Konstantin Paustovski: De gouden roos

Konstantin Paustovski: De gouden roos (Rusland, ): 290 blz: Vertaald door Wim Hartog (1987): Uitgeverij de Arbeiderspers, serie Privé-domein (Nr. 137)

 

 

 

Ik heb het lezen van de 6-delige serie memoires van Konstantin Paustovskij na 4 delen onderbroken om eerst "Goudzand" en vervolgens "De gouden roos" te lezen. "De gouden roos" is een boek met literaire herinneringen dat evenals de memoires in de serie Privé-domein is verschenen. Het geeft een mooie aanvulling op de memoires.

 

Konstantin Paustovskij schrijft in het voorwoord bij dit boek: "Dit boek is geen theoretisch onderzoek en ook geen handleiding. Het zijn gewoon notities over mijn opvatting van het schrijverschap en hoe ik dit ervaren heb." Paustovskij schrijft in dit boek over zijn eigen manier van schrijven, maar ook over collega-schrijvers als Tsjechov, Alexander Blok en Ivan Boenin.

 

Citaten:

- Tijdens de kinderjaren en de jeugd doet de wereld zich in een andere hoedanigheid aan ons voor dan op rijpere leeftijd. In de kinderjaren is de zon warmer, het gras dichter, de regen overvloediger, de lucht helderder en alle mensen zijn ontzettend interessant.

 

- Diderot heeft terecht gezegd dat kunst eigenlijk is het ongewone in het gewone en het gewone in het ongewone te kunnen vinden.

 

- Met deze periode is voor mij de eerste verliefdheid verbonden, die wonderbaarlijke toestand waarin bijna alle meisjes mooi lijken. Alles wat in het voorbijgaan ook maar vluchtig aan meisjesachtigheid herinnerde, op straat, in een park, in de tram, - een schuchtere maar opmerkzame blik, de geur van haren, de glans van blinkende tanden tussen halfgeopende lippen, door een windvlaag ontblote knietjes, de aanraking van koele vingers -, alles was er een voorbode van dat vroeg of laat de liefde ook op mijn weg zou komen. Ik wist dat gewoon zeker. Ik wilde erin geloven en ik geloofde erin.

 

- Zodra er in een pas begonnen verhaal mensen verschijnen en zodra deze mensen volgens de wil van de schrijver tot leven komen, beginnen zij meteen tegendraads te worden en binden de strijd met hem aan. Het verhaal begint zich volgens een eigen innerlijke logica te ontwikkelen waartoe de schrijver natuurlijk de aanzet heeft gegeven. De personages handelen in overeenstemming met hun eigen aard ondanks het feit dat de schrijver hun schepper is. 

 Als de schrijver zijn helden echter dwingt tegen hun innerlijke logica in te handelen, als hij hen met geweld binnen de oorspronkelijke opzet wil houden, dan beginnen zij te verstarren en worden wandelende skeletten.

 

- Vaak stellen lezers aan schrijvers de vraag hoe zij het materiaal voor hun boeken verzamelen en of dat lang duurt. En meestal is men hoogst verbaasd te horen dat er van opzettelijk materiaal verzamelen geen sprake is en ook niet kan zijn.

 

- Het levensmateriaal - alles wat Dostojevski "de details van het dagelijks leven" noemde - wordt niet bestudeerd. De schrijver leeft gewoon, om het zo maar eens uit te drukken, "in" dit materiaal. Hij leeft, lijdt, denkt, verheugt zich, neemt aan grote en kleine gebeurtenissen deel en natuurlijk laat het leven in zijn gedachten en in zijn hart iedere dag weer sporen en kerven achter.

 

- Ik ben ervan overtuigd dat, wil men de Russische taal volledig beheersen en het gevoel voor deze taal niet verliezen, men voortdurend om moet gaan met gewone Russische mensen maar ook contact moet hebben met beemden en bossen, met wateren, oude wilgen, met het getsjilp van de vogels en met ieder bloempje dat onder een struikhazelaar vandaan gluurt.

