Anton Tsjechov: De dertig beste verhalen

Anton Tsjechov: De dertig beste verhalen (Rusland, 1887-1903): 724 blz: Vertaald door Hans Boland (2021): Uitgeverij Athenaeum-Polak & van Gennep 

 

 

Een flink aantal van de meest vooraanstaande Nederlandse vertalers hebben de Russische teksten van Anton Tsjechov omgezet in het Nederlands. In de jaren 50 vertaalde Charles B. Timmer het grootste deel van de verhalen van Tsjechov en hij vertaalde ook een deel van zijn toneelteksten en brieven. 

In 1993 verscheen een kleine selectie van de verhalen van Tsjechov in een vertaling van Marja Wiebes & Yolanda Bloemen. 

Tussen 2005 en 2010 verscheen een nieuwe serie vertalingen van het grootste deel van de verhalen van Tsjechov van de hand van Tom Eekman, Aai Prins & Anne Stoffel. Deze vertaling zal voorlopig wel de standaardvertaling blijven waartegen alle nieuwe vertalingen worden afgezet. 

In 2013 verscheen een zeer dikke bundel met het toneelwerk van Anton Tsjechov vertaald door Yolanda Bloemen & Marja Wiebes.

En nu is dan in 2021 een nieuwe selectie van verhalen vertaald door Hans Boland.

Hans Boland is een omstreden vertaler. Hij voert een éénmanskruistocht voor vertalingen in vloeiend literair Nederlands. Dat hij daarbij af en toe niet letterlijk vertaalt is voor hem een bijzaak. Hij vindt het juist een sport om typisch Nederlandse woorden te gebruiken die anders zijn dan de Russische, maar wel hetzelfde betekenen. Over deze methode valt te twisten, maar ik heb inmiddels meerdere boeken gelezen die door Hans Boland zijn vertaald en ik moet zeggen dat zijn Nederlands een genot is om te lezen.

Mijn favoriete schrijver (Anton Tsjechov) in het Nederlands van mijn favoriete vertaler (Hans Boland) dat moet haast wel een feest om te lezen zijn. En inderdaad denk ik dat deze bundel mijn favoriete boek ooit is.

Anton Tsjechov slaagt er met zijn verhalen in om een beeld te schetsen van de Russische maatschappij rond 1900. Op het eerste gezicht gebeurt er niet zo heel veel in zijn verhalen, maar ik word erin meegezogen zoals bij weinig andere schrijvers. De twee langste verhalen in deze bundel van Boland: "Steppe" en "Mijn leven" tellen beiden ongeveer 100 bladzijden. Het zijn ook 2 hoogtepunten in het boek. Maar eigenlijk zijn alle verhalen van Tsjechov de moeite meer dan waard. 

Van de vier vertalingen van de verhalen van Tsjechov die voorhanden zijn zou ik deze van Boland of de meer uitgebreide vrijwel complete vertaling in 5 delen van Tom Eekman, Aai Prins en Anne Stoffel kiezen om te lezen. De vertaling door Charles B. Timmer is toch wel verouderd en die van Wiebes en Bloemen bevat een te kleine selectie. Doe jezelf een lol en ga eens wat van Tsjechov lezen, je zult er geen spijt van krijgen.

Citaten:

- Oekleëvo lag in een door erosie ontstane groeve, zodat je vanaf de grote weg en vanuit het treinstation alleen de kerktoren en de fabriekspijpen van de textieldrukkerijen kon zien. Als iemand dan vroeg welk dorp dat was luidde het antwoord: "U weet wel, waar de koster bij een begrafenis alle kaviaar opat." Ooit had die namelijk, bij de uitvaartplechtigheid van fabrikant Kostjoekóv, tussen de hapjes de kaviaar ontdekt en was er meteen op aangevallen. Ze hadden geprobeerd hem bij de tafel weg te trekken maar dat merkte hij niet eens: hij zat zo te smikkelen dat er geen beweging in hem te krijgen was. Hij at de vierpondspot schoon leeg.

 

- Haar goede werken functioneerden tijdens die grauwe, loden dagen als een luchtklep in een stoommachine.

 

- "In dit leven hebt u het zwaar," zei Jeljenna. "Maar daar staat tegenover dat u in het volgende leven gelukkig zult zijn."

 Rodion snapte niet waar ze het over had en kuchte ten antwoord in zijn vuist. Maar Stepanida antwoordde: "Mevrouw, duifje van me, de rijken hebben het ook in het hiernamaals goed. Ze branden kaarsen in de kerk, ze houden bidstonden, ze geven aalmoezen ... Maar een boer? Hij heeft nauwelijks tijd om een kruisje te slaan en is zelf zo arm als een kerkrat, hoe kan hij dan voor zijn zieleheil zorgen?"

 

- Ze was een rustig meisje met een goed hart boordevol compassie. Haar appelwangen, haar zachte, blanke, door een moedervlek gesierde hals, haar kinderlijke, innemende glimlach die zelden van haar gezicht week wanneer iemand iets aardigs zei: dat alles maakte dat de mannen die haar zagen bij zichzelf tjeminee! dachten en prompt óók begonnen te glimlachen. Wanneer er dames op visite waren konden die zich er dikwijls niet van weerhouden midden in het gesprek haar hand te grijpen en in een opwelling van genot te verzuchten: "Mijn hartje!"

