Konstantin Paustovski: Wilde rozen 2

Konstantin Paustovski: Wilde rozen en andere verhalen (Rusland, 1924-1964): 120 blz: Samengesteld en vertaald door Wim Hartog (2020): Uitgeverij van Oorschot

Verhaal 2: Het sterrenbeeld Jachthonden (1936): 42 blz

Ten tijde van de Spaanse burgeroorlog zit een groep astronomen bij elkaar in een Frans observatorium op Spaans grondgebied, terwijl de oorlog langzaam dichterbij komt.

Citaten:
- Van jaar tot jaar nam de gewenning en behoefte aan alleen-zijn toe. De stilte was zo constant aanwezig dat Mérot, als hij bij toeval eens een boek las, dit als lawaaierig ervoer. Niet omdat hij daarbij geluiden hoorde, maar omdat hij ze zich levendig voorstelde. Hoe meer tumult en luide gesprekken er in een boek beschreven werden, des te meer ergerde hem dat.

-  Af en toe vroegen ze hem hoe het eraan toeging in het universum van de mensen waar voor hun alleen maar onprettige dingen te verwachten vielen. Zijn antwoord luidde steevast dat men daar nog altijd stapelgek was. Daarmee wist iedereen voldoende.

- Nysted werd er tweemaal op betrapt dat hij midden op de dag de zoeker van de telescoop gericht had op de rand van de in de verte gelegen bergen. De anderen deden alsof ze het niet hadden opgemerkt want onder astronomen huldigde men de opvatting dat alleen stomkoppen een telescoop misbruikten als tijdverdrijf om de aarde te beschouwen.

- Alles om hun heen stond te beven en gilde in allerlei toonaarden. De vlaggenmast stond onder zo'n spanning dat hij zoemde, de kale tuin floot met een geluid van honderden woedende fluiten, stuk gevallen dakpannen knerpten onder hun voeten, ruiten rinkelden en plaatijzeren dakbedekking lag in korte cadans luid te rammelen.

- Storm brengt de mensen bijeen. De verbeelding wordt aangewakkerd. Zelfs saaie lieden weten gedurende een storm de juiste woorden te vinden om het lichte gevoel van opwinding weer te geven waar de mens door bevangen wordt als buiten, achter de veilige muren, de wind als bezeten te keer gaat.

- De vliegenier kon niet omkijken omdat hij moest letten op de steile rotsen voor hem, maar was zich ervan bewust dat achter zijn rug, zijn weerloze rug, een orkaan op hem joeg als een hazewind op een haas.

- In volle vaart rijden ze voorbij aan middeleeuwse kathedralen op de muren waarvan de zinderende hitte een grijze roetaanslag lijkt achter te laten, voorbij  aan rivieren met schoon, helder water waar vreedzame stieren sloom hun dorst staan te lessen, voorbij aan scholen waar kinderen zingen, voorbij aan paleizen waar in de schemeravond door de dunne linnen gordijnen voor de ramen de schittering van de schilderijen van grote meesters zichtbaar is, voorbij aan tuinen en akkers waar iedere kluit aarde door de stevige knuisten van de bedaarde dorpelingen gewikt en gewogen wordt en zorgvuldig wordt verstrooid. Ze stuiven voorbij parken en voorbij aan fabrieken die door de hete, rondzoevende raderwerken zoemen als bezige bijen en vliegen voort langs een land vol wind, geschater, gezang, hartelijke bejegeningen en galmende geluiden van prachtige ambachten.

- Wanneer zij zich op de terugweg begeven en langs dezelfde steden snellen, blijken die tot puin te zijn geschoten en hangt er een stank van lijken. Ze komen voorbij scholen waar vlak voor de ingang vermoorde kinderen liggen bij wie een klacht nog aan de lippen lijkt te ontsnappen, voorbij radeloze vrouwen die met een verglaasde blik over de wegen hollen, voorbij mensen die met geboeide handen aan de deurknop vastgebonden de kogel hebben gekregen, voorbij door brand ontbladerde tuinen, voorbij geblakerde resten van paleizen en voorbij met zwartsel op witte ommuringen aangebrachte leuzen als "Dood aan allen die dromen van vrijheid en gerechtigheid!", "Dood aan allen die niet aan onze kant staan!".

- Van beneden, vanuit de vallei gezien deden de bewoners van het observatorium hem denken aan lijken die als mechanische poppen doen alsof ze levend zijn en discussiëren, praten, eten en sterren observeren. Vooral Dufour, een lopend uurwerk met een voorname klank, irriteerde hem. De sullige Hervé leek hem een goed mens te zijn, maar het leven in het observatorium had van hem een lege en uitgedroogde mummie gemaakt.

- "Zo zie je maar, Nysted," zei hij met een geforceerde glimlach, "opeens dringt voor het eerst in onze retraite het leven binnen, maar wel in de gedaante van de dood."

- "De persoon die wij probeerden te redden en zo-even hebben begraven, is een Franse dichter. De dichters zijn broeders van de astronomen. De vaste wetten van het universum manifesteren zich inhoudelijk niet alleen in het leven dat ons omringt, maar ook in de dichtkunst." "Dat is evident," mompelde Dufour. "Leest u die brief nou maar voor." "Als dat voor u zo evident zou zijn," antwoordde Nysted, "dan zou u in de huidige tijdruimte niet bezig zijn met het uitrekenen van de omloopbaan van planeet nr. 1212. De doorsnede van deze planeet bedraagt niet meer dan een kilometer. Ik beschouw dit werk even overbodig als het tellen van het aantal stofjes op aarde."

- "Voor mij is het echter zo dat, juist omdat je maar één keer leeft en het leven onnavolgbaar en prachtig is, het mij lichter valt met open vizier het gevaar tegemoet te gaan en voor dat grootste goed te vechten of er voor te sterven dan dat ik mooie woorden op papier zet en met de slechte adem van mijn geweten te kampen heb.
Ik ben er zeker van dat je me zult begrijpen. Ik ben er niet meer om je te kunnen troosten. Ik houd van de aarde omdat jij erop leeft, houd van de lucht omdat deze jouw gezicht beroert, houd van ieder grassprietje waar je blik even op rust, houd van iedere voetafdruk van jou in het vochtige zand en houd van d enachtelijke stilte omdat ik dan jouw ademhaling hoor. Desondanks vlieg ik weg. Met naar alle waarschijnlijkheid de dood ten gevolge.
Vaarwel! Maak de vissersvrouwen deelgenotes van je verdriet indien je daar de kracht toe hebt. Meer medeleven dan bij deze eenvoudige, door het leven getekende vrouwen zul je nergens tegenkomen. Er is daar immers niet één familie die niet zulk verdriet gekend heeft."

Lees verder in het derde deel van mijn bespreking van "Wilde rozen".

 

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.