J.M.A. Biesheuvel: De wereld moet beter worden

J.M.A. Biesheuvel: De wereld moet beter worden (Nederland, 1984): 231 blz (Uit "Verzameld werk": Deel 1: Blz 221-451: Uitgeverij van Oorschot (2008))

 

 

Maarten Biesheuvel was niet tevreden over zijn tweede verhalenbundel "Slechte mensen" uit 1973 en zijn derde bundel "Het nut van de wereld" uit 1975. Hij heeft een aantal verhalen uit die twee bundels geschrapt en een aantal bijgewerkt, waarna hij de overgebleven verhalen heeft gebundeld in "De wereld moet beter worden" uit 1984.

 

Ik vind "De wereld moet beter worden" een duidelijk minder boek dan zijn eersteling. De meeste verhalen ben ik al weer vergeten. Er staan een paar verhalen in die ik geslaagd vind: "Onrust" over Noord-Beveland, "Vertrek van een boomvarken", "Paviljoen E" over een opname in een psychiatrisch ziekenhuis, volgens mij het sterkste verhaal in deze bundel, en het titelverhaal "De wereld moet beter worden".

 

Maar Maarten Biesheuvel is een zo eigenzinnige schrijver dat ook zijn mindere verhalen bijna altijd de moeite waard zijn om te lezen. Hopelijk geven de citaten een aardige indruk. 

 

Citaten:

- Noord-Beveland, zon van mijn geest, licht voor mijn bewustzijn, lamp voor mijn voeten, heerlijke streek, balsem voor mijn ziel, drager van mijn onuitsprekelijk geluk, in regen, wind, mist, harde wind en bij vorst ben jij mijn liefde en het kleinood dat ik zachtjes, het behoedzaam voor iedereen verbergend, aan mijn borst koester. En bekijk ik de aarde, van de maan of Sirius af, dan zie ik, door mijn zeer scherp ingestelde kijker heen, de lichtjes van alle streken der aarde het heelal inpriemen behalve van Noord-Beveland dat op die manier op een rustbrengend zwart gat lijkt. In jou, in je vette kluiten, in je uien, gladiolen, aardappelen en suikerbieten, in je fazanten, korhoenders, konijnen, hazen, reeën, duinen, schorren en stranden heb ik mijn Paradijs op aarde gevonden. Jij bent het lief eiland waarnaar ik verlang, een zeer glinsterende parel aan de horizon van mijn voorstellingsvermogen, heerlijk land met je schepen, boten en water. Schaterend sla ik mijn armen over elkaar en ga voor een ogenblik, schuin naar achter op mijn stoel hangend, als in vervoering naar de wolkenlucht kijkend, met het geluid van duizenden automobielen in mijn oor, even aan je denken en zie je reeds rijzen als de glanzendste kindertekening, aandoenlijk, lief, vermakelijk door je maatschappelijke overzichtelijkheid. Kleinood der kleinodiën, altaar der altaren, huis vol godsvrucht en bescheidenheid, Noord-Be-ve-land - ik heb u zo lief. Vette zeeklei, Psalmen, meeuwen!!

- ... Het gaat erom dat ik gelukkig kan zijn met het weinige dat ik heb. Geen afleiding, geen salons met interessante gesprekken, niet toegeven aan de noden van het lichaam en de geest. En als er iets weg is, het zoeken tot je een ons weegt. Ook een balpen is een wonder dat niet veronachtzaamd dient te worden. Het gaat niet aan om, als je de oude mist, vlug een nieuwe te kopen, het gaat niet aan om naar een vreemde vrouw te lachen terwijl je de hand van je eigen gade vasthoudt, je kunt niet tegelijk een raceboot besturen, een sigaret roken, een eigenaardig gesprek voeren, je sokken uittrekken, je mouwen oprollen, een glas bier drinken, half om half Erasmus lezen en plaatjes uit Playboy op het dashboard van de boot plakken.

 

- "Morgen begint het folkloristisch wegschieten van eilandvreemde elementen," mompel ik, "vreemdelingen, wegwerpaanstekers, premie-spaarregelingen, dubbeldaks-ijskasten met automatische afstandbesturing, sportwagens, plastic flessen, luciferdoosjes, aanbiedingen voor een nieuwe stereofonische geluidsinstallatie, vliegtuigtickets, wetenschappelijke boeken, kunstenaars, kunstbloemen, Franse kranten, buitenlandse muziekplaten - alles wat niet met het eiland, zoals het 's winters hoort te zijn, te maken heeft zal naar Vlaanderen en Holland worden geschoten, de dammen doorgestoken onder begeleiding van het eeuwenoude fanfarekorps "De Noord-Bevelander", eilanden op drift, mij zullen ze als reukoffer aan de God der Vaderen offeren, met hunne tanden zullen zij knersen en alle de dieren in mijn hof met hunne stokken slaan. Ik hoor hier niet thuis en had minstens verleden week reeds moeten vertrekken."