- De kap werd gehesen. "Hij koopt komkommers, hij kocht kwamkammers," grapte Toerkin terwijl hij zijn dochter in de koets hielp. "Hij eet sla, hij at sloeg. Vort maar! Tot ziens alsjeblieft!"

- Startsev kwam bij veel mensen aan huis en kende langzamerhand de halve stad, maar vrienden had hij niet. Hij ergerde zich aan de conversatie en de ideeën en zelfs aan het uiterlijk van zijn stadsgenoten. Met de jaren had de ervaring hem geleerd dat die kleinburgers zolang je met ze aan de kaart- of de eettafel zat heel aardig en welwillend konden zijn en niet eens dom waren, maar zodra je over iets anders dan eten begon, bijvoorbeeld politiek of wetenschap, zaten ze ofwel met hun mond vol tanden ofwel bleken ze er zo'n botte, boosaardige filosofie op na te houden dat hem niets anders restte dan er de brui aan te geven en zijn biezen te pakken.

- Vanwege het bezoek werd de samowaar tevoorschijn gehaald. De thee stonk naar vis, de suiker was aangevreten en grauw, over het brood en het servies krabbelden kakkerlakken. Van de gesprekken, die over niks anders gingen dan gebrek en ziekte, werd een mens al net zo misselijk.

 

- "Toen de heren nog de baas waren hadden we het beter," zei de ouwe, terwijl hij een draad om een haspel wond. "Je werkte, kreeg eten, sliep, alles op zijn tijd. 's Middags koolsoep en pap en 's avonds weer koolsoep en pap. Augurken en witte kool bij de vleet. Je at zonder dat iemand je op je nek zat, zoveel je hartje begeerde. Er was ook meer orde. Iedereen kende zijn plek."

 

- Marja en Fjokla hielden zich aan de vasten en deden elk jaar communie maar hadden geen benul van wat het allemaal betekende. De kinderen werd niet geleerd hoe ze moesten bidden, ze kregen niets over God te horen en werden niet lastiggevallen met ethische kwesties, behalve dat de consumptie van vlees- en melkproducten hun gedurende de vasten werd verboden. Dit was bij alle dorpsbewoners de gangbare houding tegenover religie: er iets van snappen of in God geloven deed feitelijk niemand.

 

- Alleen de meer welvarende boeren waren bang voor de dood. Hoe rijker ze werden hoe minder ze in God en de redding van de ziel geloofden, zodat ze hoogstens nog gingen bidden en kaarsjes branden omdat ze vreesden voor het einde van hun leven hier op aarde. Het armere deel van de bevolking kende die angst niet. De ouwe en opoetje werd te verstaan gegeven, zonder er doekjes om te winden en zonder dat ze er zelf aanstoot aan namen, dat ze lang genoeg hadden geleefd en dat het tijd werd om dood te gaan.

 

- Hij zei dat hij van Toergenjev hield omdat die de maagdelijke liefde, de pure jeugd en de melancholische Russische natuur bezong, maar dat hij zelf dat soort maagdelijke liefde alleen verdroeg van een afstandje, van horen zeggen, als iets abstracts dat niet in het werkelijke leven kon bestaan.

 

- Op weg naar huis evenwel viel hij ten prooi aan een diepe mistroostigheid. Hij kreeg het te kwaad, zijn ademhaling was koortsig en onregelmatig, zijn benen voelden slap en hij had de hele tijd dorst. Bovendien werd hij belaagd door hinderlijke gedachten. Wederom realiseerde hij zich dat hij zijn hele leven nooit rekening had gehouden met Marfa en nooit eens lief tegen haar was geweest. In de tweeënvijftig jaren die ze samen onder één dak hadden geleefd was dat toch best eens mogelijk geweest - op de een of andere manier was het er niet van gekomen. Hij had doodgewoon nooit aan haar gedacht, laat staan aandacht aan haar geschonken, alsof ze een kat of een hond was. Toch had ze elke dag de kachel aangemaakt, gekookt en gebakken, water gehaald, brandhout gehakt, met hem in éénzelfde bed geslapen, en als hij dronken terugkwam van een bruiloftspartij had ze zijn viool vol devotie aan de muur gehangen en hemzelf in bed gestopt, zwijgend, nederig, zorgzaam.

- Uit zijn verwarde brein maakte zich één denkbeeld los: waarom bestonden er dokters, hulpartsen, kooplui, klerken, boeren, en niet gewoon alleen maar vrije mensen? Vogels leefden vrij, en dieren, en Merik. Ze vreesden niemand en hadden niemand nodig. Wie had bedacht en verordend dat je 's morgens vroeg moest opstaan, 's middags moest eten, 's avonds naar bed moest, en dat een dokter hoger was dan een hulparts, en dat je in een kamer moest wonen, en dat je alleen van je eigen vrouw mocht houden? Waarom niet andersom: bijvoorbeeld 's nachts eten en overdag slapen? En ach, kon je maar op een paard springen zonder te vragen wie de eigenaar was en dan als een duivel de wind achternajagen door veld en woud, en meisjes versieren, en schijt hebben aan iedereen!

 

Hans Boland heeft als toegift bij deze vertaling het boekje "Het Nederlands van Tsjechov" geschreven waarin hij vertelt wat zijn vertaalprincipes zijn en deze uitvoerig toelicht met voorbeelden uit zijn vertaling. Dit boekje geeft een mooi inzicht in het vertaalproces en is ook een aanrader.

 

      

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.