake van is?

 Waarom ik daarin zou geloven? Omdat ik wel moet, het is een absolute noodzaak. Maar hoe doe je dat dan, geloven? Hoe moet je jezelf ervan overtuigen dat je leven niet uitsluitend en alleen maar dient om de domme nieuwsgierigheid van de massa te bevredigen - zo niet erger, bijvoorbeeld om de lagere instincten te prikkelen - en alleen maar goed is om de ijdelheid te strelen van een ronde buik op benen met een vette portemonnee, die vadsig op een schilderij van je afloopt, een werk dat je hebt doorleefd, waarvoor je hebt geleden en dat je dierbaar is, niet geschilderd met verf en verfkwast maar met je bloed en je zenuwen, terwijl zo'n vent dan mompelt: "Hm, niet slecht", waarna hij zijn hand in zijn bolle broekzak steekt, je wat honderdjes toewerpt en vertrekt met wat van jou is.

- Je moet gewoon helder zijn - zolang je aan een schilderij werkt ben je kunstenaar, maar zodra het af is moet je onderhandelen. En hoe handiger je daarin bent hoe beter. Kunstkopers doen immers maar al te vaak hun uiterste best ons soort mensen een loer te draaien.

Er zijn nog twee sterke verhalen: "De beren" over een maatregel waardoor alle beren van de zigeuners moeten worden afgemaakt en "Het sein" waarin het leven van een spoorwachter en zijn collega wordt beschreven.

Maar het beroemdste verhaal van Vsevolod Garsjin is natuurlijk "De rode bloem". Dit verhaal beschrijft zeer overtuigend iemand die een psychose meemaakt. Ik heb zelf ook een paar psychosen meegemaakt en herken veel in dit verhaal. Op een dag komen vier mannen met een patiënt in een ziekenhuis. De patiënt is vreselijk in de war en heeft al tien dagen niet geslapen. Op het terrein van het ziekenhuis bloeien een paar rode papavers. De patiënt denkt dat al het kwaad in de wereld verdwijnt als hij erin slaagt om die papavers te plukken.

 

- De zieke sprak vol vuur verder: "Sinds ik het bezit ben van zo'n gedachte voel ik me als herboren. Mijn gevoelens zijn duidelijker, mijn hoofd werkt beter dan ooit. Zaken waar ik vroeger alleen vat op kreeg na eindeloos gepieker en geredeneer, snap ik nu intuïtief. Alles wat de filosofie tot stand heeft gebracht is reëel toegankelijk voor mij geworden. De grootse idee van het fictieve van ruimte en tijd is iets wat ik in eigen persoon ook zo ervaar. Ik leef in alle tijden. En zonder ruimte, overal en nergens, wat u wilt. Daarom maakt het me ook niet uit of u me hier houdt of laat gaan, of ik vrij ben of vastzit. Ik heb eerder al opgemerkt dat er in deze inrichting nog een paar mensen zijn zoals ik. Maar voor de anderen is de situatie ronduit vreselijk. Waarom laat u ze niet vrij? Wie is er gebaat ..."

 De dokter onderbrak hem: "U zei dat u buiten ruimte en tijd leeft. Maar het valt toch niet te ontkennen dat we in dit vertrek zitten en" - met een blik op zijn horloge - "dat het 6 mei is, half elf 's morgens. Hoe ziet u dat?"

Ik heb dit boek een paar weken geleden cadeau gekregen en heb er van genoten. Het schijnt dat er over de vertaalopvattingen van Hans Boland heel wat te doen is in het wereldje van vertalers en uitgevers, maar hij heeft het Russisch van Garsjin omgezet in een uiterst soepel lopend en zeer prettig leesbaar Nederlands. Ik hoop dat Boland nog lang vertaler blijft.

      

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.