De films van Bert Haanstra

Ik heb een prachtige verzamelbox met daarop alle 31 films van Bert Haanstra op 10 dvd's, plus een boekje met korte toelichtingen op elk van die 31 films. Ik heb de afgelopen weken in 10 dagen tijd alle films van Bert Haanstra bekeken. Hoewel een aantal van zijn films wat verouderd zijn en misschien wat braafjes en oubollig overkomen, heb ik mij prima vermaakt.

Bert Haanstra is in de eerste plaats bekend als maker van documentaires. Voor zover ik weet is hij samen met Joris Ivens en Johan van der Keuken een van de 3 bekendste Nederlandse documentairemakers. Joris Ivens was communist en legde vooral de strijd van het gewone volk voor betere levensomstandigheden vast. Johan van der Keuken wilde aan zijn documentaires een persoonlijke toets toevoegen in plaats van gewoon te filmen wat hij zag. In mijn ogen geeft dat veel van zijn films iets pretentieus.

Vanaf zijn eerste film "De Muiderkring herleeft", hoewel als film niet bijzonder, is het vakmanschap van Haanstra te herkennen. Alle shots zijn mooi belicht, de kadering is uitstekend en de montage is ook dik in orde. Voor alle films van Haanstra geldt dat ze aangenaam zijn om naar te kijken, mooie beelden en nooit schokkend. Haanstra was geen geniale filmer, maar gewoon een goed vakman.

In zijn 2e film "Spiegel van Holland" heeft Haanstra met zijn camera ondersteboven spiegelingen in het water gefilmd, zodat je vervreemdende fraaie effecten krijgt. Met dit filmpje van 10 minuten won hij zelfs een prijs in Cannes.

Daarna heeft Haanstra een aantal documentaires gemaakt, waaronder opdrachtfilms, bijvoorbeeld 4 filmpjes over de oliewinning voor Shell.

Zijn eerste echte meesterwerk is "Rembrandt, schilder van de mens" een film over Rembrandt van 20 minuten waarin hij op een prachtige manier een aantal van Rembrandts schilderijen heeft gefilmd. Hoogtepunt van deze film zijn een aantal shots waarin hij zelfportretten van Rembrandt vanaf zijn jeugd tot aan zijn ouderdom in elkaar laat overvloeien, zodat je als het ware de schilder ouder ziet worden. Over het commentaar en de keuze van de muziek ben ik niet zo enthousiast, maar dat neem ik voor lief.

Van de glasfabriek in Leerdam kreeg hij de opdracht om een film over de glasproductie te maken. Tijdens het maken van die film merkte hij dat een apparaat af en toe haperde wat een erg komisch effect had. Dit gebruikte hij voor een eigen film "Glas" van net 10 minuten in kleur zonder commentaar maar met jazz-muziek van Pim Jacobs. Met deze eigen film won hij de eerste Nederlandse Oscar.

Na "Glas" was de naam van Haanstra gemaakt en kreeg hij de mogelijkheid om een speelfilm te maken "Fanfare". "Fanfare" speelt zich af in Giethoorn en trok 2,5 miljoen bezoekers. Ik vind het van de 4 speelfilms die Haanstra heeft gemaakt duidelijk zijn beste.

Haanstra kreeg een idee voor een grote documentaire over Nederland te maken met een verborgen camera. Om te oefenen maakte hij "Zoo", waarbij hij gedurende een aantal weken in Artis de reacties van mensen op de dieren en van de dieren op de mensen filmde. Erg grappig. Vervolgens maakte hij "Alleman" wat in mijn ogen zijn beste film is. Voor "Alleman" filmde hij op allerlei locaties Nederlanders met een verborgen camera, wat veel komische effecten geeft en een fascinerend tijdsbeeld.

In 1973 kwam "Bij de beesten af" in de bioscoop, een grote natuurfilm waarvoor hij 3 jaar over de hele wereld heeft gefilmd. In die tijd was het een bijzondere film omdat voor het eerst het gedrag van dieren met het gedrag van mensen werd vergeleken. Als ik deze film nu bekijk, met de vele prachtige natuurfilms die tegenwoordig gemaakt worden, zijn de beelden niet meer zo indrukwekkend en de vergelijkingen tussen het gedrag van dieren en dat van mensen wat gezocht.

Haanstra zei tegen het einde van zijn leven dat hij als hij geen filmer was geworden, etholoog (onderzoeker van het gedrag van dieren) was geworden. Twee van zijn laatste films waren die over een groep Chimpansees in Burgers Bush in Arnhem en een groep Gorilla's ook in Burgers Bush.

Wie geïnteresseerd is in de Nederlandse filmgeschiedenis, kan in mijn ogen niet om het werk van Haanstra heen. Internationaal gezien stelt het werk van Haanstra misschien niet zo veel voor, maar in Nederland behoort hij tot de allergrootsten.

Voor wie de films van Haanstra wil bekijken raad ik in de eerste plaats de bovengenoemde films aan. Zijn 3 andere speelfilms en "Vroeger kon je lachen" over en met Simon Carmiggelt zijn op zich best aardig, maar kun je wat mij betreft gerust overslaan. De film "Retour Madrid" gaat over 2 voetbalwedstrijden tussen Ajax en Real Madrid en is vooral leuk vanwege de beelden van het publiek. Alle andere films van Haanstra zijn aardig om te bekijken, maar hoef je niet perse gezien te hebben.

Voor veel uitgebreidere besprekingen van de films, klik op het overzicht van Bert Haanstra op IMDB.com, zoek daar de film op waar je een bespreking van wilt lezen en kijk dan bij de reviews  naar de critics en klik dan de bespreking van Bart Rietvink van Cinemagazine aan. Bart Rietvink heeft over bijna alle films van Haanstra een uitgebreide bespreking geschreven en meestal ben ik het met zijn mening eens.

 Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.