 

- Ik heb een paar veerlieden en pontbaasjes gekend. Daar kun je nog eens Russisch van leren!

 Zo'n overzetveer is net een luidruchtige dorpskermis. Het valt te vergelijken met een volksoploop en een dorpscafé. Het is de meest ideale plek om een praatje aan te knopen. Vrouwen schelden er zogenaamd hun man uit omdat hij te lui is om de staalkabel te helpen inhalen en zij dat moeten doen, ruige, met hun lot tevreden paardjes trekken plukken hooi van de wagen naast hen en kauwen dat haastig op, ondertussen met een schuine blik kijkend naar de vrachtwagen waar biggetjes in zakken spartelen en doodskreten slaken. Eigenhandig gedraaide sigaretten van zelfgeteelde gifgroene tabak zitten er in knuisten gekneld tot de vingers bijna schroeien.

 

- Bij proza kan één onbegrijpelijk woord voor de lezer de meest voorbeeldige opbouw verstoren. Het hoeft geen betoog dat de literatuur slechts bestaat bij de gratie van de begrijpelijkheid. Aan literatuur die onbegrijpelijk, duister of opzettelijk cryptisch is, heeft alleen de auteur wat en hebben de mensen niets.

... Tolstoj heeft deze gedachte kort en helder uitgedrukt: "Eenvoud is de absolute voorwaarde voor het mooie."

 

- Het is fijn om te schrijven wanneer er iets interessants in het verschiet ligt, iets waarop men zich verheugt, waar men van houdt, al is het maar zo'n kleinigheid als gaan vissen onder de zwarte wilgen ergens aan de oever van een verafgelegen oude rivierarm.

 

- Een goedgekozen detail wekt bij de lezer een intuïtieve en getrouwe voorstelling op van het geheel, of het nu om een persoon en diens gemoedstoestand gaat of om een losse gebeurtenis of om uiteindelijk een heel tijdperk.

 

- Een boek moet naar mijn mening, wat de kenmerken van het onderwerp ook mogen zijn, toch altijd de individualiteit van een schrijver uitstralen, met alle kenmerken van zijn stijl, taal en perceptie van de werkelijkheid.

 

- Olesja had iets Beethovenachtigs, iets dreigends, machtigs, zelfs in zijn stem. Zijn scherpe ogen zagen veel prachtige en troostende dingen. Hij schreef er kort en exact over, heel goed op de hoogte van de wet dat twee woorden ongehoord krachtig kunnen zijn en vier woorden al vier keer zo zwak.

 

- Wil je iets beschouwen, dan is het niet voldoende naar alle kanten om je heen te kijken. Je moet leren zien.

... "Wat een onzin. Een goed oog kan men zich eigen maken. U moet niet lui zijn maar aan uw gezichtsvermogen werken. Gaat u nu eens een tijdje gericht kijken. Probeert u nu eens een of twee maanden lang bij alles wat u ziet ervan uit te gaan dat u gedwongen bent het in kleur te schilderen. Kijkt u eens op die manier naar de mensen in de tram, in de bus, overal. Al na een dag of twee, drie zult u merken dat u nu tienmaal meer op de gezichten van de mensen ziet dan daarvoor. En na twee maanden gaat deze manier van kijken u vanzelf af."

 

- Het schoot mij op dat moment volledig verkeerd dat ik als zovele anderen het mijzelf nooit gegund had de ingevingen van mijn hart te volgen, zogenaamd omdat bepaalde zaken beslist geen uitstel duldden.

 

- Echt proza heeft altijd zijn eigen ritme. Dit ritme vereist vooral een dusdanige woordvolgorde dat de lezer de zin zonder moeite en in énen op kan nemen. 

 

  

Inmiddels ben ik al weer begonnen in deel 5 van de memoires van Paustovskij: "De sprong naar het zuiden".

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.