 

- Waarom moet een academicus altijd in een zogenaamde topfunctie werken? Waarom kan hij niet in eer en deugd putjesschepper zijn?

 

- Mijn kamer! Wat heb ik mijn kamer gezellig ingericht. Hier hangen de portretten van de mannen op wie ik gesteld ben, hier hangen de afbeeldingen van fregatten waar ik zo graag op zou varen, hier staan mijn boeken, hier is mijn toverlantaarn, mijn verrekijker, mijn bronzen Erasmus-beeldje, mijn tabak en pijpen, hier ligt mijn kistje met duelleerpistolen, hier staan mijn bed en mijn bureau's, hier hangen mijn kunstwerken, ik ben het liefst alleen, slechts bij uitzondering wordt een vriend hier toegelaten.

 

- Tijdens de rit terug had hij meer dan drie uur geprobeerd zijn schoonzoon van zijn waanzin te overtuigen dat er geen Engelen zijn, dat God misschien bestaat maar waarschijnlijk niets ziet, dat de wereld bepaald niet op een Messias, maar wel op een goede jurist, een capabele journalist of politicus zat te wachten.

 

- Eva zat te overdenken of het nu werkelijk nodig was geweest Jacob naar een inrichting te brengen. Spoedig kwam ze tot het duidelijke inzicht dat dat inderdaad het geval was. Een krankzinnige vriend verzorgen is wel aardig maar het moet niet een al te zenuwslopende zaak worden. En als de patiënt bovendien nog gevaarlijk voor zijn omgeving wordt ... Op een gegeven moment had Eva hem rechtop in bed, panisch verschrikt kijkend aangetroffen. Hij riep haar. Ze kwam. "Ik zal je moeten slachten," zei Jacob, "het is het enige zoenoffer dat God nog aan wil nemen, je hoeft niet zo verschrikt te kijken ... er zijn meer mensen geofferd tot nog toe, als God dit van me vraagt dan zal ik het doen, ga maar op de tafel liggen."

[Even later beslist Jacob dat God als zoenoffer ook genoegen neemt met Basje, de poes. Uiteindelijk volstaat het offer van een half bruin brood, liefst volkoren.]

 

- Tijdens ons merkwaardig gesprek - zotten klagen elkaar gaarne hun nood maar kunnen elkaar ook niet begrijpen, ze zijn hoogst verontwaardigd als blijkt dat de luisteraar geen angst heeft voor bijvoorbeeld een spin in een lege emmer, maar wel voor de idee van de martelkamer ...

 

Een beschrijving van een manische periode:

- "Vooruit, je doet niet gek maar je doet in ieder geval te veel, we zijn het eens nagegaan: je speelt viool, piano en je zingt, je studeert nog verschillende andere instrumenten, je moet overdag je werk doen om je brood te verdienen, je bent voorzitter en beschermer van een vereniging tot bescherming van de fundamentele rechten van de mens, je zit in een jury voor het beoordelen van schilderijen, je doet acties tegen de vivisectie, je houdt zelf zes poezen, je schrijft iedere dag één of twee verhalen, je maakt een schilderij en twee etsen, je schrijft opstellen voor literaire en wetenschappelijke tijdschriften, je hebt twee weeskinderen over wie je je ontfermen wilt, je geeft al je geld weg, maar niet aan erkende liefdadigheidsinstellingen zodat je steeds meer in de knoop komt met de belastingen, je bent een groot, hartstochtelijk bestrijder van het Christendom, je houdt je kortom met alles tegelijk bezig."

- Iemand ging inboorlingen in Afrika of Thailand de grondbeginselen van de landbouw bijbrengen, de Nederlandse landbouw! kosten nog moeite werden gespaard, na twee jaar waren er tien  kroppen sla, die kroppen kostten, als je het goed uitrekent, vierhonderdduizend gulden per stuk (irrigatiewerken, mestschepen, landbouwingenieurs, stencils, vliegtuigen, ploegen, eggen, pornografie, landbouwzaden), niemand van de inboorlingen lustte sla, de kroppen werden gedroogd, de bladeren werden in de hete zon fijngestreken en toen hebben ze geprobeerd of de slabladeren te gebruiken waren als schutblad voor de sigaren van het opperhoofd, ze waren te gebruiken maar het smaakte niet lekker, de sigaren zijn in zee gegooid. De grondbeginselen van de landbouw bijbrengen, hulp, zending, het is waanzin, een belediging.

 

   

Reacties op dit blog zijn meer dan welkom.