Adrian Desmond & James Moore: Darwin 8 (1871-1882)

Adrian Desmond & James Moore: Darwin (Groot Brittannië, 1991): 815 blz: Vertaald door Henk Moerdijk (2008): Uitgeverij Nieuw Amsterdam

 

 

Citaten:

- De gelaatsspieren van de mens waren niet door Gods hand gemaakt om uitdrukking te geven aan zijn verfijnde gevoelsleven. Ze waren geëvolueerd: je hoefde maar naar de natuur te kijken, naar het gezicht van de aap, naar de wilden, naar de idioten en krankzinnigen, om te beseffen dat hun oorsprong sociaal was. Iedere welwillende waarnemer kon zien dat mens en dier niet alleen gevoelens deelden, maar ook de middelen om daaraan uiting te geven.

- Terwijl George het manuscript in elkaar draaide en een nieuw register maakte, krabbelde Charles tal  van toevoegingen neer:over zelfmoord bij wilden, hoe vlinders elkaar het hof maken en wat de gevolgen zijn van castratie bij schapen.

- Dit was zijn meest wonderbaarlijke, ingewikkelde reeks experimenten. De planten moesten met gaas beschermd worden tegen insecten. De ene groep bevruchtte hij met stuifmeel van andere planten, de andere liet hij zichzelf bestuiven. De zaadjes werden uiterst zorgvuldig vergaard, geëtiketteerd en onder gelijke omstandigheden tot volwassen planten gekweekt. Met deze wilde hij vruchtbaarheidstesten doen: gekruiste planten moesten nogmaals worden gekruist, de andere mochten zichzelf bestuiven. Op deze manier kweekte hij maar ;liefst tien generaties, waarvan in elk stadium de lengte van de planten, de bloeitijd, het aantal en het gewicht van de zaadhulzen en de hoeveelheid zaden daarin werden genoteerd. En hij kweekte niet alleen maar bijzondere soorten. Er werd ook geëxperimenteerd met blauwe winden, vingerhoedskruid, viooltjes, moerasbloemen, petunia's en tientallen andere soorten; de tuinkas barstte uit zijn voegen, en door de beperkte ruimte moest hij meerdere planten in één pot doen. Daarna ging hij door met Chinese sleutelbloemen, Franse klaprozen en exotische kasplanten ...

 

- Charles kwam tijd te kort, terwijl hij nog zo veel te doen had. Orchids moest nog herzien worden en hij wilde nog twee plantenboeken publiceren. De regenwormen intrigeerden hem nog steeds, en hij hoopte nog over hun gedrag te kunnen schrijven voordat hij zelf aan hen overgeleverd zou worden.

- Zijn twijfels hadden zich uitgekristalliseerd in een morele overtuiging die zo rigoureus was, dat hij niet "begreep waarom iemand kon wensen dat het christelijk geloof het ware geloof was". Als dat wel zo was, leek "de gewone taal" van het Nieuwe Testament "duidelijk te maken dat mensen die niet geloven, en daartoe zouden ook mijn vader, mijn broer en bijna al mijn beste vrienden behoren, eeuwig gestraft worden. En dat maakt het tot een weerzinwekkende leer".

- Hoewel ik een fervent voorstander ben van de vrijheid van denken over alle onderwerpen, lijkt het mij bovendien (al dan niet terecht) dat directe argumenten tegen het christendom en theïsme nauwelijks enig effect hebben op de massa; vrijheid van denken wordt het best bevorderd door de geleidelijke verlichting van de menselijke geest, die voortvloeit uit de ontwikkeling van de wetenschap. Het is daarom altijd mijn doel geweest om niet over godsdienst te schrijven en ik heb mij dan ook beperkt tot de wetenschap.

- Wormen waren slimme beestjes, dat begon hem inmiddels wel duidelijk te worden. Hij experimenteerde binnen, in de nieuwe biljartkamer, die nu zijn nieuwe werkkamer was zodat hij meer ruimte had. Overal stonden potten waarin wormen onder glas aarde vermaalden. Darwin strompelde er 's nachts naartoe om ze te belichten met kaarsen, paraffinelampen en zelfs lantaarns met blauwe en rode filters. Alleen een felle straal resulteerde in een reflex, dan schoten ze geschrokken hun holletjes in, "net konijnen", lispelde Bernard. Warmte maakte weinig verschil, zelfs als je een gloeiende pook vlak bij de wormen hield, reageerden ze nauwelijks. Voor geluid waren ze kennelijk ook niet gevoelig. Bernard blies op een fluitje, Frank speelde op zijn fagot, Emma op de piano en Bessy schreeuwde, maar de wormen vertoonden geen enkele reactie. Bij aanraking was dat wel anders; als je in hun richting blies, staken ze meteen hun kop in de grond. Charles probeerde te achterhalen of ze een reukorgaan hadden door zachtjes in de pot uit te ademen terwijl hij op tabak of aan een stukje geparfumeerd sabbelde. Ook hun culinaire voorkeuren werden onderzocht: groene of rodekool, selderij bij een van de twee kolen, en vooral verse wortelen.

- Darwin had niemand nieuwe ideeën opgelegd, zelfs zichzelf niet, maar had gewacht tot de tijd rijp was. In feite, zo vertelde hij in alle eerlijkheid, "heb ik het christelijk geloof tot mijn veertigste niet opgegeven". Pas na het overlijden van zijn vader en de dood van Annie had hij de laatste resten afgezworen. En zelfs toen had hij geweigerd zich daarover uit te spreken of anderen met geweld van hun geloof af te brengen. Hij had zich nooit in dat strijdgewoel begeven.

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.