Nagieb Mahfoez: Tussen twee paleizen

Nagieb Mahfoez: Tussen twee paleizen (Egypte, 1956): 670 blz: Vertaald door Richard van Leeuwen (1990): Uitgeverij de Geus 

 

 

In "Tussen twee paleizen" wordt een beeld geschetst van een Egyptisch gezin in Caïro in de jaren 1917-1919 tegen de achtergrond van de Engelse aanwezigheid in Egypte.

In deel 1 worden de hoofdpersonen geïntroduceerd. Hoofdpersoon is de welgestelde koopman Achmed Abd al-Gawwaad, hij is streng voor zijn gezin, maar 's avonds in gezelschap van zijn vrienden is hij vriendelijk en ontspannen en jaagt hij de vrouwen en de drank na. Zijn vrouw Amiena is heel onderdanig en doet braaf wat pa zegt. 

 

De oudste zoon Jasien (uit een eerder huwelijk van Ahmed) doet thuis braaf wat pa zegt maar hangt 's avonds de bloemetjes buiten. De middelste zoon Fahmi is heel serieus en wil trouwen met een buurmeisje dat hij stiekem gezien heeft, maar dat mag niet van pa. Jongste zoon Kamaal haalt allerlei kattenkwaad uit als hij op weg is van huis naar school of van school naar huis. Op school en thuis leeft hij als in een gevangenis. Wel is hij heel goed op school. Khadiega, de oudste dochter helpt haar moeder in het huishouden en bespot iedereen, de jongste dochter Aisja, doet niet zoveel maar is heel knap. Beiden moeten ook precies doen wat pa zegt.

Deel 2 opent met de bruiloft van Aisja die uitgehuwelijkt wordt aan de zoon van een goede vriendin van de familie, enigszins tot verdriet van Ahmed die haar liever bij zich hield, maar die echt niet onder het huwelijksaanzoek uit kon. Vervolgens trouwt Khadiega met een oudere broer van de bruidegom van Aisja. Jasien verkracht bijna een dienstbode en voor straf huwelijkt zijn vader hem ook uit om erger te voorkomen.

In het laatste stuk van het boek is de oorlog afgelopen. Tot verdriet van de Egyptenaren hebben de Engelsen de oorlog gewonnen. Er wordt geprotesteerd tegen de aanwezigheid van de Engelsen en voor de onafhankelijkheid. Fahmi brengt pamfletten rond, Kamaal is de grootste vrienden met de soldaten (hij krijgt chocolade van ze!). Ahmed en Jasien interesseert het niet, als ze hun pleziertjes maar kunnen najagen. De vrouwen mogen zich vanzelfsprekend nergens mee bemoeien.

Het boek geeft een fascinerend beeld van een andere maatschappij en is prachtig vertaald. Kenners zeggen dat het Arabisch een muzikale taal is. Dat is terug te vinden in de vertaling die hardop uitgesproken heel goed in het gehoor ligt.

"Tussen twee paleizen" is ongetwijfeld een van de mooiste romans die ik ooit heb gelezen.

Citaten:

- ... Toch kende ze pas werkelijk rust als haar man was thuisgekomen. Ja, alleen al zijn aanwezigheid in huis, slapend of wakend, stond borg voor haar gemoedsrust, of de deuren nu open waren of gesloten, of de lampen nu brandden of waren gedoofd. Toen zij nog maar kort hadden samengeleefd, had ze eens overwogen om er op een beleefde manier bezwaar tegen te maken dat hij iedere avond uitging, maar hij had haar slechts bij haar oren gepakt en had met zijn luide stem op besliste toon gezegd: "Ik ben een man. Ik ben degene die beveelt en die verbiedt, en ik accepteer geen aanmerkingen op mijn gedrag. Jij hebt slechts te gehoorzamen, dus pas op dat je me niet dwingt je terecht te wijzen." Van deze en andere lessen had ze geleerd dat ze alles kon verdragen, zelfs de aanwezigheid van geesten, maar niet dat hij vertoornd op haar was.

 

- Ze herinnerde zich nog hoe geschokt ze was toen ze had beseft dat hij aangeschoten van zijn avondjes thuiskwam. Drank associeerde ze met wreedheid, waanzin, zondigheid en nog ernstiger zaken. Ze werd van walging en afschuw vervuld en leed ondraaglijke pijnen telkens wanneer hij thuiskwam. Met het verstrijken van de dagen en de nachten, ontdekte ze dat hij, wanneer hij 's avonds thuiskwam, zachtaardiger was dan anders. Hij was attenter en minder streng, en converseerde ontspannen. Ze voelde zich met hem op haar gemak en maakte zich geen zorgen meer, ook al vergat ze niet God te smeken hem zijn ongehoorzaamheid te vergeven en zich over hem te ontfermen.

 

- Toch bleef de uitwerking van de avonden niet beperkt tot herinneringen, want tot de genoegens ervan behoorde ook dat zij hem in staat stelden zich op de zachtmoedige manier te gedragen waarnaar zijn gehoorzame, toegewijde echtgenote verlangde, namelijk, dat ze tegenover een beminnelijke man zat die ontspannen met haar converseerde en haar vertelde wat er in hem omging, op een wijze die haar het gevoel gaf dat ze niet slechts zijn slavin was, maar ook zijn levensgezellin.

- Amiena kwam binnen met de grote schaal met voedsel die ze op het kleed neerzette, waarna ze zich terugtrok bij de muur van het vertrek bij een tafeltje waarop een kruik stond, klaar om iedere wenk te gehoorzamen. Midden op het glanzende koperen blad stond een groot wit bord met geprakte bonen, bereid met boterolie en ei. Aan de ene kant lag een stapel warme broden, en aan de andere kant stonden schoteltjes met kaas, gezuurde citroen en paprika, Spaanse peper, zout en zwarte peper. De magen van de jongens rammelden, maar ze bleven roerloos zitten en negeerden al het heerlijks dat voor hen was neergezet, alsof het hen niet interesseerde. Totdat sajid Ahmed een brood pakte, het in tweeën brak en mompelde: "Eet."

- Het was alsof ze in haar omgang met haar kinderen slechts genegenheid en liefde kon verdragen, waarbij ze het aan hun vader, of aan de invloed van zijn persoonlijkheid vanaf een afstand, overliet om oneffenheden te corrigeren en ieders grenzen te stellen.

- Als Jasien door een straat gelopen had, voelde hij zich daarna altijd duizelig, omdat hij zijn ogen zoveel had bewogen, want zijn verlangen om de vrouwen te verslinden die hij tegenkwam was een ongeneeslijke ziekte. Hij bekeek hen aandachtig van voren, en zijn ogen volgden hun billen, waarna hij in verwarring achterbleef, als een getergde stier, totdat hij zichzelf vergat en er niet meer in slaagde zijn bedoelingen te verhullen. In de loop der tijd was dit opgemerkt door Amm Hasanain de kapper, Hagg Darwiesj de bonenverkoper, al-Foeli de melkboer, Bajjoemi de sapverkoper, Aboe Sarie de notenbrander en anderen.

- Sajid Ahmed had geen rijkdom vergaard, niet omdat dat niet in zijn vermogen had gelegen, maar omdat hij zo vrijgevig van aard was dat het enige voordeel dat geld voor hem had was dat hij het kon uitgeven en ervan kon genieten.

- Jasien was niet overtuigd van de onaantastbaarheid van de opvatting dat het ene huwelijk noodzakelijkerwijze aan het andere moest voorafgaan, maar hij kon niet de moed opbrengen om zijn mening uit te spreken. Hij sprak in algemene bewoordingen, waaruit iedereen kon opmaken wat hem beliefde: "Het huwelijk is de lotsbestemming van ieder mens. Wie niet vandaag trouwt, trouwt morgen."

 

- Ahmed verkoos vriendschap boven liefde, omdat hij placht te zeggen: "Vriendschap is duurzaam, hartstocht is vergankelijk." Daarom koos hij zijn minnaressen uit de vrouwen die geen minnaar hadden, of wachtte hij tot een verhouding was verbroken voordat hij zijn kans greep.

 

- Gewoonlijk begon hun avond zelfs met het bespreken van problemen en zorgelijke kwesties, voordat de wijn hen meevoerde naar de wereld die geen zorgen of problemen kent. Maar zodra een beslissing zich in zijn hoofd had vastgezet, week hij er niet meer vanaf, want hij was iemand die om raad vroeg om zijn mening te ondersteunen, niet om ervan afgebracht te worden.

 

- " ... Ik ben niet bezorgd om een van mijn zoons, omdat ik weet dat ze, wat er ook gebeurt, alle drie mannen zijn die het leven aankunnen ... Maar een dochter ... God bescherme ons." Of hij zei met een openhartig gezicht: "Een dochter is werkelijk een probleem. Niets is ons te veel om haar op te voeden, te beschermen en haar eer te verdedigen, maar na dat alles brengen we haar persoonlijk naar een onbekende man zodat die met haar kan doen wat hij wil. ..."

- Slecht nieuws stinkt zo dat je neus ervan verstopt raakt.

   

 

Lees verder in mijn bespreking van het tweede deel van de Caïro-trilogie: "Paleis van verlangen".

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.